Google

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the

public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual personal, non-commercial purposes.

and we request that you use these files for

Ὁ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

Ἢ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. con/]

PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM,

SIVE LATINORUM, 8IVE GELSCORUM,

QUI AB J£VO APOSTOLICO AD "ETATEM INNOCENTII IIl (ANNO 1216) PRO LATINIS ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANNO 1439) PROGRZECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUA EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA ECCLESLE SAECULA ET AMPLIUS,

JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAB, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PEAQUAM DILIGENTER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS8, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA& TRIBUS NOVISSIMI? SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTI8 AUCTA ; INDICIBU8 PARTICULARIDBUS ANALYTICIS, 8INGULOS 8IVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUKNTIBUS SUBJECTAMQUE MATE-

RIAM 8IGNIFICANTIBU8, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBII8, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUB, AMPLIFICATA ;

DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS; AUCTORUM 81CUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICIS, STATIBTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALB, LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA 8INE ULLA EXCEPTIONE ; 8ED PRJE« BERTIM DUOBUS INDICIBU8 IMMEN8I8 ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, qvo CONSULTO, QUIDQUID NON 80LUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NK UNO QUIDEM OMI880, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRIPTUR.E SACRZE, EX QUO LECTORI COMPERIRE 8IT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUXM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTUR/E& VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT.

EDITIO ACCURATISSIMA, CATERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDfTAS CHART4E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA BSIBIQUE IN TOTO PATROLOGIA DECURSU CONSTANTER 8IMILIS, PRETII EXIGUITA8, PRAESERTIMQUE 18TA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA DIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET M88. AD OMNE€ /ETATES8, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBU8 COADUNATORUM.

SERIES GR/ECA

IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE ΟΡ ΟΕ À S. BARNABA AD GONCILII FLORENTINI TEMPORA;

ACCURANTE J.-P. MIGNE, BBibiiothecse Cleri universe, SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN 8INGULOS SCIENTIAE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE

———— ""Á"/ ['IUD000 €EB5s —— — ———

PATROLOGLE GR/EC/E TOMUS CXXXIX.

NICETAS CHONIATA. JOEL CHRONOGRAPHUS. ALII.

—— (0-« — ——

PARISIIS APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA: AVENUE DU MAINE, 308. 1894

e

Cli»by. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictó Bae-d'Aepiires. 289,19.95.

TR io ἂν» ν. 1. 3Ὰ

TRADITIO CATHOLICA. SAECULA XII- XIII, ANNI 1200-1905,

NIKHTA

ΤᾺ EYPIZKOMENA IIANTA;

[on ed

NICET/E CHONIAT /E

OPENBMA OMNHNIA.

FRENMITTUNTUR

JOELIS BYZANTINI CHRONOGRAPHI, ISIDORI THESSALONICENSIS, NICET.E MARONIENSIS, JOANNIS CITRI, MARCI ALEXANDRINI,

SCRIPTA ΟΥΑ͂Σ SUPERSUNT, TUM EDITA, TUM JNEDITA;

ACGGURAANNTI EI DENUO RECOGNOSGHEJNTE J.-P. MIGNBH, Biblietheosm Cleri Universse,

SIVR CURSUUM COMPLETORUM AN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC/E RAMOS EDIFORS.

PARISIIS

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 308.

4894

TRADITIO CUta,... SJECULA XII-XIII: ANNI 1900-1205.

ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXXXIX CONTINE7

CIM€D m Ὁ «am ISIDORUSTHESSALONICENSIS METROPOLITA . De Joanne Comneno. Ez Profatione R. P. Ant. Ballerini, S. J. 9 De gestis Manuelis Comneni libri VII. Isidori Sermones. 41 Imperium Alexii Comneni Porphyrogeniti Manuelis filii. NICETAS MARONEE THESSALONICENSIS — qpyorium Andronici Corneni t

Imperium Isaacii Ageli,

Monitum D. 1. Hergeuroether. Wirceburgensis De Alexio Comneno, fratro Isaacii Angeli. mos

theologi. .. . eo cr.

Nicete Maroniensis sermones varii, in diologi Isaacii Angeli una cum Alexio filio iteratum forma conscripti, de processione Spiritus imperium. 92 sancti. Fragmenta collecta et nune primum . Imperium Alexii Ducte, cógnomento Murzufili. 9,

edita curis jam dicti J. Hergenroether, in

Wirceburgensi Universitate S. theol. pro- De rebus post captam urbum gestis. 96.

De statuis antiquis quas Franci post captam

fessoris. 169 Cpolin destruxerunt, ex editione Friderici JOANNES CITRI EPISCOPUS. Hken. — 1037 Responsa canonica. 291 Chronologia Nicelee auctore Fabroto. 1057 MARCUS ALEXANDRINUS PATRIAR Fabroli glossarium. 1068

CHA Nicete Choniate ex libris Thesauri ortho-

Qusestiones et responsa canonica. 221 doxe fidei. Premittuntur P. Morelli Epis- tola et Angeli Maii Prefatiuncula. 1087

JOEL CHRONOGRAPHUS BYZANTI . o NUS Index librorum XIV quibus constat Nicete Q 1

Chrononologia compendiaria . 223 Choniatee Thesaurus. NICETAS CHONIATA. Liber primus. De philosophorum ethnicorum "T Notitia δα Leone Allatio de Nicetis. gs; “ 7, ΠΌΤΩΙ error M

Annibalis Fabroti Epistola nuncupatoria — 301 Liber secundus. De sancta Trinitate, angelis et 1425 Hieronymi Wolfii Profatio. 303 .

Micetm Choniate Historia Byzantina, inde ad Liber tertius. De Verbi divini incarnatione. 1199 imperio Joannis Comneni usque ad urbem Liber quartus. Acversus Antearianas he- anno 1204 a Latinis captam. 309 reses. 1341

Procmium. Historie laus et Nicete in hac Liber quintus. Adversus Arianos, Eunomia- contexenda consilium. 309 108, etc. 1361

ANNO DOMINI Μασ. ^". «c

ISIDORUS THESSALOMC

NOTITIA

(Ex Prevfatione R. P. Ant. Ballerini, S. J., in Sylloge Monumentorum ad mysterium conceptionis Immaculate Virginis Deiparz illustrandum. Rome 1831.)

Fuerunt qui dubitarent an Isidorus noster idem cum eo habendus sit, qui medio seculo xiv Con- stantinopolitanam sedem obtinuit (a) ; Thessalonicensis autem dictus ideo fuerit, quod hujus Ecclesie episcopatum prius gesserit. At 1» constat, Isidorum, qui imperante Joanne Cantacuzeno ad Byzantinam sedem post ejectum Joannem Calecam evectus est (b), non quidem Thessalonics episcopum, sed Mo- nembasis metropolitam prius electum fuisse ; 2» vix reddi ratio posset, cur ejus scripta in codicibus constanter Isidorum Thessalonicensem, nunquam Isidorum Constantinopolitanum prefixum habeant,

Hinc eruditi probabiliorem vulgo ducunt conjecturam Leonis Allatii, qui harum homiliarum auctorem non alium esse opinatur ab eo, qui Thessalonicensem sedem tenuit imperante Manuele Paleologo : de hoc autem idem Allatius ista refert ex Synodico ejus Ecclesie ab Eugenio Nomophylace scripto (c): Isidori beatz recordationis sanctissimi Archiepiscopi Thessalonicensis, qui instar splendidi sideris gregem suum hunc illustravit suis quotidianis doctrinis et admonitionibus, el aque atque bonus οἱ primus pastor Christus modis omnibus ovilis curam gessit et longas peregrinationes sustinuit, et quidquid divinum et saluti conducibile videbatur, et sermonibus edocuit et operibus demonstravit, et vere iis, qui ante eum et virtute et doctrina conspicui fuere, rebus omnibus exaqualus est perpetua memoria,

De eodem scribit Gottlieb Christophorus Harles (d): Isidorus Thessalonicensis metropolita circa an. 1401 clarus, qui celebratur in Triodio Grazcorum Dominica Orthodorie sive prima Quadragesima, et in Synodico Thessalonicensi apud Allatium, etc. At palam est, alium prorsus esse esse Isidorum Thessaloni- censem, alium qui in Grecorum memoratur Triodio. Hic enim primo quidem in ipso Triodio (e) appel- latur sanctissimus et celeberrimus patriarcha; qui titulus ad patriarcham Byzantinum, non ad episcopum Thessalonices pertinet. Deinde vero nomina Gerasimi, Isai, lsidori, Callisti, Philothei.., quorum me moria ibi celebratur, seriem manifeste proferunt episcoporum Byzantinorum, non autem Thessaloni- censium (f).

Cum Graeco textu, qui nunc primum editur ex codice Grac. Vatic. n. 651, latinam Isidori orationum versionem, a Jo. Matthaeo Cariophylo, archiepiscopo Iconiensi, elucubratam, et ab Hippolyto Maraccio vulgatam, dare maluissem. At cum eam interdum paulo obscuriorem, interdum liberiorem, interdum etiam ab Isidori sententia alienam adverterim, ab eo consilio discedendum putavi.

(a) Vid. Hippolyti Marraccii monitum ad Lecto- vol. X, pag. 498. rem Mariali Isidori prefixum. (e) Prope finem Synocici ad Dominicam primam (b) Conf. Michael Lequien, Orient. Christ. vol. Quadragesima: ᾿Ισιδώρου τοῦ ἐν μαχαρίᾳ τῇ λήξει

I, col. 301. γενομένου ἀγιωτάτου xal ἀοιδίμου πατριάρχου alu- (d De Simeonum scriptis Diatriba, pag. 187. vla ἣ μνήμη.

In Addit. ad Grac. Biblioth. Jo. Alb. Fabricii. (f) Conf. Michael Lequien, l. c.

Parnor. Gn. OXXXIX. 1

11

. - -.φ oc " » “, .

SERMO I.

In nativitatem preter modum omnem purissima Dei Genitriciset Domina nostre semper Virginis Maria.

Benedic, Pater.

I. Moyses ille, cui et mare cessit !, et terra fontes mirabiliter prebuit *, imo et celum escam prorsus novam demittens paruit ?, primordia uni- versi enarrans ait: [n principio terra erat invisibilis et incomposita, et tenebrz erant super abyssum *, quoad usque lucis creatio tenebras divisit. Ego vero etiam post natos homines, et multorum annorum lapsum aliud tenebrarum genus offusum Universo dixerim, donec purissime ac beate Virginis splendida nativitas terrarum orbem irradiavit. Cujus quidem lux quanquam ex infima hac regione effulserit, creaturas tamen universas non terrestres modo, sed etiam caelestes suo lumine replevit. Neque enim aut sol, aut quaepiam alia e splendentibus molibus jucundiores, seu copiosiores, seu utiliores unquam radios ejaculavit, quam opus immacula- tissima emisit Virgo. Quin imo tantum abest, ut et sol et quotquot ali» creature przcellere videbantur, antequam nasceretur Virgo, lucis aliquid possent anime afferre, ut potius essent,qui in teterrimam caecitatem ipsa creaturarum illarum contemplatione incurrerent,utpote quos prepostere deos putarent, vitamque viverent, que, ut in veram veteretur vitam, morte indigebat, quemad- modum celeberrima quoque Pauli ad Colossenses vox declarat : Si ergo mortui estis cum Christo ab elementis hujus mundi, quid adhuc (tanquam viventes in mundo decernitis ^? Porro tenebras illas et sepulcralem, ut ita dicam, vitam e medio Virgo apparens sustulit. Ipsa igitur nubilibus quoque, splendidisque creaturis lucem utique effudit, ut qui eas contemplentur, verum de illis ferre possint judicium, neque amplius erroris noctem incurrant,

II. Atqui (inquiet fortasse quispiam) cum hec creatura ad res in ordine continendas conferre plurimum posset, oportebat utique, ut quo tantum emolumenti allatura foret, cum prima rerum creatione simul illuceret ; qui vero in ipso rerum

! Exod. xiv, 3]. ? Exod. xvit, 1 seqq.

IBIDORI THESSALONICENSIS

3: Exod. xvi, 1 seqq.

12

as" [SIDORI

ORATIONES

A AOTOX A'

Εἷς τὴν γέννησιν τῆς πανυπεράγνου xai θεο- pX,otopoc χαὶ δεσποίνης ἡμῶν ἀειπαρθένου Μαρίας.

Εὐλόγησον, Ηάτερ.

Α΄. Μωδῆς ἔχεϊῖνος, ᾧ θάλασσα μὲν ὑπεχώρει, γῆ 6b παραδόξους ἐλειτούργει πηγὰς, ἀλλὰ καὶ οὐρανὸς ξένην εἶχε δίαιταν χαταπέμπων, τὴν τοῦ παντὸς ἀφηγούμενος γένεσιν, ᾿Αόρατος ἦν dj γῆ, φησὶν, ἐν ἀρχῇ καὶ ἀχατασχεύαστος, γαὶ σχότος ἔπάνω «ἧς ἀδύσσου, ἕως ἡ τοῦ φωτὸς τὸ σχὅτος ἀπέχρινε γένεσις, ᾿Εγὼ δὲ, καὶ τῶν ἀνθρώπων εἷς βίον ἐλη- λαχότων, x«l τὸ πολὺ τῶν ἐτῶν δεδαπανηχότων, ἀορασίαν ἅλλην φαίην ἄν τοῦ παντὸς χαταχεῖσθαι,

B μέχρις οὗ τῆς πανάγνου xal μακαρίας Ἠαρθένου ἡ φωταυγὴς εἷς γῆν ἐξέλαμψε πρόοδος" ἧς ἡ φαῦσις ἀνέτειλε μὲν ix τῶν χάτω, ἄνω Db xal κάτω φωτὸς πεπλήῤωχεν ἄπάδαν χτίσιν' xal οὔθ’ ἤλιος οὔτ᾽ ἄλλο τῶν ὡραίων οὐδὲν, ἀχτῖνας ἡδίους ἢ πλείους, ἢ διαυγεστέρας, ἢ τὸ ὠφέλιμον πλεῖον ἐχούσας, ἀφῆχε τῆς Παναχράντου' μᾶλλον δὲ xal ἥλιος, χαὶ τῶν δημιουργημάτων ὅσα τῶν ἄλλων προέχειν ἐδό- χει, πρὶν φῦναι τὴν πάναγνον, τοσοῦτον οὐχ εἶχον ψυχῇ τι διαλάμπειν φαιδρὸν, ὥστε εἰσὶν, οἵ καὶ βα- ρυτάτην ὑπέστησαν τύφλωσιν, προσδαλόντες ἐχεί-- νοις, ἅτε δὴ χαχῶς ἐχεῖνα θεους οἰηθέντες, xal ζωῇ συνῆσαν θανάτου δεομένῃ, ἵν᾽ ἀληθῶς ζήσωσιν, ὡς xai 4j μεγαλόχροτος Παύλου Κολασσαεῦσι δηλοῖ

Q φωνὴ, Ei οὖν ἀπεθάνετε σὺν Χριστῷ, φάσχουσα, ἀπὸ τῶν στοιχείων τοῦ χόσμου, τί ὡς ζῶντες ἐν χόσμῳ δογματίζεσθε ; Τὸ δὲ σκότος ἐχεῖνο, xai τὴν ταφόζωον ὡς εἰπεῖν ὕπαρξιν ix μέσου πεποίηχεν 1, Παρθένος φανεῖσα, Οὐχοῦν αὕτη καὶ τοῖς σεμνοῖς δήπουθεν τῶν χτισμάτων χαὶ φωτεινοῖς φὼς int- χεεν, iv οἱ προσέχοντες ἰάληθὲς ὁρᾷν ἔχοιεν περὶ αὐτῶν, xai μηχέτι τῇ τῆς πλάνης νυχτὶ περιπί- πτοῖεν.

Β΄. Ἔδει δὲ dpx τοῦτ᾽ àv τις ζητήσειεν ἴσως, τὸ λυσιτελέστατον ποίημα τῇ πρώτῃ τῶν γενομένων συνδιαλάμψαι ποιήσει, ἅτε δὴ τὰ μέγιστα ἔχον

D κοσμεῖν" καὶ Tj συνέπεσον οἱ παθόντες νόσῳ, τούτους μηδ᾽ ἐγγὺς γενέσθαι τὴν πρῷτην ἐᾷν.

* Gen. 7, 2, sec. LXX. ? Coloss. 11, 20.

13

SERMO IN NA'TIVITATEM B. V. MARLE.

14

exordio infecti morbo corruerunt, nedum αἱ hi primi coriderentur, ne comimiittendum quidem erat,

ut illis initiis vicini nascerentur (1).

᾿Αλλ’ οἶμαι, καθάπερ τοῖς ἀτελέσιν ἔτι xai vn- À — Verumtamen sicut imperfectis adhuc et nondum

πιωδεστέοοις οὐ πρότερον τοῖς ὑψηλοῖς προσιέναι συγχωροῦμεν τῶν ἔργων, ἕως ἄν ἐξῇ καὶ πὰρὰ τῆς ἡλικίας μειζόνων απτεσῦχι, εἰ βούλει δὲ, ὥσπερ τοῖς τὴν ὄψιν ἀσθενεστέροις οὐ ταῖς ἡλιαχαῖς προσ- δάλλειν αὐγαῖς, πρὶν ἄν ἱκανὴ προσγένηται ῥῶσίς, ὡς φίλῳ τῷ φωστῆρι προσομιλεῖν᾽ τὸν ἴσον δὴ τρό- πὸν xxl τῶν ἁπάντων ὁ Κτίστης τὸ καινότατον δη- μιούργημα τοῦτο, τὸ ὑψηλότατον θέαμα, τόν φωτοει- δέστατον δίσχυν, τὴν πολυύμνητον λέγω Ἡαρθένόν, τοῖς ἄλλοις συνυποστῆναι πρῶτον οὐχ ᾧετο δεῖν. Ἐπείπερ, ὡς ἀρτι τότε βρεφουργηθέντων, οὐδεὶς ἄν τῶν πάλαι τὸ μεγχλοπρεπέστατον τοῦτο χάλλος, τὸ φαεινότατον xal περίδοξον ἔξαλμα, ἦ προσῆκεν, εἶχε κατανοεῖν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν φέρειν ἀχτῖνα.

setate firmatis non permittimus, ut opera sublimia primo aggrediantur, donec annis provecti iis líactandis pares evaserint ; aut, si mavis, quem- admoduur iis, qui oculis utuntur infirmioribus, veniam non facimus αἱ, antequam videndi facultas idoneas vires acquisierit, radios solares aspiciant, ul dein cum voluptale possint amicam lucem intueri ; eumdem in modum, ut quidem arbitror, rerum omnium creator, novissimum hoc opus (2), spectaculum sublimissimum, astrum fulgidissi- mum (3), Virginem, inquam, omni laude dignissi- mam haudquaquam ab initio cum aliis creaturis producendam esse censuit. Cum enim per id temporis in quadaminfantia(homines) versarentur,

nemo antiquorum magnificentissimam hanc pulchritudinem, nemo splendidissimum hoc atque gloriosissimum jubar, prouti par est, contemplari, et l'ulgorem inde emicantem ferre potuisset. Εἰ δὲ τις xal ὕλης λόγον ἐπέχειν προσείποι xai B — Contra si quis contenderet, et coelum, et terram,

οὐρανὸν, xal γῆν, καὶ θάλασσαν, καὶ ὅσα τῆς Παῤ- θένου προῆλθε, διὰ τοῦτο προύποστάντα, ἵν᾽ εἰς συντέλειαν τῷ πλάστῃ προτεθῇ, τῆς εἰδοποιηθείσης καινῆς τε καὶ ἀπαρομίλλου στήλης, φημὶ δὲ τὴν πάναγνον͵ μὴ πόῤῥω βάλλαιν τῆς ἀληθείας ἐμοὶ δο- κεῖ" ἢ δένδρεσι πάντα ἀναλογεῖν ἐχεῖνα, εἰ xal τοῦτο δοίη τις, τὸν ὡραιότατον δὴ τοῦτον καὶ παράδοξον ὠδίνουσι καρπὸν, οὐχ ἁμαρτήσειν ἡγοῦμαι τοῦ δέοντος.

Τοῦτο δὲ μοι δοχῶ xai τὸ θεῖον αἰνίττεσθαι λό- γιον, Γῆ ἔδωχε, φάσχον, τὸν καρπὸν αὑτῆς" γὴν μὲν ὠσανεὶ τὰ γεγονότα διασημαῖνον, χαρπὸν δὲ τὴν Ἰἰάντιμον" οὐ γὰρ δύο τῶν ποιημάτων ἢ τριῶν, 3| δεκάχις τοσούτων συνδρομῆς, ἀλλὰ xal σφόδρα πλειόνων πρὸς τελεσιουργίαν, τὸ χαλλιπρεπέστατον τοῦτο καὶ θεῖον ἐδεῖτο χειμήλιον.

Γ΄. ᾿Αλλὰ τί τοῦτο λέγω ; Οὐδενὸς τῶν γενητῶν δεῖσθαι τὴν μακαρίαν πρὸς γένεσιν ἑαυτῆς, εἰς βάθος φανεῖται σχοποῦντι' μάλιστα γὰρ πᾶσα ἡ ποίησις καύτης ἐδεῖτο πρός τε παραγωγὴν xal τὴν μετὰ τοῦτο διαχόσμησιν, Τῆς γὰρ πρὸς τὸ χρεῖττον ἀλ.-- λοιώσεως ἡ Παρθένος σαφῶς πᾶσιν αἰτία χατέστη: xai εἰ μὴ τοῦτο ἔμελλεν, οὐδ᾽ ἂν ἐμέλησε τῷ Δη-

C

el mare, atque omnia quecunque ante Virginem pr:cesserunt, materiae vicem obtinuisse, ac pro- pterea prius fcisse producta, ut presto essent Factori ad elaborandam novam hanc pulcherrimam et incomparabilem formam,innocentissimam nempe Virginem ; equidem is non procul a vero aberrare mihi videretur. Si quis etiam omnia illa arboribus comparanda esse diceret, qua hunc sane pulcher- rimum et admirandum fructum dederint ; haud- quaquam, crediderim, ab eo, quod sentiendum est, iste deflecteret.

Íd autem subobscure innuere mihi videtur et divinum illud oraculum, quod ait: Terra dedit fructum suum 5, terre. nempe nomine designans ea qui producta fuerant, fructum vero appellans Virginem omni honore dignissimam. Neque enim duabus aut tribus aut etiam decies multiplicatis creaturis, sed longe plurium concursu opus erat ad splendidissimum hoc divinumque cimelium perficiendum.

III. Quanquam cur id affirmo? Profecto rem penitius perpendenti palam flet, nulla prorsus o creaturis beatam illam, ut oriri posset,indiguisse ; nam contra universe imo creature tum ut con- derentur, tum ut deinde ornatu perficerentur, ea indiguerunt. Et sane Virgo omnibus procul dubio causa exstitit restitutionis in melius. Nisi vero fu-

μιουργῷ τῆς ἁπλῆς ἐκείνης δημιουργίας, ὥστε τὰ D turum id fuisset, neque de universis hisce crean-

ὁ Psai. Lxvi, 6.

Ant. Ballerini not&.

(1) Meridiana luce manifestius est, Virginem Deiparam hic supponi a vitio illo exemplam, quo caeteri infecti dicuntur. Qusritur enim, cur non in ipsis mundi primordiis creata illa fuerit, quee teter- rimum hominum lapsum impeditura fuisset.

(2) Fac advertas, novitatem de ipsa Virginis pla- smatione praedicari.

(3) Metaphora a corpore celesti seu astro splen- dentissimo, cujusmodi ex. gr. sol est, desumpta ad Virginem designandam usurpata fuit ab insigni

quoque Chrysostomi discipulo ac successore in sede Constantinopolitana Proclo (orat. 6 in S. Dei Genttricem, n. 17, Galland. tom. 1X, pag. 640). Attende porre sedulo, hic disputari, cur, potius- quam ab initio mundi cum aliis creaturis, forma- tum posterius lucidissimum hoc sidus fuerit Ergo non minus absurdum est existimare. Deiparam Adam peccatum contraxisse, quam absonum sit reputare eodem peccato infioi eam ante ipsum Ade lapsum potuisse.

15

ISIDORI THESSALONICENSIS

16

dis Conditor plane cogitasset. Qusacunque igitur À προὐπάρξαντα διὰ ταύτης ὑπέστη" xal ἦν ἄρα τὰ

ante eam fuerunt, ipsius gratia substiterunt ; et idcirco (quod sane stupendum est) quz jam creata erant, ipsa, qua adhuc erat creanda, ut conderen- tur, indigebant ; ac nova prorsus ratione ipsa sola

γεγονότα παραδόξως τῆς γενησομένης πρὸς τὸ γενέ-

σθαι δεόμενα, καὶ μόνη χαινῶς τοὺς πατέρας προ- ἐτεχε" τοσοῦτον ἡ Παρθένος τῶν τὸν βίον προειλη- φότων οὐδενὸς ἐδεήθγ,.

suos in antecessum peperit parentes. Adeo nemine eorum, quibus contigit ante ipsam vivere, Virgo

indiguit !

IV. Sed preterea diversa quoque a ceteris quibuscunque penitus ipsa est. Quid est enim inter creatas res omnes, quod prope ad admiran- dum hoc artis opus accedat, cujus pulchritudine vel ipse captus fuit Conditor, unde et illud sibi omnium arctissima coguatione devinxit ? Etenim, orem omni admiratione majorem ! ut illa sibi mater esset, ipse constituit, veluti ratus, haud aliter innocentissime illius magnificentiam satis ostendi posse, nisi summa omnium necessitudo, materna scilicet, qua nihil arctius inter homines aut honorabilius esse novimus, sibimet cum ea intercederet.

Quod vero nostre quoque formo illa facta sit particeps, id sane nulla alia de causa factum fuisse dixerim, quam ut iis, quibuscum communem ha- buit naturam, forma quoque sanctitatis atque honestatis fieret : ut sicut complantati facti sumus similitudini ? beat» illius divineque imaginis (liceat enim mihi bona cum eximii Pauli venia in hac re verba ejus usurpare), ita et gratiarum ipsius participes essemus (4). Quod itaque eximium hoc supra ordinem natura opus, quod simulacrum hoc novo decore fulgens, quas eo usque glorie processit, ut aureum construeretur Deo dignum habitaculum, quod Virgo, inquam, progenita ho- dierna die fuerit, hoc est, quod salemni conventu celebramus, festum agimus Natalis ejus diem, precelsum atque augustum mysterium, Virginis nativitatem, fidelibus omnibus annuntiantes.

V. Jamque ad hoc mysterium animum adverta- mus. Cum universa Deus creasset, pronuntiavit ea valde bona esse (5). Hominem porro rerum harum omnium spectabilium et speciosissimarum principem constituit ; neque hoc solum, sed prae- terea morte et corruptione superiorem effecit, gloriam quoque, e qua seductus (Diaboli) invidia excidit, equalitatem nempe cum Deo, quantum capax ejus esset, qui e limo eductus fuerat, con- sequuturum, siquidem impositum sibi mandatum non preetergrederetur. Verum quum ille Creatorem suum derelinquens, seductori se subjecisset ; nu-

? Rom. vt, 5.

D

A'. Ἔτι δὲ xal πρὸς πάντα παρήλλαχται" τί γὰρ τῶν γενομένων πώποτε γένοιτ᾽ ἂν παραπλήσιον τῷ ξένῳ τούτῳ τεχνήματι, ob. τοῦ χάλλους xal ὁ πλά- στης ἑάλω, xal εἰς μεγίστην ἑαυτῷ συνέδησε τοῦτο συγγένειαν ; Μητέρα γὰρ τὸ παραδοξότατον Ὑενέ- σθαι παρεσχεύασεν ἕαυτοῦ, ὥσπερ οὐχ ἀποχρῆν ἄλλως ἡγούμενος ἐνδείξασθαι τὴν τῆς πανάγνου μεγαλειότητα, εἰ μὴ τῇ πρώτῃ τῶν ἐχ συγγενείας οἰχειώσει γοήσαιτο πρὸς αὐτὴν, λέγω δὲ τῷ τῆς μητρὸς, ἧς οὐδὲν οὔτ᾽ οἰχειότερον xaz' ἀνθῤῥώπους ἴσμεν οὔτε σεδασμιώτερον.

Εἰ 89b xai τῆς αὐτῆς ἡμῖν μετέσχε μορφῆς xal $ πάναγνος, δι’ οὐδὲν, εἴποιμι ἂν, ἔτερον ἀλλ᾽ ἤ πάντως ἵν᾿’ ἁγιασμός xal σεμνότης, οἷς χεχοινώ- νηχε, μορφωθῇ" ἵν᾽, ὥσπερ σύμφυσοι γεγόναμεν τῷ ὁμοιώματι τῆς μαχαρίσς xal θείας ἐχείνης εἷ- κόνος (συγχωρσὲειε δ᾽ ἄν μοι xal Παῦλος ὁ λαμπρὸς ὑπὲρ τούτου τοῖς ἐχείνου χρήσασθαι ῥήμασιν), οὕτω xai τῶν χαρίτων χοινωνήσωμεν ταύτης. Καὶ γοῦν τὸ ὑπερφυὲς touti μεγαλούργημα, τὸ χαινοπρεπὲς ἄγαλμα, f, εἰς τοῦτο ἐφθαχυΐῖχ δόξης, ὡς xal oixr- τήριον Θεῷ χρυσουργηθῆναι προσῆκον, ὅτι γεγέν- νηται πανηγυρίζομεν σήμερον, xal τῶν ταύτης γε- νεθλίων τὴν τελετὴν ἑορτάζομεν, μυστήριον ὑψηλὸν xai σεδάσμιον, τὸ τῆς Παρθένου γενέθλιον πᾶσι πιστοῖς χαταγγέλλοντες.

Ἐ΄. Σχοπῶμεν δὲ ἥδη" τὰ σύμπαντα παραγαγὼν ὁ Θεὸς, ὅτι χαλὰ μεθ’ ὑπΒρδολῆῇς ψηφίζεται περὶ αὐτῶν: τῶν δὲ ὁρωμένων τούτων xal «αλλίστων ἁπάντων τὸν ἄνθρωπον ἄρχοντα χαθιστᾷ" xal οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ xai θανάτου χρείττω xxi φθορᾶς, xxi δόξης, ἧς ἀπέτυχεν φθονηθεὶς, ἀπολαύσοντα (6), φησὶ δὲ τὴν ἰσοθείαν, ὅση χοϊχῳ προσῆχεν, εἰ μὴ τῆς δοθείσης ἀποπηδύσειεν ἐντολῆς. ᾿Αλλὺ τοῦ πλάστου μὲν οὗτος ἀποσχιρτήσας, τῷ δὲ πλάνῳ τὴν ὑποταγὴν ἐγχειρίσας, γυμνὸς, ἐλεεινὸς, αἶλμά - λωτος, οἵἷμοι προὔχειτο, τῆς προτέρας εὐγενεῖας πάσης ἀφῃρημένος" xai τὰ xaÀà πάντα ἐχεῖνα xai

Ant. Balletini nota.

(4) Quod plura dicta de Deipara reperiantur, que prorsus soli Christo Domino convenire viden- tur nihil ille mirabitur, qui universis Ecclesise Patribushanc noverit constanter fuisse sententiam, redemptionis opus eum opere creationis ita conm- parari ut quemadmodum ab Adamo et Evauniversa

ominum generatio futura erat, sic a Christo Domino et Deipara, qui propterea et novi Adami

et nova Eva nominibus compellantur, nova homi- num generatio repetenda sit. Qua de re in Com- mentario.

(8) Gen. r, 34. Viditque Deus cuncta quz fece- rat, et erant valde bona.

(6) Cod. inverso ordine

ἀπολαύσοντα φθονη- θείς,

11 ^ A SERMO IN NATIVITATEM B. Y. MARLE. 18

λίαν χαλὰ κατὰ τὴν ἄπταιστον τοῦ Δημιουργοῦ ψῆ- À dus, miserabilis, captivus (eheu)! pristinaque

φον εἰς χατήφειαν ὡσανεὶ μετεποιήθη, τὸν οἰχεῖον δεσπότην, τὸν ἄνθρωπον λέγω, περιηγχωνισμένον χαθάπερ ἑωραχότα τῷ πολεμίῳ’ γῆ γὰρ, xai θά- λασσα, καὶ ἀστέρων χύχλος, xal βουνοὶ xai ὅσα τοῦ Κτίστου πρὸς αἶνον ὁ προφήτης καλεῖ, σιγὴν ἐπήνει, μὴ τὸν ὕμνον ἀναῤφαλλόμενα, ὡς τοῦ πλή- χτροῦ, φημὶ δὲ τὴν γλῶτταν, τὴν τοῦ ἀλλοτρίου κιθάραν χρούειν βιαζομένου: ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς τοῦ κήρυκες οὐρανοὶ σγολὴν ἦγον, χἀϊ τοῦ xoo:siv καὶ διγγεισθαι τὰ λαμπρά πρὸς λήθην ἦχον xal ἁπλῶς ἅπαν ὃ τι χαλὸν τὴν ἰδίαν ὥραν ἀπέθετο, μὴ ἔχοντα ὃ τι φανῆναι χαλὰ, τοῦ διεο- μηνέως, 0: ὅν Ἐκείνης ἤχουσαν τῆς φωνῆς, ἐτέροις προοσεσχηχότος ἔθεσιν.

:0) δέξγε 8:025 οὐξης

prorsus exutus nobilitate jacebat; atque omnia illa bona ac valde bona, quum suum ipsorum do- minum, hominem, inquam, vinctis veluti post ter- gum manibus, ab inimico subjugatum cernerent, secundum falli nesciam Domini sententiam, lugu- brem quodammodo habitum assumpserant. Nam terra, et mare, ac stellarum corona, et. colles, et quacunque alia Propheta ad laudandum Creato- rem invitat 8, jam silebant, neque referebant hy- mnos, sicuti plectrum,linguam dico,quod extranei citharam pulsare per vim cogatur. Sed et coli, precones illi glorie Dei ?, languebant otio, et di- vina magnalia celebrare atque enarrare oblivisce- bantur. Ac denique venustatem suam bona omnia

exuerant, quum causa, cur se vetusta exhiberent, jam nulla iis esset, postquam interpres ille, propter quem (Dei) vocem se bona proclamantem audierant (7), aliis affectibus deserviebat.

t. "Exsio τοίυν πᾶσα ἡ τερπνὴ ἐχείνη ἄφωνος, ἀχαλλὴς, χαὶ οἷον νεχρά. ᾿Επεὶ δ᾽ ὁ παρασχὼν ἑαυτῷ τε xal χτίσει τῇ λοιπῇ τῆς συμφορᾶς τὴν αἰτίαν, τὸ μέγα τοῦτο πλάσμα, ὁ ἄν- θρωπὸος ἦν, ἔδει δ᾽ ἐλέους ὑπερδολῇ τοῦ ἀγαθοῦ Q:53 τοῦτον ἐπανελθεῖν’ τί γίνεται; xai τί τερα- τουργεῖται θαυμάσιον ; Γῆν αἱρεῖται πατῆσαι Θεός" χαὶ ὁ τοῦτον ὑποδεξάμενος ἄνθρωπος ἐρευνᾶται, ἵνα xii τῆς δουλείας λύσῃ τὸ γένος, xal τὴν καλλονὴν ἀναζωγραφήσῃ τῷ χτίσει’" ἄλλοτε ἄλλων πολλῶν xai μεγάλων ἐπιφανέντων, οἷος ἦν ὁ παραδόξων αὐτουργὸς Μωυσῆς θεχμάτων, xai ὁ τοῦ οὐρανοῦ θυρωρὸς, ὡς εἰπεῖν, Ἠλίας, χαὶ ὁ πολὺς ἄλλος τῶν σεμνῶν ἐχείνων ἀνδρῶν xal προφητῶν χύχλος, ἀντίὀῤοπος ἦν οὐδεὶς τοῦ ζητουμένου.

ποίησις Β

VI. Omnes itaque creatur:, quo ad jucundita- tem creata fuerant, elingues, squalidie, ac veluti mortuae jacebant. At quoniam homo, qui et sibi et reliquis omnibus calamitatis auctor exstiterat, tam insigne erat Dei opus, et conveniens erat, ut excessu misericordie ejusdem benignissimi Dei revocaretur ; quidnam fit? et quale prorsus admi- randum patratur prodigium ? Deus ipse in terram pedes inferre decernit: atque inter homines quis- piam requiritur, qui illum excipiat, ut genus omne a servitute liberet, et creaturas universas ad pri- stinam pulchritudinem reformet. Nam cum alias alii ac plures illi quidem eximiique apparuissent viri, cujusmodi fuerunt mirabilium prodigiorum patrator ille Moyses, calique ille, ut ita dicam,

janitor Elias, ac reliqua insignium illorum virorum ac prophetarum ingens corona ; nemo tamen ipsorum ad id, quod opus erat, idoneus repertus est. 'Oys δὲ καὶ μετὰ πολλὴν ἡλίου περίοδον xai ὁ (; Sero tandem, et post multos solis recurrentis

καινὸς ἄνθρωπος, τὸ μέγα xxl ζωογόνον ἀληθῶς στοιχεῖον, dj οὐράνιος δρόσος, τὸ θεοδόγον σχεῦος, ἣ καλλίπαις ἐπιλάμπει τῷ βίῳ Παρθένος" καὶ λύε- τα! μὲν διὰ ταύτης τῆς συμφορᾶς ἄνθρωπος, καὶ τὸ πρῶτον ἀναιρεῖται ἀξίωμα, xal βασιλικῶς ἐπι- χάθητα! διαπαίζων τὸν πλάνον, xal meo, ὡς ἂν- δράποδον, πρὶν tlÀxs δεσμὰ, αὐτὸν δὴ τούτοις τὸν θηοάσαντα περιδάλλει: dj δὲ ποίησις πᾶσα τὴν ἐαυ- τῆς ἐπιδείχνυται αὖθις εὐπρέπειαν, xal τὴν τοῦ Κτίστου ἡητορεύει μεγαλουργίαν" ὅτι τὸν ὑμνοπλό- χον εὗρε, τὸν σοωὸν χαταγγελέα τῆς ἐν αὐτῇ ἐπι- στήμης͵ xal νῦν ἀτεχνῶς τοῖς προφητιχοῖς ὑπείχει λογοις, πρὸς αἷνον τοῦ Κυρίου διανισταμενη. Καὶ

Psal. cxrvii, 1 seqq. ? Psal. xvin, 1.

gyros novus ille homo (8), magnum ac vere vivifi- cans elementum, ros cwlestis, vas Deo excipiendo par, venustissima nempe puella, Virgo in vitam affulsit; per quam homo quidem et a calamitate illa liberatur, et pristinam resumit dignitatem, et deceptorem suum irridens regio loco constituitur; et iisdem vinculis, quibus uti mancipium antea constrictus fuerat,nunc eumdein przdatorem suum ipse constringit. Creature autem suum ipsarum decorem iterum ostentant omnes, et Creatoris sui eloquenter predicant magnificentiam. Jam enim hymnologum,sapientemque invenerunt illius scien- tie interpretem que ex ipsis emicat, et nunc uti-

Ant. Ballerini note.

(7) Eximia plane sententia, creaturas omnes [) fuisset ? Nonne proinde et ipsa exspectasset novum

nosse quodammodo, propterea se bonas a Deo ipso proclamatasse fuisse, quod ad enarrandam homini gloriam creatoris idonee forent; qui flnis simul ac deficiat, inutiles evadant ac squalere videan- tur.

(8) Quomodo novus homo exorta Virgo, si Ada- mitica vetustatis et ipsa particeps fuisset ? Nonne enim in eadem, ac reliqui, conditione ipsa quoque

illum hominem, novamque creaturam, que (uti contextus clamat) in lapsis Adae filis nec inve- niebatur, nec inveniri poterat, digna scilicet qua descendentem e colis Deum exciperet ? Nexus itaque sententiarum necessario postulat, ut B. Virgo ab infausta primi parentis hwreditate, pro- pter quam nemo excipiendo Deo venienti par esse poterat, immunis pronuntietur,

19 | ISIDORI THESSALONIGENSIS 20

que invitanti prophete obsequuntur ad laudem A ἵνα συνελὼν εἴπω, ἡ τῆς ἀειπαρθένου xai Θεοτόχου

Domini assurgentes. Atque, ut uno verbo dicam, ortus Marie, semper Virginis ac Dei Genitricis, universalis omnium regenerationis, reformationis, in pristinam venustatem restitutionis, ac renova- tionis origo apparuit. Tantam nempe gratiarum copiam ortus Virginis secum attulit | Adeo natalis ejus dies gaudium victoriamque omnibus solemni- ter annuntiavit! Adeo sublime mystice contempla- tionis argumentum presens festivitas nobis objicit !

VII. Verum quisnam pro dignitate valeat aut mente concipere, aut lingua enarrare give decus quo creature omnes per hanc omnium reginam circumvestite splendescunt, sive regina ipsius magnificentiam, propter quam ei datum est, ut et ipsa Deum in se exciperet habitatorem, et amnia illa splendida ac mirabilia tum sibi tum creaturis compararet ?

Cum enim, quo magis sese quis expolit ut Deo similis evadat, eo majorem cum Deo ipso conjun- ctionem, et consentanea dona inde nanciscatur ; ego vero arbitror, Creatorem, ut hominibus palam faceret quam similis Deo esset Virgo, propterea effeci se, ut nova prorsus eam inter ac semet conjunctionis ratio refulgeret, et creature univere se eximia per ipsam gloria circumvestirentur,

Profecto de ipsa videtur mihi prenuntiasse propheta David, ubi cum admiratione clamat: Quis in nubibus 2quabitur Domino, similis erit. Deo in filiis Dei (9)? Nulla enim creaturarum beata Virgine superior est, nulla supra nubium altitudi- nem ad divinam similitudinem propius ascendit, Sed neque in posterum prorsus ex omnibus erit ullus, qui ad sublimem adeo celsitudinem prove- hatur. Ipsa enim altissimus mons ille est, in quo beneplacitum est Deo habitare in eo 19, Hinc et illud merito, mea quidem sententia, de Regina nostra quispiam dixerit, quod de Domino praeclarus pro- nuntiavit Habacuc: Operuit colos virtus ejus, et sapienti: ejus plena est terra (10). Quod sj, quem- admodum divinus proclamavit Lucas, quod homi- nibus altum est, abominatio est ante Deum 1"; quam sublimem igitur non solum pre hominibus univer- sis, verum etiam, ut ego quidem dixerim, pre angelis existimare oportet altitudinem illius, que Deum in terras attraxit? Quocirca jure merito

Μαρίας γέννησις ἀναγεννήσεως πᾶσι xai ἀναπλά - σξως xal ὡραϊσμοῦ val ἀνακαινίσεως πέφηνς πρό- ξενος. Τοσούτων ἡ τῆς Παρθένου πρόοδος γέμει χαρίτων ! Οὕτως ἡ τῶν γενεθλίων αὐτῆς ἡμέρα χαρ- μόσυνα xal νικητιχὰ διεσάλπισς Tisi! Τοσοῦτον i παροῦσα πανήγυφις μυστιχῆς θεωρίας προτίθησιν ὕψος 1

Z. ᾿Αλλὰ τις ἂν ἰσχύσειεν ἢ vav' ἀξίαν ἐν- νοῆσαι, 1| γλώττης ἔργον οἰχονομῆσαι, fj τὴν σε- μνάτητα, ἤν πᾶσα jd, ποίησις διὰ ταύτης δὴ τῆς παμθασιλίδος ἔχει λαμπρῶς περιθαλλομένη, ἢ τὴν ταύτης μεγαλειότητα, δι’ ἣν xai Θεὸν ἔνοιχον αὐτῇ σχεῖν ἐξεγένετο, xai πάντα ἐχεῖνα προχγαγεῖν, τὰ τε αὐτῇ xal τῇ κτίσει λαμπρὰ καὶ περίδοξα ;

Ἐπεὶ γὰρ, καθόσον àv τις ἑαυτὸν ἀποξέῃ πρός Ὑ5 τὸ ἐοικέναι Θεῷ, χατὰ τοσοῦτον xal συμπλοχῆς καὶ δώρων χαταλλήέλων ἐχεῖθεν τυγχάνει, ἵν᾿ ὅτον ἣ Παρθένος Θεῷ προσωμοίωται, τοῦτ᾽, οἴμαι, δείξῃ τοῖς ἀνθρώποις ὁ Πλάστης, διὰ τοῦτο xai ἡ ξένη μετ᾽ αὐτῆς αὐτοῦ διέλχμψεν ἕνωσις, xai ἢ δημιουρ- γία πᾶσα τὴν latoupylav δι’ αὐτῆς περιδέόληται τὴν σεμνοπρεπῆ.

Ἱερὶ ταύτης, ἔμοιγε δοχεῖ, xal ὁ προφήτης Δαδὶδ σὺν θαύματι προδιεχωδώνισε, Τίς ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται, φάσχων, τῷ Κυρίῳ, ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ ; Θὑδὲ γάρ ἐστιν ὁ τῶν γενομέ- νων τὴν μαχαρίαν ὕπερ, xai ὑπὲρ τὸ τῶν νεφελῶν ὕψος πρὸς ὁμοίωσιν ἀναδέδηκε θείαν ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν εἶν τῶν ἐσομένων ἔσται, τῶν ἁπάντων οὐδεὶς, τοσοῦτος ὕψωρησόμενος" αὕτη͵ γάρ ἔστι τὸ μετεωρότατον ὄρος, ὃ εὐδόχησεν ὁ Θεὸς χατοικεῖν ἐν αὐτῷ. "ἔνθεν xai τοῦτό τις ἀξίως, οἴμαι, προσερεῖ τῇ βασιλίδι, ὃ πρὸς τὸν Δεσπότην ὁ θεσπέσιος ᾿Αὐδαχούμ’ ’Βκάλυψεν οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ αὐτῆς, xal τῆς συνέσεως αὐ- τῆς πλήρης ἣ γῆ. Εἰ δὲ, καθάπερ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ θεῖος ἐκήρυξε Λουχᾶς, xà ἐν ἀνθρώποις ὑψηλὸν, βδέλυγμα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πόσον ἄρα τὸ ὑπὲρ πάντας ἀνθρώπους, φαίην δ' ἂν ἔγωγς, xal ἀγγέ- λους, ὑψηλὸν παρ᾽ αὐτῆς, ὃ χαὶ Θεὸν εἰς γῆν κα- τήγαγε, λογίζεσθαι χρή ; Διὰ ταῦτα xal μάλα σώ- ζων ἄν τις τὸ δέον ἐπάνω πάντων, Θεοῦ πλὴν, τὸ ὑψηλότατον τοῦτο χαλέσειε γέννημα" εἰ δὲ τοῦτο,

quispiam sublimissimam hanc creaturam omnibus ἢ xai ἥκειν ἐξ οὐρανοῦ’ ἐπεὶ xai dj θεολογιχωτάτη

quibuscunque, Deo solum excepto, superiorem affirmaverit. Atqui simul ac id statuatur, jam et a

καὶ πάντα περιηχοῦσα φάσχει φωνή" Ὁ ἐξ οὐρα- νοῦ ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστίν,

ccelo eam advenisse decernendum est, Quaquaversus enim resonat maximi illius theologi vox, inquiens:

Qui de celo venit, super omnes est 13, 10 Psal. vr, 17. !! Luc. xvi, 15.

1? Joan. ri, 31.

Ant. Ballerini note.

(0) Psal rxxxvin, 7. Isidorus hic magis cum Vulgata Latina quam cum (Greca LXX editione consentit ; h:c enim ita bis repetit τὸ τίς" Τίς ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ ; xal τίς ὁμοιωθή- σεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ ; Quam tamen repe- titio abest etiam ab Complutensi ac Aldina, et ab Alexandrino codice.

(10) Habac. i1, 3. Isidorus hic nec plane cum Vulgata nostra consentit, que habet : Operuit celos gloria ejus: et laudis ejus plena est terra : neque cum LXX, qui legunt : 'ExiAoysv οὐρανοὺς à ἀρετὴ (Complut. δύναμις) αὐτοῦ, xal αἰνέσεως αὐτοῦ πλήρης (Complut. ἐπλήσθη) ἡ γῆ.

21

SERMO IN NATIVITATEM B. V, MARLE.

23

I. Ἔγωγε μὲν, Ἐπεὶ πάλαι καχῶς εἶχεν ἡ γῆ, A — VIII. Sanecum terra olim male prorsus haberet,

xai Tv ἅπασα σάλου xol μανίας ἐμπιπλαμένη, καὶ ὡσπερεὶ σειομένη τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ παρ᾽ ἑαυτῆς ὅπως τι βλαστήσειεν ἀποροῦσα φάρμακον, ἵν᾽ ἐχεῖνο τὸ δεινὸν καταχλύσῃ xal ἀποχαθάρῃ τὴν νόσον, ὁ οὐρανὸς εἴποιμ' ἅτι περ ἐλείπετα, καὶ χεῖρα ὀρέξαι, καὶ παρ᾿ ἑαυτοῦ τι χορηγῆσαι τῇ χαμγούσῃ σωτήριον ὥστ᾽ εἴ τις τὸν χλόνον ἐκεῖνον ἔστησε xxl τὸ τῆς ὀσμῆς ἀπήλασεν ἄχαρι τοῦ δεινοῦ, οὗτος δὲ ἦν ὁ λαμπρὸς ἰατρὸς fj Παρθένος, καὶ οὐράνιος ἂν εἰχότως χληθείη.

Ἐμοὶ γὰρ καὶ πρὸς τοῦτο φξρεϊν ἐχεῖνο δοχεῖ τοῦ θείου Δαδίδ' T ἐσείσθη, xxl γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξάν: οἶμαι 8b, καὶ τῆς ἔσταξαν λέξεως διὰ

τοῦτ᾽ ἐδέησε τῷ προφήτῃ, ἵν᾽ ὁποφήνῃ ὡς αὐ θανα- B

σίμους ἀφειδῶς ἀνοιγνύμενοι͵ οἵα πάλαι κατέῤῥαξαν δετοὺς οὐρανοὶ, ὡς ἂν xai χιδωτοῦ μικρὰ τοῦ γένους σπέρματα διασωζούσης ἄνθρωποι δεηθεῖεν, ἢ μετὰ τὴν σωτηρίαν σάλον ἄλλον εἰς γῆν ἀπέθετο τὸν ἀπὸ τῆς παροινίας, ἀλλ᾽ εὐλχαδῶς πως ἂν εἴποις, χαβά- περ οἱ οὐρανοὶ διηθούμενοι τὸ εὐωδέστατον ἄνθος, τὸ περπνὸν δὴ τοῦτο, τὴν Πάναγνον, τοῖς ἀνθρώποις ἐνέσταξαν μόρον.

Εἰ δ᾽ οὐκ ἄδηλον εὐμενῶς δι᾽’ αὐτῆς πρὸς ἡμᾶς ἐπιδλέψχι Θεὸν, εὔδηλον ἄρ᾽ ὡς xdxetvo περὶ αὐτῆς Ἔξ οὐρανοῦ ἐπέδλεψεν ὁ Κύριος: οἶδε πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων ἐξ ἑτοίμου κατ- οιχητηρίου αὐτοῦ. E? δ᾽ ὅτι ναὸς Θεοῦ xa! θρόνος $ Πάναγνος, ἀναμφισθήτητον πάντη καὶ τοῦτο πάντως δι᾿ αὐτήν’ Κύριος ἐν ναῷ ἁγίῳ αὐτοῦ! Κύριος ἐν οὐρανῷ ὁ θρόνος αὐτοῦ" δι’ ἃ δήπου- θεν xal οὐρανὸν xal οὐρανῶν χύημα οὐχ ἄν τις ἁμάρτοι, xat& γε τὸν ἐμὸν λόγον, τὴν Παρθένον προσονομάζων.

Et ὃὲ τοῦ πηλοῦ χαὶ τῆς ᾿Αδαμιαίας ἐχείνης μοίρας οἱ τῆς Ηαρθένου γαννήτορες, οὐδέν τι δέος τῷ λέγῳ, οὐρανὸν κὰξ οὐρανοῦ τὴν μαχαρίαν ἀνα- χηρύττοντι. 'Emel xal γῆ μὲν ἀνίησι φυτὰ, τῆς ἄνω δὲ τὸ πᾶν δρόσου, ἵνα καὶ τέχῃ, καὶ χρήσιμον ἐχθρέγῃ καρπόν: καὶ ἀνδριάντα μὲν ἐκ χρυσοῦ

ἢ

et toa tumultibus insanoque furore wstuaret, ac peccato veluti quassata esset ; in se autem vim non haberet ahquad progignendi pharmacum,quo malum illud elueret, ac morbum depelleret ; ego sane dixerim, hoc unum reliquum fuisse, ut cce lum manum protenderet, ac terrz laboranti salu^ tarem medicinam ipsam e penu suo suppedita. ret (14), Si quis igitur commotionem illam sedavit, et ingratum diri morbi fotorem depulit, plane egregius hic fuit medicus, ipsa scilicet Virgo, ac celestis propterea jure yocanda.

Nam illa quoque divini Davidis huc spectare mihi videntur i Terra mo(a gst; etenim cali distillavee runt δ. Exislimo autem, prophetam propterea usum esse ea voce, disfillaverunt, ut ostenderet, eelos non quidem apertos ut olim mortiferas effuse pluvias demisisse, adeo ut et arca, qua ge» neris pauca semina servaret, homines indigerent (que tamen arca post allatam salutem aliam iterum turbarum seriem, que ex ebrietate duxit initium, in terram dejecit) : sed leniter quodammodo ao prope dixerim, quasi suaveolentissimum (florem irrorantes, jucundissimum lioc unguentum, inno- centissimam nempe Virginem, hominibus instil« lasse (12).

Preterea cum salis manifestum sit, Deum be- nigno nos vultu per ipsam respexisse, profecto de ipsa et illud dictum fuit: De caelo respezit Domi- nus vidit omnes filios hominum de przparato habi- taculo suo 1. Cum autem haud ambiguum esse possit, innocentissimam illam templum quoque ac thronum Dei esse, jam et illud putandum est de ipsa dictum fuisse : Dominus in templo sancto suo, Dominus 1n ccelo sedes ejus!*, Quapropter si quis Virginem appellet celum, aut colorum filiam,iste profecto, mea quidem sententia, ne minimum qui- dem 8 veritate aberrat.

Neque vero quominus beatam illam Virginem et celum esse, et a celo prodiisse affirmemus,de- terrere nos dehet,quod parentes ejus e luto fuerint, et ex Adamitica propagine (originem duxerint), Nam terra quoque plantas utique sursum emittit ; at desuper cadentis roris prorsus est, quod bonum

ἔστιν ὅς συνεστήσατο, οὐ παρ᾽ ἑαυτοῦ δὲ xal τὸν D aliquem fructum et germinet et ad maturitatem

13 Psal. Lxvir, 10. !* Psal. xxxi, 13, 14.

15 Psal]. x, 5.

Ant. Ballerini note.

(414) Perpende, quaeso, vim argumenti quo Isi- dorus evincit Mariam esse e clo. Terra, inquit auctor, peccato infecta languebat, atque adeo pharmacum morbo huic depellendo idoneum gi- gnendi impos erat. Ergo necesse fuit, ut celum terra» opem porrigeret. Ergo e coelo Maria data est. Ita quidem Isidorus. At vero paliturne hxc argu- mentatio, ut Maria quoque infecta peccato dica- tur? Sane si terra pharmacum malis suis idcirco parare non poterat, quia germina qua in ea nas- cebantur, cuncta peccato laborabant, ineptum enim vero erat e celo quesivisse remedium, si germen, quod hinc dandum esset, eodem plane

vitio laborasset.

(12) En qualis e colis descenderit Doipara, qua- lis nempe condita fuerit, flos suaveolentissimus, Jucunrissimum | unguentum, virgo innocentissima. Quas quidem apprime consonant cum iis, que in premissis de Virginis Conceptione sermonibus Jam legibus, ubi prima Mari» conditto equipara- tur modo soli, qui exoritur gratie fulgoribus splendidissimus, modo calo, quod gratia nitescens construitur, modo rosa:, quee germinat fragrantis- sima, modo templo, quod vivifico sancto Spiritu cooperante aedificatur, etc.

23 ISIDOR! THESSALONICENSIS 24

adducat. Neque aliter se res habet, si quis hominis A χρυσὸν συνεισήνεγχε, τὴν δὲ τῆς τέχνης ἐπιτηδει-

statuam ex auro effinxerit; neque enim aurum, quasi hoc ex semetipso hauriens, prebet, sed me- ram artis industriam ipse confert.

IX. Quod vero universis quibuscunque, uti diximus, Virgo longe precellat, neque imago ulla ipsi similis reperiri in terrestribus possit, hinc licet dignoscamus. Omnia enim quecunque na- scuntur, generantibus opus habent ; et sin minus ad aliud quidpiam, certe iis opus habent ad ipsam generationem, quemadmodum et plante et ani- mantia omnia manifeste evincunt.

Contra vero Ánna, mater veneranda, cum gene- raret, filia sua indigebat, ut regeneraretur ; et eum in utero gestaret, ipsa nova quadam ratione in utero gestabatur. Neque ipsa solum, que per preces mater ei fuit, sed ejusdem etiam progenitor opus habuit, ut ipsam veluti matrem nancisceretur, ad solidam scilicet firmamque formationem asse- quendam, quoniam prima illa mater (13),cum terra esset ac pulvis,fluxe erat conditionis,ac ventorum impetu circumagebatur. Neque rursus Adam tan- tummodo, sed natorum ab ea ingens multitudo usque ad puellam hanc divinam suas quisque ma- tres, utpote imperfectam ac veluti ce&cam prolem

enixas (14), cum repudiassent, communem hanc

matrem querebant,que ad perfectam formam proli tribuendam, et ad lucem impertiendam maxime par foret. Materno itaque utero gestabantur ac

ὅτητα μόνην.

θ΄. Ὅτι δ᾽, ἧπερ ἔφημεν, πάντων τε 7) Παρθένος ἐπάνω χαὶ γῆθεν οὐχ ἔστιν εὑρεῖν ἐμφερῆ πρὸς ταύτην εἰχόνα, γνοίη τις ἂν ἐνθένδε’ ἅπασι μὲν γὰρ τοῖς γεννωμένοις ἀνάγχη τῶν γεννώντων, εἴ xai μὴ πρὸς οὐδὲν ἴσως ἕτερον, ἀλλὰ δι᾽ αὐτὴν δήπουθεν δεῖσθαι τὴν γέννησιν, ὡς ἄρα φυτά τε καὶ (a πάντα τρανὴν χηρύττει μαρτυρίαν.

Αννα δὲ dj σεθάσμιος μήτηρ ἀναγεννηθῆναι τῆς παιδὸς ἐδεῖτο γεννῶσα, xal ἦν, ὅτ᾽ ἐχύει, χαινόν τινὰ χυοφορουμένη τρόπον. Καὶ οὐχ 1, προσευχῆς αὕτη μήτηρ μόνον, ἀλλὰ χαὶ τῷ προπάτορι ταύτης ἐδέησεν, ὅσαπερ οἱονεὶ μητρὶ χρήσασθαι, πρὸς στεό- ῥάν τε διάπλασιν xal ἀμετάπτωτον, ὡς τῆς πρώτης ἐχείνης μητρὸς ἐρείψιμον ἐχούσης τὴν σύστασιν, ἐπείπερ ἦν χοῦς, xai βολαῖς ἠττωμένην πνευμά- των xal οὐ ᾿Αδὰμ μόνον, ἀλλὰ xal ὁ πολὺς τῶν ἐξ ἐχείνου σόλλογος τῆς θείας ἄχρι παιδὸς ταύτης, χαθάπερ οἰκείας ἕχαστος ἐξωύδελιχότες μητέρας, ὡς ἀτελῆ τικτούσας, καὶ olov πηρὰ, τὴν χαινὴν δὴ ταύτην ἐζήτουν xal τελεσιουργιχωτάτην xal φωτο- δότιδα μητέρα’ ὅθεν ὠδίνοντό τε xal διεμορφοῦντο" χαὶ τότ᾽ ἀληθῶς προῆλθον εἰς φῶς, ὅτ᾽ εἰς γῆν αὕτη προελθεῖν ἐξ αὐτῆς καὶ τὸν ἐμὸν ἐχαινούργησε Σω- τῆρα.

formabantur; tumque revera in lucem editi sunt, quando ipsa novo rerum ordine meum quoque

Salvatorem ex sese mundo protulit.

Hinc etiam ausit jam quispiam eximium illud de (

ea pronuntiare, quod lingua tonitru fragore reso- nans dixit: Vidimus gloriam ejus quasi gloriam unigenite Dei Matris ; plena gratiz et veritatis (15).

Non ii autem solum, qui olim et ante ipsam ex- stiterunt.hoc beneflcium sortiti sunt, ut ea ratione, quam diximus, ab eadem in lucem ederentur ; sed universo quoque, qui post ipsam fuit, electorum populo regeneratio et vera vita, ac splendor lucis per ipsam tributa fuerunt. Sed etinsuper ejusmodi beneficia effundere laudatissima "Virgo cessabit nunquam, quousque magnus ille et novissimus,et inaccessibilis splendor effulserit, is videlicet, qui fecundissime hujus et filis et matris et virgi- nis ipse quoque factus est fllius.

Quamobrem fas est, verbis paululum immutatis, de ipsa pronuntiare, quod beatus Paulus de Sal- vatore inquit: Vita nostra abscondita erat eum ipsa ; et quando ipsa apparuit Vita nostra, tunc et nos apparuimus cum ipsa in gloria !*. Preterea neque

16 Coloss. 1, 3, 4.

Ἔνθεν τοι χαὶ χατὰ τὴν βροντόφωνον γλῶτταν θαῤῥήσειεν ἄν τις λαμπρὸν φθέγξασθαι χαὶ τοῦτο περὶ αὐτῆς: Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτῆς, δόξαν ὡς μονογενοῦς Μντρὸς θΘεοῦ' πλήρης Χάρι- τος xxi ἀληθείας.

Οὐ τοῖς πάλαι δὲ μόνον xai πρὸ αὐτῆς dj εἰς τὸ φῶς παρ᾽ αὐτῆς ὅν εἴρητα! τρόπον δεδώρηται πρό- οδος, ἀλλὰ xai παντὶ τῷ ἀπ᾽ ἐχείνης ἱερῷ συστή- pact ἀναγέννησις καὶ ζωὴ ἀληθὴς, καὶ φωτὸς ἔλ- λαμψις' ἕτι δὲ xai ἐσαεὶ διατελέσει ὀλύζουσα τὰ τοιαῦτα ἣ πολυύμνητος, ἕως ἂν τὸ μέγα xal τελευ- ταῖον ἄδυτον ἔπιλάμψῃ φέγγος, ὃ δὴ τῆς πολυτόχου ταύτης xai τοῦτο, xa! παιδὸς, xai μητρὸς, zai παρθένου πέφυχε χύημα,

"Ogev εἰπεῖν ἔξεστι περὶ αὐτῆς μιχρὸν παρῳδή- σαντας, ὃ περὶ τοῦ Σωτῆρος ὁ μαχάριος εἴρηχε Παῦλος: ὅτι Ἢ ζωὴ ἡμῶν ἐχέχρυπτο σὺν αὐτῇ, xai Ὅτε αὔτη πεφανέρωται ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε xai ἡμεῖς σὺν αὐτῇ ἐφανερώθημεν ἐν δόζῃ xàv.

Ant. Ballerini nota.

(13) Terram intellige, e qua Adam formatus est.

(14) Videsis Mariam non computari in proie illa imperfecta et ccca, qua novae ac melioris matris indigebat.

(15) Joan. 1, 14. Adverte hic quoque quamdam originis preerogativam celebrari, que nemini prie- ter Mariam communis 511, ac propterea unigenit:w appellationem ipsi tribuerit.

25 SERMO IN NATIVITATEM B. V. MARLE. 26

καῦθα xai τὸ vu) σεμνοῦ 'AÓÓaxobp οὐχ ἀπεικότως, À immerito quispiam,ut mihi quidem videtur, prae-

Ἐξῆλθες εἰς

μεθαρμόσειεν ἄν τις" τοὺς χριστούς

τοῦ σῶσαι

ἐμοὶ δοχῶ, σωτηρίαν λαοῦ σου, σου ἐλήλυθας.

᾿Αλλὰ δὴ καὶ ὁ Ζαχαρίας ἔφησεν ὁ θεόπνευστος"

Ἐπεσχέψατο ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους, ἐπιφᾶναι τοῖς iv σχότει xal σχιᾷ θανάτου χαθημένοις.

Σχιά γὰρ ἀτεχνῶς ἐχεῖνα τὰ πάλαι, xal σχότου μηδὲν ἀποδέοντα᾽ ἄπερ ἅπαντα καὶ De παρα- δόξως ἡ μαχαρία πρὸ τοῦ φανῆναι, καθὰ προέφη- μεν, xal γεννηθεῖσα, πρὸς ἀληθῆ γέννησιν ἤγαγε χαὶ φῶς ὥσπερ οὐχ ἀνασχομένη, μὴ καὶ ἄλλοις ὧν ἐπλούτησε μεταδοῦναι, λέγω δὲ τὴν φωτεινὴν ὕπαρ- ξιν, οἷόν τι χάλλιστον μύρον, οἷς ἄν χοινωνήσειε, τὴν παρ᾽ ἑαυτοῦ χορηγοῦν ἀρετήν. ᾿Εντεῦθεν τοίνυν, μυστιχόν τινα λόγον, οὐ γαλλίπαις μόνον, ἀλλὺ xai πολύπαις γέγονεν ἡ Παρθένος, ᾿Αχὰό ἐκχείνου καὶ Γεδεὼν χρείττων τῇ πολυτεχνίᾳ γνωριζομένη- Θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ τόχους οὕτω χαινοὺς, οὕτω πολλοὺς καινοτοχεῖν ὁ λόγος δείκνυσι τὴν Παρθέ- vov, ὅτι καὶ, τὸ χαινότατον, τὸν τῶν ἀπάντων ἔτεχε δημιουργὸν καὶ τοχέα.

senti rei illudaptaret venerandi Habacuc: Egressa es in salutem populi tui ; ad. salvandum christos tuos venisli (16).

Sed et Zacharias a Deo inspiratus inquiebat : Visitavit nos oriens ex alto, illuminare iis, qui in Lenebris et umbra mortis sedent *. Umbra enim plane erant antiqua illa, et nihil a tenebris distabant. Quis quidem omnia mirabili quadam ratione, ut prefati sumus,beata Virgo gestabat in utero,prius etiam quam in lucem ipsa prodiret.Postquam vero genita est, veram iis nativitatem veramque imper- tivit lucem, quod ferre nempe ipsa non posset, ut c&teri quoque omnes in partem non vocarentur eorum bonorum, quorum ipsa dives apprime erat, abundanti scilicet illius lucis (17),quie instar op- timi unguenti suam eis, quibus fuerit impertita, virtutem participat. Hinc vero plane consequitur, spirituali quadam ratione Virgiuem sobolis non modo prastantia,sed etiam copia insignem exsti- tisse, ac multo filiorum numero Achabum illum ac Gedeonem manifeste vicisse. Nec mirum videri

debet, quod prolem adeo novam, adeoque multiplicem e Virgine progenitam nova illa ratione dica- mus, postquam (quod maxime novum est) rerum omnium conditorem ac parentem ipsa generavit.

L. "AEtov δὲ κάχ τίνων, xai ὄπως ἔφυ διαλαθεῖν τὸ πάσης ἡλικίας νουνεχέστερον βρέφος, το γῆς ἁπάσης xal οὐρανοῦ πλατύτερον γέννημα, dj ὑπερ- qui καὶ ἀπόῤῥητος Μητρόπαις.

Ἰωαχεὶμ καὶ Ἄννα δυὰς ἐτύγχανον πάλαι τῷ βίῳ δικαιοτάτη νόμου τε φύλακες ἀκχριδεῖς καὶ φιλοσοφίαν φιλοῦντες, ὅση τε ἦθος εὖ ζωγραφεῖ, καὶ olxoy εἰρηναῖον τίθησι xai ἀστασίαστον: σφόδρα τε περίδλεπτοι διὰ ταῦτα, καὶ τὸ περιὸν εἰς μετάδοσιν, οἷς ἐδέησεν, ὧν ἐχέχτηντο᾽ ἦσαν γὰρ xai πλούτου μετειληφότες βαθέος: Ὅθεν τῶν μὲν ἄλλων ἕκαστος ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνον τὰ δῶρα τῷ Κυρίῳ προσῆγον" οὗτοι δ' ἀφθονίᾳ βίου, μᾶλλον δὲ γνώμης ἐλευθερίᾳ, xai πρὸς τὸ γένος φίλτρῳ, ἐαυτῶν τε ἔνεκα xal τοῦ λαοῦ παντὸς διπλῆν ἐποιοῦντο τὴν προσένεξιν᾽ διὸ χαὶ εἰς πρώτους ἐτέλουν τῆς ᾿Ιουδαϊχῆς ἐχείνης xai βασιλικωτάτης φυλῆς.

Τούτοις οὖν γάμου μὲν ἦν ἐπιπολὺ χοινωνία, παιδὸς δ’ εὐχληρία προσῆν οὐδαμοῦ" τοῦτο δὲ λίαν ἀνιάρὸν ἐδόχει, καὶ πλῆττον οὐ μιχρὰ τὴν χαρδίαν᾽ χαὶ Tote γοῦν, τῆς μεγίστης παρ᾽ ἐκχείνοις ἑορτῆς ἐπιστάσης, τὰς ἐν ἱερῷ κατὰ τὸ εἰωθὸς ἐχόμιζον προσφοράς" ὁ δὲ τῆς ἱερατείας τότε 'Ρουδὶμ πρὸς λειτουργίαν τελῶν οὔτε λαμθάνει τὰ δῶρα, καὶ ὀνεί-

11 Luc, 1, 48, 49.

X. Porro opere pretium fuerit illud insuper perpendere, e quibus et quo pacto nata sit hec infans omni etate sapientior, haec. soboles terra universa ac celo amplior,supra naturam et ineffa- biliter Virgo Mater.

Joachim et Anna conjuges erant qui,per omnem sane diuturnam vitam justissimi,custodienda legis studiosi,illam diligebant sapientiam, que et mores egregie effingit, ac domum pacificam atque dissi- diis inaccessam servat, Valde autem conspicui erant tum hisce de causis,tum etiam quod semper presto illis esset, quod iis distribuerint, qui facul- tatum suarum ope indigerent ; nam et ingentibus affluebant divitiis. Unde cum pro se tantummodo munera Domino caeteri quique offerrent, hi pro divitiarum copia,imo potius pre animi liberalitate et charitate in gentiles suos,tam pro sc quam pro universo populo duplicatam exhibebantoblationem. Quocirca inter primores presstantissimo illius tri- bus Jude insignes censebantur.

Hi itaque, quanquam connubii jure jamdiu con- juncti,prolis tamen solatio prorsus destituebantur, quod quidem valde grave videbatur, eorumque corda haud modica tristitia afficiebat. Atque inde etiam aliquando contigit,ut cum celeberrima festi- vitas apud illos ageretur,atque oblationes de more ad templum afferrentur, Rubim quidam (18), qui

Ant. Ballerini note.

(16) Habac, τι, 13. Utrum Isidorus τὸ ἐλήλυ- θας quod a LXX abest, ideo addiderit, quod ita in Codice legeret, incertum ; quod vero scripserit

ἱστούς σου, conjici potest ita eum legisse, cum et Alexandrinus codex ita habeat.

(17) Vide constsntem inter genus humanum

lapsum ac Deiparam antithesim, ut hec cen vita et lux aliis etiam dein communicanda exhibeatur, illud vero in tenebris et in umbra mortis sedens cernatur.

(18) Isidorus, ut videtur, Rubim seu Ruben exi- stimavit nomen proprium sacerdotis , dum alii

97 - ISIDORI THESSALONICENSIS 28

tunc sacerdotali munere fungebatur, non modo A δεσι βάλλει πιχροῖς τὴν λαμπρὰν ξυνωρίδα, Οὐχ

preclarissimorum conjugum dona non acciperet, sed przetereaacerbis cos conviciis impeteret. Vobis inquit, fas non est munera Deo offerre, quoniam semen in lsrael non fecistis.

Pupugit hoc dicterium sanctos illos conjuges, magnumque ingessit luctum, adeo αὐ orbitatem suam, mesta ex imo corde suspiria trahentes, acerbe plorarent.

XI. Cieterum,quod tanta exornatis sanctimonia pronum erat,ad Deum qui potens est filios de lapi- dibus suscitare !*, (ambo) confugiunt,animo secum ipsi recolentes, quomodo Sara illa et Rebecca, et Manue uxor;,ac plures ali» post diuturnam sterili- tatem prolem dein per preces obtinuerint. Com- muni igitur voto praeclari conjuges,invicem consi- lium sibi pra: bentes,uxor viro suadet non quidem ad aliquid preter Dei voluntatem moliendum,quem- admodum Eva conjugem suum simul ac paren- tem (19), aut sicut Jezabel ad sacriflcandum As- tart» impulit Achaz, sed ut. reputet, unum Deum ipsum esse, qui a calamitate possit eripere, atque inde spem foveat, cam sibi prolem concedendam, qui gaudium non ipsis modo,sed et plurimis aliis afferat. Eadem autem 'et viro invicem suadenti prompte obsebuta est Anna, non secus ac e dor.o soceri abeuntem Jacobum Rachel illa et Lia se- cut» sunt. Atque ita communi sententia (20), sponsione insuper adjecta,se munus Deo dedicatu- ros prolem quam suscepissent, invicem digressi, cum quadraginta solidos dies in lacrymis,et jejunio, et jugibns precibus transegissent, uterque seorsim per Dei angelum nuntium accipit tabule a Deo soribende (21), tabul» illius scilicet, quse longe nobilior fuit Mosaicis tabulis ; quas utique et ipsas sculpsit equalis dierum numerus ac simul mons, quemadmodum hic quoque Joachim orantem mons recondit, Sed et locus, qui Ánns precum testis fuit, sedi, in qua versabatur prima parens,

ἔξεστι, λέγων, ὁμῖν δῶρα θεῷ προσενεγκεῖν, xa- θότι ἐν τῷ ἰσραὴλ σπέρμα οὐκ ἐποιέσατε.

Δάχνει τοῦτο τὸ ῥῇμα τὴν δικαίαν συζυλίαν ἐχεί- νὴν, xxi ὀδυρμοῦ τίθησι πλήρεις, καὶ στεναγμὸν ix βάθους βαρὺν παρεσχεύχσεν ἀφιέναι, τὴν ἀπαιξδίχν γοερῶς ὁλοφυρομένους.

IA" ᾿Αλλ’ 8 τικαίοις καὶ τηλιχούτοις προσῆχε, πρὸς τὸν δυνάμεγον ἐκ λίθων ἐγεῖραι τέχνα χατα- φεύγουσι Θεὸν, Σάῤῥας ἐχείνης, xai Ῥεύέχχα, xai τίς τοῦ Μανωὲ γυναιχὸς, καὶ πολλῶν ἄλλων ἔπι- μνησθέντες, ὅπως γονῆς δι᾽ εὐχῆς ἔτυχον ἐξ ἀχάρ- που γαστρός. Ilap! ἀλλήλων τοίνυν ἡ κχαγὴ ξυνωρὶς ἀλλήλοις βουλὴν παρασχόντες, πείθει μὲν dj γυνὴ τὸν ἀνᾶρα μὴ παρὰ γνώμην τι καινοτομῆσαι θεοῦ, χαθάπερ Eua τὸν σύνευνον ὁμοῦ mal πατέρα ἐχεῖνον, ἢ ὡς Ἰεζαδελ θύειν τῇ ᾿Αστέρτῃ τὸν ᾿Αχὰδ, ἀλλὰ Θεὸν μόνον τοῦ πάθους ῥύστην νομίσαι, χἀχεῖθεν ἐλπίσαι χαρὰς αἰτίαν γονὴν, οὐχ αὐτοῖς μόνον, ἀλλὰ χαὶ ἄλλοις πλείστοις δοθῆναι" τὰ δ᾽ αὐτὰ συνεῖσε- νεγχόντι xal τῷ ἀνδοὶ ἠχολούθησε προθύμως ἢ λννα, καθάπερ τῷ Ἰαχὼ Ῥαχὴλ ἐκείνη καὶ Λεία, τῆς οἰκίας ἀπαίροντι χθδεστοῦ: οὕτω τοίνυν συμ- ψηφισάμενοι, καὶ τὸ τεχθησόμενον δοτὸν Θεῷ ποι- ἧσειν ἐπαγγειλάμενοι, ἀποστάντες ἀλλήλων, xal τεσσαράχοντα ὅλας ἡμέρας διηνυχότες ἐν δάχρυσι χαὶ νηστείᾳ, xai συντόνῳ δεήσει, ἐχάνερος ἰδίᾳ παρὰ θείου ἀγγέλου τὴν τῆς θεογράφου πλαχὸς δέχονται ἀγγελίαν, πλαχὸς ἐχείνης μαχρῷ τῶν Μω- σάως ὑψηλοτέρας mÀaxüv' ἃς δὴ κάκχείνας "coq ἐλάξευσεν ἡμερῶν ἀριθμὸς, ἕτι δὲ xai ὄρος, ὡς ἄρα χκανταῦρα xal τὸν ᾿Ιωαχεὶμ ὄρος εἶχεν εὐχό- μενον. ᾿Αλλὰ δὴ xal ὁ τόπος ὃς Αννης εἶδεν tó- χὰς, τῷ τῆς προμήτορος παραπλήσιον Tv παρά- δεισος γὰρ xai ὧδε, εἰ καὶ μὴ χατέλληλος ἐτρυγήθη χαρπός᾽ ἐχεῖ μὲν γὰρ κατάρα, χαρὰν δὲ ὁ νέος τῆς "᾿Αννὴς ανῆχε λειμών.

respondebat ; erat enimhic quoque hortus,quanquam haud similis decerptus fructus fuerit. Illic. enim enata maledictio ; novum autem Anne viridarium laetitiam protulit.

XII. Cum itaque justi conjuges istis obsecratio- nibus, ut dictum est, perseveranter insisterent,

18 Luc. r1, 8.

]B'. Τῇ οὖν τοιαύτῃ τῆς εὐχῆς καταστάσει ἐνοδια-- 66 ὡς εἴρηται, τῶν διχαίων, Εἰσηχούσθε, τριδόντων, ὡς εἴρηται, τ , Elem

Ant. Ballerini nota. oonira censuerunt ibi indicari hominem e tribu ἢ comparatum cernis, tum quia uterque fabulas Dei

Ruben, quemadmodum in orationibus Joannis Eu- beensis et Petri Argivi videre licuit.

19) Adam parens Eva» dicitur, quia hec e costa illius cediflcata fuit.

(20) Alii contra, ut ex Joannis Eubcensis ora- tione patet,putaverunt,Joachimum se ad orandum recepisse, Anna prorsus inscia ; unde et hanc in- ducunt de solitudine sua et conjugis sorte anxiam. Sed jam alias monuimus,nil frequentius usuvenire, quam ut dum adjuncta, de quibus silet historia, unusquisque sibi efüngit; prouti verisimilia viden- tur,varii in varias abeant opiniones. —

(21) Frequentissimum Patribus Graecis fuit, Vir- ginem Deiparum tabulae a Deo exarate comparare; quod et in officiis eorum ecclesiasticis sempe recur- rit. Quemadmodum autem hic Joachimum Moysi

digito conscriptas accepit, tum quia uterque qua- draginta dierum jejunium premisit,et rursus quia uterque in monte cum Deo versatus est : sicet e monte descendenti Moysi cum legis tabulis suas itidem tabulas e monte referens Joachinius com-

aratur in Ecclesie Graeco officiis.Sic enim Menina in festo Concepto Deipara(9 Dec.ode v): Descendit e monte Joachim non legis quidem tabulas referens, sed eam, qnam ler prasignavit, quamque propheta - rum vaticinia cuncta indicaverunt, (unacentom — Dei Matrem ; οἱ gaudio exsilieus. clamabat : Exaltatum est cor meum (Κατῖλθεν ἐξ ὄρους ὁ Ἰωαχεὶμ οὐκὶ πλάκας τοῦ νόμου δεξάμενος" ἦν νόμος δὲ προέγραψε ναὶ πᾶσαι προφητῶν ξὐΐκωσαν αῤ- ῥήσεις, θεοῦ ἀγνὴν μητερᾷά, καὶ σχιρτῶν ἀνε- δόχ ᾿Εμεγαλύνθη ἡ καρδίχ μου).

29 SERMO IN NATIVITATEM B. V, MARLI/E. 90 σου dj δέησις, φησὶν ὁ ἄγγελος ἑκατέρῳ, καὶ τε- A utrique angelus adstans: Ezcaudita est, inquit, de-

χθήσεται Ópiv παιδίον, οὗ ἡ δόξα ἐν ὅλῃ διαδρα- μεῖται τῇ οἰχουμένῃ. ᾿Εχδαίνει μὲν οὖν εἰς πέρας τὸ τοῦ ἀγγέλου μήνυμα' xal dj θεόπαις τὸ καινὸν πλάσμα, τὸ νεοφανὲς ὑπέρλαμπρον θέαμα, τὸ νεοθαλὲς ὡραιδτατον βλάστημα, τὸ ἀειθαλὲς ψυχαγωγικώτατον σχίασμα, τὸ παγχόσμιον περιήχημα τὸ ἰαματικώτατον ἐτέχθη φυτόν.

Ἔξεστι δὲ ἄρα θαῤῥούντως τοῖς δικαίοις ἔχείνοις τὸ τοῦ θείου φάναι περὶ αὑτῶν Ἡσαΐου’ Διὰ τὸν φόβον σου, Κύριε, ἐν γαστρὶ ἐλάθομεν καὶ ὠδι- νήσαμεν xai ἐτέχομεν πνεῦμα σωτηρίας σου, 5 ἐχυήσαμεν ἐπὶ τῆς γῆς" γέννημα γὰρ ἦν ἀληθῶς εὐχῆς xa! φόδου θεοῦ τὸ σωτήριον τοῦτο χόημα, ὃ θεοῦ δαχτύλῳ ὀνεχφράστοις χαρίτων χάλλεσι διεζωγραφήθη τε καὶ χατεποιχίλθη.

Ir". υηθείσης δὲ τῆς φαεινοτάτης xat θείας ταύτης εἰχόνος, ἔστη καὶ "Avva τοῦ κύειν’ οὔτε γὰρ ἔδει τῇ μητρὶ ταύτῃ προσθήκης ἑτέρου παιδὸς, λειτουργήσον-- τος οἱονεὶ τὸ τοῦ πρωτοτόχου ὑστέρημα, ἅτε δὴ τὸ πᾶν δυναμένου τοῦ γεννηθέντος, οὔτ᾽ εἶχε τίχτειν πα- ραπλήσιον τῇ Πανάγνῳ. El οὖν καὶ δεύτερον ἔτικτεν, ἐδόκει μήτηρ ὁποτέρου ἄν εἴη παιδὸς ἄμφιδαλλομένη" οὐδὲ γὰρ οἷόν τε τῆς Παρθένου τὴν ἀρετὴν ἔγγιόν που φανῆναι τῶν ἐν γεννητοῖς ἕτερον" Ex δὲ τούτου μέγα ἄν ἀφτιρεῖτο τῆς προσούσης νῦν αὐτῇ δόξης παρὰ τῆς μονογενοῦς.

ἤλλλως τε οὔτε ἄνθρωποι, οὔτε ἄγγελοι, οὔτε τις C

ἑτέρα χτίσις τῆς οὕτω χαλλιτόχου μητρὸς xal δεύ- τερον ἐξαγαγεῖν ἐδεῖτο χαρπόν' γέγονε γὰρ αὐτάρ- χης 5 μεγαλοδύναμος καὶ ὁπερφυὴς μόνη παὶς πρὸς χαλλονὴν ἁπάσης ποιήσεως Ἔν αὐτῇ γάρ clot, κατὰ τὸν θαυμάσιον Παῦλον εἰπεῖν, πάντες οἱ θνησχυροὶ τῆς σοφίας xal τῆς γνώσεως ἀπόχρυφοι' διὰ ταῦτα χαλῶς "Ἄννα ποιοῦσα οὐδένα τοῦ τίχτειν ἑξῆς πεποίηται λόγον.

'AAX ἐπήει μοι xxi τοῦτο θαυμάσαι, ὅπως Χατ’ Ἐξοχὴν d τοῦ διχχίου ἐπωνυμία τοῖς θεοπάτορσι προσνενέμηται, ὡς ἔν ταῖς ἱερεῖς δείχγυται τελεταῖς, Evüg τοῦ χαταλόγου μεμνημένοι τῶν ἁγίων, παρὰ

19 Coloss. 11, 3.

precatio tua : et nascetur vobis puella, cujus gloría per universum orbem diffundetur. Et reipsa subse- quitur, quod angelus nuntiaverat ; ac nascitur Dei filia (32), nova illa creatura, novum ad eam diem spectaculum splendidissimum, novo florens spe- ciosissimum germen,semper virens (23),animoque jucundissimum umbraculum, nomen pervadens universum orbem, planta salutem omnibus con- ferens.

Et sane licet justis illis de se ipsis confidonter usurpare illud Isaice (24): Propter timorem tuum, Domine, in utero ooncepimus, et parturivimus et pe- perimus spiritum salutis (us, quod utero gessimus super terram. Vere enim precum et timoris Dei fructus fuit hio fetus, qui digito Dei ineffabili gratiarum venustate sculptus est et multipliciter exornatus (25).

XIII. Progenita porro fulgidissima ista ac divina imagine, jam ἃ gignendis liberis Anna cessavit. Neque enim opus erat huic matri, ut alia sibi ad- deretur proles, qua, quod deesset primogenita, quasi suppleret. Nam que nata fuerat, cunotis equipollebat: aliam vero gignere quo ad hanc ut- cunque accederet, jam non poterat. ltaque si et alteram genuisset,dubitari merito potuisset, utrius mater esset sobolis. Neque enim fleri poterat, ut alia prodiret proles,que ad nobilissimam Virginis prestantiam aliquo modo accederet ; ac propterea magnum passa esset detrimentum glorie illius, que modo in ipsam ex unigena illa redundabat.

Presertim vero cum neque homines, neque an«- geli, neque ulla creatura alia optaret, ut ἃ matre tam eximie prolis alter jam fructus ederetur. Ad universarum enim creaturarum decus magnipo- tens illa, ac nature; supereminens puella, sola per se sufficiebat. In ipsa enim sunt,ut cum admirando Paulo loquar 19, omnes thesauri sapientiz οἱ scien- ti» absconditi.Idcirco sapienter egit Anna, dum de alia prole deinceps gignenda nihil prorsus curavit.

Bed et illud mihi se offert admiratione dignum, quo modoDeipare genitoribus hec attributa fuerit appellatjo, ut quemadmodum patet ex sacris li- turgie precibus (26), per excellentiam Justi cogno -

Ant. Ballerini not. (32) Vide praeconium, quo Maria ut Dei filia [) dicat uti semper virens,

(θεόπαι4) celebratur, oonjunctum cum ipsius plasmatione, cujus gratia dicitur nova creatura (xa'vàv πλάσμα) ; ut scilicet pateat, specialem hano praerogativam, qua Deipara Dei filia (θεόπαις) no- minatur, ad ipsam illius plasmationem referen- dum, non quasi naturae sit ἐπ Altissimi, sed quia filiationis divina, quantum pura creatura capax esse polest ab ipsa sua origine particeps fuit. (23) Jam alias indicavimus, nihil ad predican- dum immaculatum ipsum quoque conceptum Dei» pare luculentius dici posse, quam ut ipsa nullo non tempore Deo amica predicetur. Hoc autem encomium et hic habes, ubi Isidorus cum Mariam appellasset germen speciossimum nova ratione florens, quasi id satisnon esset, idem germen prze-

(34! Is, xxxvi, 18, secund, LXX. Vulgatus autem veritati Hebraice congruentius ; Sic facti sumus a facie (ua, Damine, Concepimus et guasiparturivimus, et peperimus spiritum : salutem non ferimus in terra.

[δὴ Sanctissima Virgo fetus dicitur gratio splendoribus Dei ipsius digito efformatus. Hac autem ad animam Virginis ex Isidoro referenda esse, palam estex iis,qume superius (cap. 8) pre- miserat. Idem ergo fuit Marie anim condi et gra- tim jubare exornari. Morosis autem proderit adno- tasse, hec subjici per modum glosse ad eum SS. Litterarum locum, in quo disserte fit mentio Con- ceptionis ; Propter (imorem tuum, Domine, in utera concepnimus,

(26) In Mensis ad diem 9 Septembris in ipso

31 ISIDORI THESSALONICENSIS 32

minentur. Nam pr:e reliquis omnibus, qui in cata- Α τοὺς λοιποὺς μόνους τούτους ἁγίους ὁμοῦ xai Ot.

logo sanctorum memorarentur, hos tantummodo sanctos simul et justos appellare consuevimus. Num igitur ideo, quod postquam sibi creaturisque universis necessarium subministrarunt,aliam pro- lem amplius non genuerunt, ipsi soli cognomine justi mystice appellati sunt ? Vel utique propter istam causam, vel etiam fortasse propter hanc aliam (merito quispiam dixerit), quia et hoc cogno- minati sunt, quod verissime erant, omni scilicet virtule, quemadmodum ex ipsorum fructu colligi potest, praestantissimi ; vel denique quia filia spe-

χαίους χαλεῖν εἰώθαμεν. Μή mote γοῦν, ὡς τὸ δέον ἑαυτοῖς τε xal τῇ χτίσει διανενεμηχότες, τῷ μὴ παιδα λέγω τεχεῖν ἕτερον, μόνοι δίκαιοι μυστιχῶς προσηγορεύθησαν ; Ἣ τούτου τοίνυν ἕνεχεν, ἢ xal διὰ ταῦτ᾽, ἄν ἴσως εἴπόι τις, ὡς ἤ τοῦτο προσωνο- μάσθησαν, ὃ xai ἐτύγχανον ἐναργῶς, διὰ πάσης ἀρετῆς εὖ ἥκοντες δηλαδὴ, δῇλον δ᾽ ἐχ τοῦ χαρποῦ, ἢ ὅτι τοὺς γεννήτορας ἡ κχαλλίστη θυγάτηρ τῆς εὐτεχνίας ἁμειθομένη, T, μόνη διέκυψεν ἀληθὴς ἐν ἀνθρώποις διχαιοσύνη, τῆς τοιαύτης μετέδωχε προσηγορίας.

ciosissima, quz sola inter homines orta est vera justitia (27), vicem parentibus reddere pro generationis beneficio volens, illos appellationis hujus participes effecit.

XIV. Hoc itaque modo et ex hujusmodi, ut dixi- B

mus, genitoribus venustissimum exortum est ger- men, quod suavi odore suo universum exhilaravit terrarum orbem,atque estum restinxit cupiditatum, et alimentum supra omnem intelligendi ac dicendi vim suavissimum prebuit : humana scilicet (pro- diit) proles, novitate sua percellens, ac stupenda prorsus : que sola homines a Deo miserabiliter extorres (28), quosque neque celum, neque sol, nequealia res ulla visibilis, imo neque omnes simulcreature in hoc conspirantes, (ad Deum) aut reducere aut saltem paululum attrahere potuis-

1Δ΄. ᾿Αλλ’ οὕτιυς ἤδη καὶ ἐκ τοιούτων, ὡς ὁ λόγος ἔδειξε, πατέρων dj χαλλίστη “εγέννηται βλάστη, ἢ οἰχουμένην εὐωθιάσασα, xxi τοῦ καύσωνος χατασχιάσασα τῶν παθῶν, xal τροφὴν ἡδίστην ὑπὲρ νοῦν θρέψασα xai ἀπόῤῥητον, ὁ κχαινοπρεπὴς xal ἐξαίσιος ἄνθρωπος, ὃς δὴ μόνος τὸν ἄνθρωπον ἐλεεινῶς Θεοῦ χωρισθέντα, ὅν οὔτε οὐρανὸς, οὔτε ἥλιος, οὔτε τι τῶν ὁρωμένων, οὔτ᾽ εἴ γε πᾶσα ἣ χτίσις συνήρχετο, ἤ συναγαγεῖν, ἤ μιχρόν τι ψυχα- γωγῆσαι δεδύνηνται, τοῦτον ὑπὲρ λόγον εἰς μέλη Θεοῦ μετέπλασε᾽ τῶν γὰρ αὐτοῦ μελῶν χεφαλὴν ἐπεχάθισε τὸν Δεσπότην.

τὴν

sent, ipsa ineffabili modo transformavit in Dei membra, cum scilicet divino huic ac mystico corpori ex hominibus tanquam membris compingendo ipsa Dominum tanquam caput imposuit.

Id vero hoc pacto licet perspicere.Ab initio Deus C

Adamum e terra formavit, atque hujus costa Ad- Jutorii (Eva) mater (20) facta est. Postquam vero lapsi ii sunt, Deus, ut novum conderet hominem, neque terram iterum assumpsit, nam contra ter- ram ut nimis labilem stabat prwscriptio, neque membrum aliquod hominis (30), vel universim aliquid hujusmodi ; nam (uti quidem videtur) ipse quoque vir, utpote costa imminutus, preter- mittitur. Verum enimvero quidpiam aliquid, qued neque e terra primo compactum esset, neque

Ὃ δὴ συνιδεῖν οὕτως ἔνεστι. Πλάττει μὲν éx γῆ ς ὁ Θεὸς ἐν ἀρχῇ τὸν ᾿Αδὰμ, τῆς δὲ βοηθοῦ μήτηρ 3j τούτου χατεδλέθη πλευρά, Ἐπεὶ δ᾽ ἐχπεπτώχασιν, οὔτε γῆς αὖθις ἐδεήθη Θεὸς, ἵνα νέον ἀπεργάσηται ἄνθρωπον: ὡς γὰρ εὔπτωτον οἱονεὶ τὸν χοῦν παρε- γράψατο, οὔτε μέλους ἀνδρὸς, ἤ ὅλου τοιούτου: ὡς ἔοιχε γὰρ, ἅτε δὴ τὴν πλευρὰν ἐλλιπὴς ὁ ἀνὴρ, παρ- ορᾶται xai οὗτος. ᾿Αλλ᾽ ὃ μήτ᾽ ἐχ γῆς πρῶτον συνέστη, μήτε τι τῶν μελῶν pntat, εἴη δ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἕν, οὐχ ἕν τι τῶν ἀπάντων πρὸς ταῦτ᾽ οἰχειότερον ἢ ἢ Παρθένος" οὔτε γὰρ ἐχ γῆς, ὡς εἰπεῖν, δι᾽ ὃν

membris deficeret, nihil ex omnibus ad id magis ἔφημεν τρόπον, xal ὑπὲρ ἅπασαν χτίσιν τελειοτάτη,

Ant. Ballerini noto. titulo festi peregendi legitur : Τῶν ἁγίων xai ó:- ἢ ii interpretentur Patrum sententias, qui proposi-

χαίων θεοπχτόρων Ἰωλχχεὶμ xal ἽΑννην : Sanctorum et justorum Joachimi et Ann Domini progenitorum. Et in Tropario ad finem Vesperar. : Tov διχαίων σου, Κύριε, τὴν μνήμην ἑορτάζοντες, δι᾿ αὐτῶν σε δυσωποῦμεν, σώσην τὰς ψυχὰς ἡμῶν. Justo- fum (uorum memoriam celebrantes, per ipsos te humiliter exoramus, salva animas nostras. Idem passim recurrit in dimissoriis liturgiarum et offi. ciorum, ubi Joachimum et Annam antonomastico justos appellatos videre est.

(21) Vigifantissimo verbo διέχυψεν usus est Isi- dorus,quod scilicet ad rei,qua de agitur, originem atque exordium refertur. Et sane nisi ad originem Maria id referas, qui facile admiserit, ut ipsi soli justitia tribuatur ? Verum nec illud consideratione vacat, quod Maria non justa sed justitia ipsa appel- latur, quo nempe innuitur, justitiam ita Deipare inhsesisse semper,ut nunquam Mariam nisi justitia exornatam reperias,autcogitare possis.Deniquelicet hic rursus perpendere quod alias monui,quam vane

tiones ezclusivas rigidissime sic accipiunt, ut eas ad communem fidelium, quorum auribus insona- bant,sensum exigere negligant. Nonne enim plane blasphema dicenda esset hec Isidori propositio, qua de sot Maria dicitur, exortam veram justitiam fuisse ? A pari igitur non ad Maris ignominiam pertrahenda surt que exclusive de Christo Domino etiam in sacris Litteris dicuntur (1 Petr. n, 22) : Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus.

7 (28) En tibi rursus Virginem Deiparam plane ab iis sejunctam, qui ἃ Deo extorres utique ob pri- mam originalem labem describuntur.

(29) Sicut superius (cap. 9) terram auctor dixerat parentem Ade, quia hic e terra plasmatus fuit, eumdem in modum hic costam Adami, et qua for- mata est Eva, ipsius Eva (adjutorii scilicet a leo Ads provisi) matrem appellat.

(30) Nempe sicut conditafuit Eva e membro Ada.

33 SERMO IN NATIVITATEM B. V. MARLE. 94

τοῦτο τῆς νέας λαμδάνει δημιουργίας ὄργανον, ἵνα À accommodatum presto esse poterat, quam Virgo,

xai μετὰ λαμπρᾶς τῆς προσθήχης τὸ δάνειον ἀπο- δῷ, λέγω δὲ τὴν πλευράν: καὶ διὸ τοῦτο γεννᾶται ὁ νέος ᾿Αδὰμ, ὁ ἐμὸς Χριστὸς, οὐ τέλειος μόνον͵ ἀλλὰ δὴ καὶ ὑπερτελὴς, παρὰ τῆς ἄρτι γεννηθείσης τελείας, «ὅσα φημὶ κατ’ ἀνθρώπους, θεόπαιδος xai μητρὸς, ἤπερ ἐντεῦθεν μέλη θεοῦ ἡμᾶς ἀπειργά-

σατο.

neque enim, ut ita dicam, e terra hec fuit, quem- admodum prefati sumus, et pre omnibus crea- turis perfectissima fuit. Hoc ergo Deus nove crea- tionis instrumentum assumit, quo illud etiam, quod ipse acceperat, costam videlicet, maxime cum fenore redderet (31).Atque hinc novus Adam, Christus meus nascitur non solum perfectus, sed

oppido et super perfectus ex ea, que perfecta (22) (quoad scilicet pro humana conditione licet) recens nata est, qu:e Dei filia est et mater, queque exinde nos Dei membra effecit.

[ε΄. Εἶεν. Δπασι uiv οὖν τοῖς γενομάνοις xai τὸ λεῖπον ἀχολουθεῖν ἀνάγχη, ἡ φθορὰ δηλαδὴ, ἄνευ μέντοιγε τῶν ἀσωμάτων, οἷς ὁ Πλάστης ὑποστήσας xai ταυτα, μὴ πρὸς τέλος ὁρᾷν ἐχαρίσατο, ἵν᾽ d πολυποίχιλος αὐτοῦ σοφία χὰἀντεῦθεν, οἶμαι, φανε- pof, ὅτι τῶν ὑπὸ γένεσιν ἔνια μὲν φθορὰν ἐπι- σπεύδειν, τῶν δ᾽ ἀὐτῶν ἕτερα διχμένειν ἐδημιούρ- γησεν ἄφθαρτα.

Τὴν πάναγνυν δὲ, εἰ χαὶ μηδενὶ τῶν γενητῶν τὴν τοιαύτην ἀνάγχην διαφυγεῖν ἐνῆν, πόθεν ἄν τις τούτῳ γε ὑποπίπτειν τῷ πάθει δοίη διχαίων, ἧς γενομένης, ἀληθὴς πᾶσιν ἀνάπλασις ἐπένθησε xai ζωὴ, ἧπερ ὁ λόγος ἔδειξε φθάσα ; 'Oc γὰρ οὐ- δενὸς τῶν οὐκ ἐπαινουμένων ἀνθρώποις δέδειχται χοινωνὸς, ἀλλὰ xal ἀγγέλων ἀγιωτέρα μόνη, καὶ μόνην ἐχρὴν μὴ τοῖς ἄλλοις τῆς χοινῆς κοινωνεῖν δυσχληρίας᾽ ἀλλ᾽ ἔδει γ᾽, ἐπεὶ τηλικαύτη γεγέν- νηται μήτηρ οἱονεὶ γενέσεως xal πηγὴ, δι᾽ ὃν εἴρη- ται λόγον, γένεσιν μόνον ἀεὶ τὸ χατ᾽ αὐτὴν xal εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι" χαθὰ xxl ἄγγελοι, ὧν ὑπερ- τέρα καθίσταται, γέγονότες, ἀθάνατοι μένουσι xai φθορὰς ἀνώτεροι.

XV. Hoc hactenus dicta sint. Jam vero omnia quecunque condita sunt, defectioni seu corrup- tioni necessario subjiciuntur, si incorporea tamen excipias, quibus Creatorin ipsa eorum conditione

B largitus est,ut nullum unquam finem attingerent ;

quod ideo factum puto,ut hinc quoque multiformis ipsius elucesceret sapientia, dum eorum, quae ortum habuerunt, quaedam ad corruptionem pro- pecarent, quedam vero ut perpetuo consisterent incorruptibilia condidit.

Verum etiamsi nulla e creatis rebus huic se ne- cessitali subducere posset; quomodo quispiam concesserit, huic malo innocentissimam quoque obnoxiam exstitisse Virginem (33), qua exoriente, quemadmodum jam ostensum est, ,vera creationis redingratio, ac vera vita omnibus effloruit? Nam quemadmoduin prorsus exsors eorum omnium,qu& in hominibus non censentur laude digna (34), at- que insuper sola ipsis angelis sanctior apparuit;sic

(; etiam oportebat,ut sola communis reliquis omni-

bus miserie expers esset (35); atque hoc saltem ei debebatur,ut quoniam singulari ea conditione progenita est, ut veluti mater ac fons (qua supe- rius diximus ratione)exsistentia omnium esset,sic

psa in perpetuum,quamvis creata, exsistentia et esset et praedicaretnr ; non secus ac ipsi quoque angeli, iquos ipsa superexcedit, postquam semel facti sunt, immortales permanent, et corruptionis immunes.

IQ. ᾿Αλλ᾽ ὁ λόγος, ὅτι οὐχ οὔτως, ἵν’ ἡλίου δια- δειχθῇ τηλαυγέστερον fj τῆς Ἡχρθένου μελαλειότης" ὅτι, τῆς ἐνύλοὺ λαχοῦσα μοίρας, δῆλον δ᾽ Ἐξ ὧν τὸν

XVI. At ratio, quare hec non ita se haberent, ejusmodi est, ut sole lucidius se prodat Virginis magnificentia.Nam corpoream naturam sortita (id

Aut Ballerini nota.

(31) Plus semel apud Patres tum Grecos tum Latinos hiec sententia recurrit, nempe pro costa, Ade subtracta, e qua mulier est :sdificata, ipsi Ade uberem frctam fuisse restitutionem, cum vi- cissim ex sola substantia mulieris, Maricw videlice, novus Ádam sdiflcatus est.

(32) Ecce tibi Mariam, natam perfectam, cum reliquos omnes superius (cap. ix) auctor traduce- ret tanquam prolem imperfectam.

(33) Genties ac millies apud Patres hoc princi- pium tanquam inconcussem reperies,existimandum nonesse, Virginem Dei parum iismalis obnoxiam esse potuisse,ad que depellenda divinitus tanquam Filii sui cooperatrix predestinata fuerat.Quod quantum in rem presentem faciat, facile quisque intelligit.

(33) Aut debes affirmare peccatum originale non esse recensendum inter ea, quo in hominibus laude carent, aut cerle fateberis, hic disertissime affirmari, beatam Deiparam peccato originali ob- noxiam non fuisse. Hic autem ad Mariam aperte translatum illud cernimus,quod de Christo l'omino scripsit Apostolus (Hebr. 1v, 15) : Non enim habe- mus ponttificem, qui non possit compati infirmitatibus nostris, tentatum autem per omnia pro similitudine

absque peccato.

(38) Summa hujus argumentationis cst ; Nihil omnino eorum, qua in reliquis hominibus sunt vituperabilia, in Maria deprehensumt est; ergo Maria infauste hominum sortis pariceps esse non debuit, scilicet corruptionis, de qua hic sermo. est. Idem argumentandi genus usurpatum vidimus a Paschasio Ratberto (vid.Monit. ad Chartam dona- tionis Ugonis de Summo, n. 8, sup.pag. 10) ita argu- ente : Maria immunis fuit a peccato originis ; ergo et a panis ejusdem peccati, partus scilicet doloribus immunis fuit.

Quanquam vero Isidorus non ita disputet, ut demum concludat, Deiparam reipsa mori non de- buisse, uti ex sequenti paragrapho apparet; non tamen illud inficiatur, quod hic loco principii po- suit.ab ea scilicet abfuisse omnia quizecunque in ho- minibuslaudabilia non censentur.Imo ratione stum ab Isidoro,tum ab aliis Patribus hac occasione ex- cogitateie,ut causam mortis beat:p Virginis aliquam assignent,evidenter ostendunt, immunitatem ejus- dem ab omni plane peccato iisdem plenissime per- suasam fuisse.

55 IS$IDÜhnI THESSALONÍCENSIS 48 vero manifestum ex eo est, dtiod comtriünet hoe A τῶν ἀνθρώπων ἀδιάδλητον οὐ διέφυγε νόμον, τῆς

minurn conditiónett in iis, dite ἃ repreliensione absunt,non áüfugit) sublimiora támeti quani pta 114 ac precelsa n&tura, atgelicó scilicet, ipsa prestiterit. SI enim corruptioni nullo tnodo ob- fioxia fuisset, jatn diverse ab hümara,; ac immate- rialis esse natures videri poluisset(30), neque tanta admiratione digtia forent sablithissitia illa; qute innocentissima Vitgó gessit.

Quod si humus innocentisslm/e illitis corpus Βα" cratissimtim exéepit, non ipsum tatién, sicut Corpora nostra, absumpsit ; verüm excepit illud quidem, utpote ex se ipsd cormpactüm ; sed ut simul palam faceret, inter huinana corpora pecu- liari illud excellentia priedituth, et qtiam siniilli- mum Doriinico corpori fuisse, nori diu apud se retinere illud potuit, quemddmodum latius in ser- mone de beate Dormitione jam ostendimus (237).

Si quis porro liic contendat, dorrüptionem pto- pterea Virgini tribuendam fion esse; quia hermpe corpus illius, secus dc de nostris corporibus flat, corruptioni reipsa obnoxiüm non fuit, nos utique contradicentes non habebit (88).

XVII. Ceterum nometi corruptionis tion illi tan- tummodo tribuitur, qui corpora dissolvit, sed alleri quoque, que animas inflcit. Et corporis quidem corrüptio dici debet ordinis, quo ipsum continetur, disruptio, et in ea (elementa), e qui- bus constat, resolutio. Corruptio veto anirmtti fue- rit abalienatio a Deo,et affectio contra naturam iis adhemrens, quibus perfruendis natd non est; et

ἀμιγοῦς xal ὑψηλῆς, λέγῶ δὲ τῶν ἀγγέλων, ὄψηλό“ ttoà διεπράξατο φύσειυς. εἰ Ὑὰρ καὶ φθορᾶς ὀδείχνυτο χρείττων, ἑτέρας ἄν ἐἶναί παρὰ τὸν ἄν- θρωπὸν αὔλου δημιουῤγίας ἐδόχει' χαὶ οὐκ ἂν ἦν οὔξω θαυμαστὸν, τᾷ ὑψηλὰ τὴῆῤΨ παναμώμου διειρ- γλόμένης ἐχεῖνὰ.

Εἰ δὲ «à πάναγέδτατον ὑποδεβάμένη γῆ «fs παν: ἄψνου σῶμα οὐκ ἀνήλωχεν, ὡς τὰ καθ᾽ ἡμᾶς, ἀλλ᾽ ὅτι μὲν παρ᾽ αὐτῆς, διὰ τοῦτ᾽ ἐδέξατο" ὅτι δ᾽ ἵνα δείξῃ κρεῖττον ἢ πατὰ τὰ ἀνθρώπινα σώματα, καὶ οἷον καταπολὺ τῷ δεσποτίχῷ ἐοιχέναι σώματι, οὐ παρανατέχειν ἔῤχεν ἐπιπολὺ, ὡς διεξοδιχιύτερον ἐν τῷ περὶ τῆς χοιμήσέως τῆς μαχάρίχς δείχνυμεν λόγῳ.

Εἰ τοίνυν διὰ ταῦτα μὴ συγχωρεῖν τις ἐνταῦθα βούλεται τὴν φθορὰν, λέγω δὲ, τῷ μὴ καθάπερ τὰ ἡμέτερα διεφθορέναι κἀκεῖνο, οὐχ ἀντιλέγοντας ἕξει Ἀαὶ ἡμᾶς.

IZ'. "Ἄλλως δὲ καὶ ἡ τῆς φθορᾶς προσωννμία οὐκ ἐπὶ σωμάτων μόνον, ἀλλὰ xal ἐπὶ ψυχῆς χατηγὸ- ρεῖται. Καὶ σώματος μὲν ἡ τῆς δυνεχούσης τάξεως διάλυσις, καὶ mpba ἐκεῖνα, ὅθεν συνέστηχεν, ἀνα- γώρησιφ' ψυχῇ δὲ τοῦτ᾽ ἄν εἴη φθορὰ, ἡ Θεοῦ ἀλλοτρίωσις, καὶ πρὸς ἅ μὴ πέφυκε παρὰ φύσιν οἰκείωσις. καὶ οἷον εἰπεῖν, τοῦθ᾽ ἑχατέρῳ θάνατος, ἡ τῆς καταλλίλου διάζευξις ἀομονίας, εἰ xul πρὸς

hoc, ut ita dicam, utrique mors est, compaginis C ἄλληλα τρόπον ἕτερον, ὡς dv φαίη τις ἴσως, ἀκατ-

sibi consehtanet dissolutio. Quanqüuatn si invicem alio modo conferantur, haud inéohcihtie quispiam forle dixerit, cotitraria ratiódtid niortem utrique obtingere. Quatidoquidem, uti diximus, corpori mors est resolutio Ín eletientare ac. primum sui principium ? e converso autem tniot's ΠῚ ΠΡ est ab eo, qui vere est principiüm primum, redessio. Porro, ratione habita hujus corruptionis qute in anima consideratur, si quis alius, certe inno- centissima illa corruptionem ftiüllam admisit. Et sane nemo hominutrti exstitit, qui ab orrihi peccato prorsus integer fuerit, preter illum novum, in-

άλληλος ἑκατέρῳ συμδέδηχεν ἧ τελευτή" ἐπείκερ, ὡς ἔφημεν, σώματι μὲν φθορὰ ἡ πρὸς τὴν στοι- χἐιώδη χαὶ πριίτην αὐτοῦ ἀρχὴν ἀνάλυσις, ψυχῇ δὲ θάνατος ἐούναντίον ἢ τῆς πρώτης ὄντως ἀρχῆς ἀπόστασις.

Πλὴν κατὰ qs τὸν εἰρημένον τῆς φθορᾶς, ὅς ἐν- θεωρεῖται τῇ ψυχό, λόγον, εἴπερ τις, ἡ πάναγνος φθορᾶς ἀνεπίδεντος. Πάντη μὲν γὰρ τῶν ἀνθριύπων οὐδεὶς ἁμαρτίας ἠστινοδοῦν ἄψαυστος γέγονεν, ἐχείνουν δίχα, τὸν καινόν φημι τῆς μακαρίας τόκον,

quam, hujus Beate Filium, qui solus (39), utpote Ὁ ὃς μόνος ola θεάνθρωποφ ἁμαρτίαν οὖκ ἐκοίησεν,

Àut Ballerini note.

(30) En tibl rutsum nature humáàns surit

inculcatum, omiiü que propria, in Maria fuisse, excepto tamen peccato, àdeo üt, setvata propor- tione de Deipara illud valeat, quod de Christo solemne fuit celebrare, humánam eui haturam assumpsisse, non culpàm.

(31) Ex his patet, hunc sermonem ab Tsidoro,

ostquam alium in Deipare Dormitionem (quem inferius dabimus) jam conscripserat, habitum fuisse Id vero sedulo notandum est ; nam, ut suo loco videbimus, novum inde nobis prehebitur in- dicium, quo probetur, memoratam homiliam in Virginis Dormitionem recentioris alicujus Greculi opera ineplissime interpolatarm fuisse.

(25) Alios reperile esi inter Patres, qui ideo a

morte Deiparam exeinptatn non fuisse affirmant, ne phantasiastis occasio negandi incarnationis Do- minice veritatem preberetur. Hec porro et aliá hujusmodi (de quibus in Commentario) que Pa- (res disputare solent de Deipate morte et condi- tione corporis ejus in sepulcro, manifesto osten- dunt, ideo Patres alias atque alias causas, propter quàs Deipara mortem gustaret, excogitasse, quia ἃ communis omnium mortis causa, primava sci- licet culpa, eam alienam existimabant.

(39) I Petr. 1, 22. En validissimum illud, ut putant, argumentum adversus immunitatem Dei- pare a labe originalis peccati : neque advertunt, eodem jure ea verba urgeri posse quo conflciatur, Deiperam peccatum fecisse et dolum inventum esse

87 SERMO IN NATIVITATEM B. V. MARLE J8

οὐδὲ εὐρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ! κατὰ δὲ τὸ B Deus homo, peccatum non fecit, neque dolus inven-

μηδὲν ἁμαρτεῖν οὐδεὶς τῆς πανάγνου μᾶλλον τὴν πρὸς Χριστὸν ἐμφέρειαν φέρει' ἔδει γὰρ μεῖζον ἤ τινα τῶν ἁπάντων τὴν τεχοῦσαν ἀφομοιοῦσθαι τῷ ἐξ αὐτῆς" οὐχοῦν ἀνθρώπων μὲν πάντων d$ πάναγνος, χαὶ οὐδ᾽ ὅσον λογίσασθαι, ἀνωμολόγηται χαθαρω- τέρα, xai διὰ τοῦτο μόνη πρὸς τούτους ἄφθαρτος πάντως.

ἤΛγγελοι δὲ κάλαι μὲν ὅτι περιπίπτειν ἐἶχον τῇ κατὰ ψυχὴν προαποδοθείσῃ φθορᾷ, ὃ πάντων τῶν τῆς ἐκείνου μανίας ἐξ ἐχείνου χἀὶ δι᾽ ἐκείνου μετι εἰληφότων ἐπέχεινα Θεοῦ χωρισθεὶς δείχνυσιν ἐναρ- γῶς ἀσώματος, ὅς ἐκ τῆς ἄνω καὶ φωτεινῆς ἀξίας, τὴν κάτω xai ζοφερὰν εἴληφε τάξιν ὅτι δ᾽ ἄτρε- πτοι μένουσι νῦν, μετὰ τὸν ἀπόῤῥητον τῆς Παρθέ, vou τόχον εὑρηχέναι πιστεύεται. Εἰ δ᾽ ᾧ xal ἄγγελοι συνέπεσον, τούτου κρείττων dj πολυύμνητος πεφα- γέρωται, ἔτι δὲ xal ἀτρεψίαν παρέσχεν ἐχείνοις, ταυτὸ δ᾽ εἰπεῖν ἀφθαρσίαν, χαθ᾽ ὃν φαμεν ἐπὶ ψυ- χῆς τῆς φθορᾶς Aóyov: κἀκείνων ἄρα μαχρῷ μέτρῳ βελτίων dj πάναγνυς, καὶ τούτῳ γε ἀφθαροτέρα τῷ μέρει.

tus est in ore ejus. Quod vero perlinet ad hane ab omni pecoato immuhitatem, nemo magis,quam innocentissima illa, similitudinem cum Christo gessit ; oportebat enim, ut plus quam alius quili-« bet, Genito Genitrix assimiilaretur. Merito igitur eadem illa innocentissima quibuslibet hominibus, quantuur neo fari licet, purior predicatur; ac proinde sola inter homines fuit plane incorrupta.

Quod autem pertinet ad angelos, jam vero in eam, quam superius innuimus, animo corruptio- nem prolabi olim eos potuisse, luculenter sane o- stendit alienatus ἃ Deo spiritus ille (diabolus), cunctis insania ipsius sociis et ex illo ac per illum mali consottibus supereminens, qui e superna ac splendida dignitate lapsus ad inferam ac tenebri- cosam sedem detrusus est. Quod vero hunc angeli immutabiles perseverent, id per ineffabilem Virgi- nis partum assecuti putanti (40). Si ergo Virgo omni laude.dignissima preestantior illo apparuit, quocum angeli lapsi sunt, insuper vero reliquis contulit immutabilitatem (ut sempe juxta ea, qua de anime corruptione premissimus, sic eam incor-

ruptibilitatem appellem), profecto etiam istis longe excellentior fuit innocentissima, et ex hac saltem

parte fuit incorruptibilior (&1).

Ant. Ballerini note.

in ore ipsius. At non ita Patrum nostrorum sa- pientia, non ita sensus matris Ecclesie. Ecce tibi duo illa invicem conjuncta : Christus solus ab umni peccato prorsus integer fuit: et paulo infra: Sola Virgo Deipara fuit plane incorruptibilis, scili- cet integra a peccato : de hac enim corruptione sermo est. Imo ex eo quod soLus Christus prorsus integer fuerit a peccato, cernis auctorem conclu- dere, Deiparam quoque sorLaAx peccáto cuivis inac- cessam exsistere debuisse. Curnam? Propterea, in- quit, quia maxima,que haberi protuit, cum Christo similitudo Deipare inesse debuit, proindeque hec Christi Domini prz:rogativa potius quam a sui con- sortio Deiparam sanctam repellat, imo postulat ut ipsi (quantum eorum, que Dei simul et hominis propria sunt, particeps esse potest purus homo) fuerit communis, ac soli Deipare inter puros ho- mines tributum id fuerit, quod soli Christo, qua Deus homo est, reservatur.

(40) Quod auctot' dicit μετὰ τὸν ἀπόῤῥητον τῆς Πἰχρθένου τόχον, vertendum, putavi, per inef- fabilem partum Virginis ; tum quia prepositio μετὰ saltem poetice pro eo usurpatur quod est Latine propter ; tum quia, etiamsi velis vertere post, re- ferri id non incommodo potest ad ordinem non quidem (emporis, sed causalitatis. lloc pacto pro- ponitur hic nobis sententia,in quibusdam etiam ca- tholicis scholis recepta, de gratia angelis intuitu meritorum Christi collata, non veroopinio nusplam audita de angelis ante Christi Salvatoris adventum nondum in gratta firmatis.

(41) Cur, inquies, Isidorus, veluti sententiam suam coarctans, dicit Deiparam sALTEM EX HAC PARTE incorruptibilem magis quam angelos fuisse? Responsio petenda est e contextu, in quo videre licet doctrinam catholicis scholis communissimam. Sane quemadmodum schol; puritatem attendunt per recessum a peccato ; ita Isidorus cum animam mortem ac corruptionem in peccato collocasset, incorruptionem delinit pev recessum in peccato.Hinc sicuti sanctus Thomas (l, dist. xvn, 4. 2, art. 4, post resp. ad 3) ex eo principio concluserat :

Quia in beata Virgine fuit depuralio ab omni peccato, ideo pervenit ad. summum puritatis ; sic lsidorus pronuntiavit (supr. ?: Sola (Deipara) inter homines fuit plane tncorruptibilis. Porro si summum puri- tatis, plane incorruptibile constituitur in cujusvis peccati absentia, jam si plures sint qui omni pec- cato caruerint, profecto ex hac parte non potest esse alter altero purior aut incorruptibilior, cum absurde fingatur summum summo majus. Atqui sancti angeli nullo unquam peccato inqui- nati sunt; ergo, siquidem ratio solum habeatur actualis a peccato immunitatis, cum angeli quo- que summum puritatis attigerint, concipi utique non potest quispiam purior angelis, sicut nec an. gelus ahgelo purior, Est tamen alia ratio, propter quam vel inter eos, qu nullo unquam peccati navo infecti fuerint, alius alio purior esse et dici possit. Spectari enim potest recessus a peccato non modo quoad actum, sed etlam quoad poten- tiam. Et sio purior erit, qui a peocando remotior, atque in bono firmior exstiterit. Proinde S. Tho- mas (l. 0.) : Augmentum puritatis cst. secundum recessum a contrario ; et quia in beata Virgine fuit depuratio ab omni peccato, ideo pervenit ad summum puritatis ; sub Deo tamen, in quo non est aliqua po- tentia deficiendi, quz est in qualibet creatura, quan- tum in se est. Quod idem sic deinde repetit ,1 dist. &4, q. 1, art. 3 ad 3): Duritas intenditur per re- cessufn d contrario : et ideo potest aliquid creatum inveniri, quo nihil purius esse possit in rebus creatis οἱ nulla contagione peccati inquinatum sit : et talis fuit puritas beate. Virginis, qua a peccato originali et actuali immunis fiit. Fuit tamen sub Deo, in quontum erat in ea polentiá ad peccandum. KErgo siquidem profitendum sit, quod exploratissimum haberi debet, Deiparm firmiorem, quam angelis, in bono stabilitatem a Deo collatam ; ac proinde remotiorem ipsani, quam angelos, a contrahenda labe servatam fuisse ; eo ipso habemus, cur purior ipsis angelis jure celebrari possit. Atqui hoc nimi- rum est,quod Isidorus contendit, atque ad id con- ficiendum eo utitur argavaewko , GéikeX AM ate. eX

39 ISIDORI THESSALONICENSIS 40

Omnibus igitur rationibus perpensis, laudatis- A Πάσαις τοίνυν ψήφοις ἄφθαρτος ἢ πανύμνητος,

sima illa non modo incorruptibilis, quo diximus modo, predicanda est, sed insuper ángelicis quo- que ordinibus hujus, quam meminimus, incorru- ptibilitatis fuit auctrix, quemadmodum prseterea et rebus omnibus, de quibus dictum est, existentie causa exstitit,

XVIII. Verum quo tandem quispiam nomine, ne quid nimis infra dignitatem fari videatur, sacra- tissimum hoc ac plane dignissimum, quod Deus efformaverit,germen compellare possit? Aut quibus eam laudibus undique exornemus, a qua tantis beneficiis cumulati sumus? Si ita vobis, fratres, quemadmodum certe et mihi, videtur, pro acce- ptis ab ea beneficiis simul cum angelis (nam et

angelos hymnis purissimam illam celebraremihi cer- B

tum est)divinum illum nuntium Deiparae repetamus Ate, gratia plena *?, per quam omnis creatura gau- det ; Dominus tecum, qui tibi adfuit et ante vitam, et cum genita es, et ante salutationem, et in illa et alio modo post illam (42). Pro beneficiis autem, quibus ab ea ditati snmus, nosmetipsos in ea ser- vemus novitate, quam per regenerationem adepti sumus ; neque enim alia re magis innocentissima illa delectatur. Quod utinam assequi mereamur, precibus intemeratissimze atque immaculatae Dei Fili», ad gloriam omnipotentis et sancte Trinitatis cuigloria debetur in sempiterna seculorum secula. Ámen.

SERMO II.

In ingressum. immaculatissime Domine mnostrz Dei Genitricis et. semper virginis Marie ad Sancta sanctorum.

I. Quemadmodum si sacram mensam tunc solum adeundam quis arbitraretur, cum ea omnia, que tam sublimi mysterio consentanea sunt, accurate servare sibi videretur, nunquam, ut opinor, ad coenam divinam accederet : (quomodo enim homo, qui neque si unam tantum diem vixerit *!, uti sacra oraculaloquuntur, sine macula esse creditur, mundissimum illudterrenisque omnibus sublimius condigne attingere unquam videantur ?) ita quis- quissermonem sibi preestituat efferre,qui purissima (43) illa et Dei Verbi Genitrice condignus sit,

ὅν εἰρήκαμεν τρόπον" xal σὺ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ xal ἀφθαρσίας, ἤν ὁ λόγος ἔδειξεν, αἰτία τῷ νοητῷ φαί- νεται διαχόσμῳ, ὡς χαὶ γενέσεως, οἷς ὑπὲρ τοῦτο δέδειχται πᾶσιν.

1Η΄. ᾿Αλλὰ τί ἄν τις τὸ θεουργικώτατον τοῦτο προσειπὼν χαὶ πλαστουργιχώτατον, ὡς εἰπεῖν, γέν- νημα, μὴ πόῤῥω τοῦ πρὸς ἀξίαν δόξειε φράζειν ; "E τίνα ἅν τὸν σϊκότα πλέξαντες ἀποδοίημεν ἔπαινον. ὅθεν τοσαῦτα εὐηργετήθημεν ; ᾿Αλλ’ εἰ xal ὑμῖν, ἀδελφοὶ, ὥς γε κἀμοὶ συνδοχεῖ, ὑπὲρ μὲν τῶν ταύτης χαρίτων χοινῇ μετ᾽ ἀγγέλων" πείθομαι γὰρ xàxel- νους τὴν πάναγνον συνυμνεῖν᾽ τὸ θεῖον ἐχεῖνο μή- νυμα τῇ Θθεοτόχῳ προσείπωμεν' Χαῖρε χεχαριτω- μένη, δι᾽ ἧς χαίρει πᾶσα d χτίσις" ὁ Κύριος μετὰ σοῦ, ὃς σοι παρὴν xal πρὸ τοῦ βίου, xal γεν- νηθείσῃ, καὶ πρό γε τοῦ ἀσπασμοῦ, xal xat' ἐχεῖ- νον δὴ, καὶ μετ᾽ ἐχεῖνον τρόπον ἕτερον. "AvO' ὧν δ᾽ ἀπελαύσαμεν δωρεῶν ἐκεῖθεν, ἡμᾶς αὐτοὺς διασώσων μεν, οἵους διὰ τῆς ἀναγεννήσεως ἐνεούρησεν᾽ οὗ μᾶλλον οὐδενὶ τῶν ἀπάντων dj πάναγνος χαίρει" οὗ χαὶ τυχεῖν ἀξιωθείημεν λιταῖς τῆς παναγράντου χαὶ ἀμωμήτου Θεόπαιδος εἷς δόξαν τῆς πανσθενοῦς xal ἁγίας Τριάδος, 7j πρέπει δόξα εἷς ἀπεράντους αἰῶνας τῶν αἰώνων. 'Auxv.

ΑΟΓῸΣ Β΄.

Eic τὴν εἷς τὰ "Aqu τῶν ἀγίων εἴσοδον τῆς παναχράντου Δεσποίνης ἡμῶν Θθεοτόχου χαὶ

ἀειπαρθένου Μαρίας.

Α΄. Καθάπερ τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ εἰ τότε μόνον δεῖν τις ᾧετο προσιέναι, ἡνίκα ἄν πρὸς ἐχεῖνο τὸ ὕψος ἑαυτὸν ἀκριδῶς συνορῴη τὰ δέοντα σώζειν, οὐδέ- ποτ᾽ ἂν ἔγγιον, οἶμαι, τοῦ θείου γένοιτο δείπνου" ποῦ γὰρ ἄνθρωπος, ὅς, οὐδ᾽ εἰ μίαν βεδιωχὼς ἡμέ- pav εἴη, ὡς τὰ Oei φυσι λόγια, ῥύπου μένειν ἕξω πεπίστευται, προσομιλεῖν &v tote πρὸς ἀξίαν φα- γείη τῷ παναχράντῳ ἐκείνῳ καὶ περιπεζίου παντὸς ἀνωτέρῳψ ; οὕτως ὁ τὴν ἀξίαν ἀποδοῦναι φωνὴν τῇ παναμώμῳ ζητῶν xal μητοὶ τοῦ Θεόδ Λόγου τῶν ἀλάλων ἰχθύων οὐδὲν ἄρα διοίσει" ἀλλ΄ ὥσπεο τῷ

nihil enimvero a mutis piscibus distare videbitur. D γαληνῷ τοῦ Σωτῆρος τεθαῤῥηκότες, τῆς ἀποῤῥήτου

*? Luc.r, 28. ?! Job xiv, 4, sec. LXX.

Ant. Ballerini note.

incorruptibiliorem angelis eam esse existimandam, qua angelorum incorruptibilitatis atque firmitatis auctriz exstiterit. Non ergo Isidorus suam senten- tiam ita coarctat, ut in aliquo angelis ceseisse Ma- riam significet. Interim cum ex dictis plane ab- surdum sit, angelis puritatis summum adeptis posse eum puriorem praedicari, qui ne eam qui- dem summitatem attigerit, qua in immunitate actuali a peccato constitit ; cumque Deipara Virgo non unius quidem aut alterius, sed omnium Pa- trum consensu tanquam cunctis virtutibus puri- 2416 antecellens celebretur ; eo ipse universam

Ecclesie traditionem omnimode Virginis immuni- tati a quovis peccato suffragantem habemus.

(42) Palam est, auctorem signiflcare voluisse, Deum nunquam cum Maria non fuisse: quod ex- pressum putat in illo Evangeli, Dominus tecum. Αἱ hzc quoque sententia, ut alias vidimus, neces- sario postulat, ne ipsum vite initium in Maria alienum a Deo existimetur. Adeo se ubique sponte prodit hzc Patrum mentibus alte infixa Doctrina !

(43) Vide morem in Ecclesia receptum, ut Maria antonemaslice τῆς παναμώμουν, omni macula ca- rentis, nomine indigitaretur.

- -

4 SERMO IN PIUESENTATIONEM B. Y. MARLAE. 49 γευόμεθα διαίτης ἐχείνης, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα, A Verum sicut affabili Salvatoris benignitate confisi,

(v Occ ῥύπος εἰδότες ἡμεῖς τῇ κοινωνίᾳ καθα- ἡΝνισθῶμεν, τὸν ἴσον δὴ τρόπον χἀπὶ τῆς μαχαρίας λογιστέον Ἡαρθένου: καὶ διὰ τοῦτο ταύτῃ προσ- λαλητέον εἷς δύναμιν, ὡς ἂν δι’ ὧν αὐτὴν προσ-

υμνοῦμεν, ὧν εἴργασται παραδόξων μεμνημένοι πραγμάτων, ἁγιασμὸν xai χηλῖδος ἀποφερώμεθα ἔχπλυσιν.

B'. Ἔστι μὲν οὖν οὐδ' ἄν ἕν τῶν xav' αὐτὴν, οὐ- δὲν, ὅ μὴ μόρφωσιν ἐντίθησιν ἁγιαστικὴν, ᾧ λόγος ταῦτα λογίζεσθαι, οὐδενὸς δ᾽ ἧττον καὶ ἡ εἰς τὰ τῶν ἁγίων Ἅγια εἴσοδος" ὅ τῷ νῷ παραστὰν, ix τούτου γ᾽ εὐθὺς, ὅ χαλεῖται χαρίζεται, ᾧ προὕργου περιε- λίττειν ἔνδον αὐτόν περὶ οὗ xal νῦν ἡμῖν εἰπεῖν εἴη χεχινημένοις xal νοῦ) dua καὶ γλῶτταν ἁγια- σθῆναι, καί τι χατάλληλον φθέγξασθαι τῇ τούτου

προσωνυμίᾳ, ἀλλὰ μὴ τῷ ὕψει παντάπασιν ἀπᾷδον

τῆς παναχράντου, εἰ xal τοῦ πρὸς ἀξίαν, ὅ πάντως ἔσται, ἀποδεῖν συμδαίη τῷ λόγῳ.

inenarrabilem illum cibum degustamus, idque ea maxime de causa, ut ἃ maculis, quarum conscii nobissumus,per communionem emundemur; eum- dem in modum et de beata Virgine existimandum est;ac propterea sermo pro viribus instituendus de ipsa est, ut cum mirabilia, que gessit, comme- moraverimus,per hec eadem, propter que laudes ejus celebramus, ipsi sanctificationem et macula- rum ablutionem consequamur.

II. Ceterum cum eorum,queo ad ipsam spectant, nihil omnino sit, quod, si mente diligenter volva- tur, formam sanctificatricem contemplanti non ingerat (44) : tum vero nihilominus id ipsum prestat et ingressus ejus in Sancta sanctorum. Hoc siquidem mysterium animo obversans, conti- nuoid,quod nomine preesefert, largitur iis omnibus, qui illud idem penitius introspiciendi fuerint stu- diosi. De quo cum impresentiarum quoque dicere aggrediamur, utinam nobis contingat,ut mente si- mul sanctificemur et lingua, et aliquid. quod ejus-

dem mysterii nomenclature respondeat, aut saltem quod ab immaculatissim:e illius (45) celsitudine nimis non abhorreat, effari possimus ; quamvis, quod certissime flet, ab eo quod dignitas rei postulat,

futurum sit, ut sermo longissime abscedat !

Γ΄. Ἅγια τοίνυν ᾿Αγίων πρὶν μὲν ὁ νεὼς δικαίως ἐχεῖνος ὁμνεῖτο, ὅς xal κιδωτὸν ἔφερε καὶ πλάχας, καὶ τὰ σεμνὰ πάντα ἐχεῖνα Μωσέως τρόπαια xal μαρτύρια, ἐν ᾧ καὶ τοῖς προσιοῦσιν ἢ χάθαρσις, xai τῶν πάλαι θαυμαρτουγιῶν παραδόξων ἔκχθεσίς τε xal διασάφησις ἐτελεῖτο. xal ἦν οὐδὲν ἀληθῶς ἕτερον, ὧν γῆς περιεῖχε χύκλος, τοῦ θείου μᾶλλον

IlI. Saneti itaque sanctorum nomine prius qui- dem merito sacrarium illud celebrabatur, quod et arcam et (legis) tabulas, et omnia illa veneranda Moysistropeea ac testimonia(&6)continebat:in quo et einundatio parabatur accedentibus, ac veluti ob oculos ponebantur et,prope dixerim,enarrabantur admiranda illa prodigia, qua olim perpetrata fue-

ἐχείνου τεμένους ἁγιαστικὴν ἕξιν ἤἥ κλῆσιν αὐχοῦν. C rant.EEt profecto, ex. omnibus qus terre ambitu continebantur, nil aliud reperire erat quod pre divino illo sacrario sanctiflcandi vi, aut sancti appel-

latione gloriari posset.

Ὥσπερ δὲ λυχνιαῖον μὲν φῶς, σφόδρα φωτεινὸν καὶ χρηστὸν, ἕως ἄν τὸ λειτουργιχὸν ὁμοῦ καὶ ἄρ- xov τῆς ἡμέρας καλύπτεται σχεῦος, τοῦ δὲ μεγάλου προχύψαντος φωστῆρος περιττή τε ἡ φωτοποιὸς ἐχείνη δχπάνη xal μιχροῦ λόγου πάντως ἀξία τῷ ὑπερπλήρει τῆς ἡλιανῆς ἀχτῖνος οὕτως "Ava ἁγίων 6 χῶρος, ὅς τοῦτ᾽ ἤχουεν, ἐχεῖνος νῦν ἐχρύδη τε xal χρῆσιν οὐδενὶ παρέχων ἀπέσδη, ὅτιπερ "Avia ἁγίων ἕτερος ἐχείνου μαχρῷ παναγέστερος οἶχος ἀνηγέρθη τε xai. ἀπήστραψεν, ἡ πάναγνος, φημὶ, καὶ φωτοειδεστάτη Θεοῦ νύμφη. priori ila longe sanctior sponsa.

A', ᾿Αλλὰ δὴ καὶ τὰ ποώην "Avia dylov, ἐγὼ

excitata est

Verum quemadmodum lumen lucerne valde ful- gidum quidem atque utile existimatur, quousque vas illud delitescit, quod diem prestat simul et inchoat ; magno autem luminari exoriente, jam propter radii solaris exuberantiam supervacanea prorsus nec digna, cujus vel minima habeatur ratio,est lampadis impensa : ita Sanctasanctorum, locus scilicet quihoc nomine appellabatur, nunc et ab oculis sublatus est ac deletus,utpote nullum cuipiam commodum amplius conferens, postquam alia domus, que vere Sancta sanctorum dicenda,

et refulsit, purissima scilicet ac lucidissima Dei

IV. Quinimo priora illa Sancta sanctorum hanc

Ant. Ballerini note.

(Δ Et hec propositio postulat ut Virgo ab ἢ a Deo patrata, cujusmodi erant vasculum manm,

originali labe immunis predicetur.Quomodo enim Marie conceptionem recogitanti animo sanctum quidpiam obversaretur, si in peccato concepta fin- gitur

(48) En tibi rursus Mariam antonomastice τῆς καναχράντου, immaculatissimz, appellatione in- dicatam. Hinc evincitur, commune id inter fideles fuisse.

(46) Testimonia scilicet, que in mentem revo- cabant, ac veluti oculis objiciebant miracula olim

PATROL. GR. CXXXIX.

tabulz legis, virga Aaron, ipsa arca, in qua hec continebantur. Qua de re Exod. xvi, 32 : Imple gomor ex eo (manna), et custodiatur in futuras re- iro generationes : ut noverint. panem, quo alui vos in solitudine, quando educti estis de terra Egypti. Et Deut. xxxi, 26 : Tollite, librum istum et ponite eum in latere arce federis Domini Dei vestri, ut sit ibi contra te in. testimonium. Et Num. xvi, 10: Refer virgam Aaron in. tabernaculum testimonii, wt servetur ibi in signum rebellium filiorum Israel.

2

A3

perunt, quod sedem posterioribus hisce Sanctis sanctorum prebitura erant, que sin minus teni- pore at certe ratione sanctitatis et. dignitatis illis, quantum nec mente assequi licet,antecellunt : non secus nempe ac si quis solis nomine non incon- grue globum vocet propter lucem solarem futuram, velsi domus quepiam propter regem, qui in ea habitaturus est, etiam prius quam id contingat, regia appelletur. Et quemadmodum luminis, quod- arte comparatur, exigua quedam cum magno illo et inexhausto lumine similitudo effecit, ut huic quoque eadem tribueretur (luminis) denominatio, atque ipsum hoc nomine ideo vocavimus, quia

ISIDORI THESSALONTCENSIS

appellationem, ut ego quidem arbitror, ideo rece- Α νομίζω, διὰ τοῦτ᾽ ἔσχε

44

τὴν πρόσρησιν ταύτην, ὃτι τὰ δεύτερα δὴ ταῦτα Ἅγια ἁγίων, ἅ xal εἶ τοῦτο (41) τῷ χρόνῳ, ἀλλ᾽ εἷς ἁγιότητος xal λόγον ἀξίας, οὐδ᾽ ἔστι λογίσασθαι τὸ πρεσδεῖον, εἰσοιχί- σεσθαι ἔμελλεν: ὥσπερ ἄν εἴ τις τὸν δίσχον διὰ τὸ μέλλον φῶς ἧλιον οὐχ ἀπειχότως προσεῖπεν, ἢ βασί-- λεια διὰ τὸν οἰχουργήσοντα βασιλέα, καὶ πρὶν τοῦτο γενέσθαι’ xal χαθάπερ, οἵμαι, τῷ τεχνητῷ τούτῳ φωτὶ jj μιχρὰ πρὸς τὸ μέγα xal ἀδάπανον ὁμοιότης, της, τοῦθ᾽ ὅ γῦν προσαγορεύεσθαι δέδωχε, xáxsivo πρότερον ἐγνωχότες, εἰς τοιαύτην xal τοῦτο κεχλήι χαμεν ἐπωνυμίαν' τὸν ἴσον ὥρα τρόπον τὰ νέα "Ava ἀγίων, ἡ νῦν ἡμᾶς ἁγιάσασα λέγω κόρη, τὰ πάλαι

"Ata ἁγίων οὕτω φωνεῖσθαι πεποίηχε.

prius illud cognovimus ; eadem prorsus ratione ut vetera illa Sancta sanctorum sic appellarentur, nova

hec prestiterunt Sancta sanctorum, ista, auctrix.

inquam, puella, que nunc nostre sanctificationis est

V. Et sane recentiora hec Sanctasanctorum B — E. Kei ἦν δήπουθεν τὰ πρόσφατα Ἅγια ἀγίων

nova quadam ratione veteribus illis sunt anti- quiora.Neque enim illa sortita fuissent, ut hoc no- mine vocarentur, nisi is, qui a longe res futuras prospiciebat, ob oculos posteriora hsec habuisset, propter qua illis quoque et exstrui, et sanctifl- candi vi pollere, et quce inde orta est appellatio contigit, non secus ac si urbs quedam a conditore suo nomen reportet. Idcirco enim,sicut dictum est, et exstructa illa fuerunt, et appellata sunt Sancta sanctorum, quod ad eam excipiendam, que jure merito hoc nomine essent exornanda (48), predes-

tinata fuerant. VI. Sed insuper,quemadmodum Deus, antequam

hominem conderet, propter hominem fecit celum

et terram, et quotquot sunt res visibiles: ad eum- C

dem modum oportebat, ut propter novam hanc creaturam (49), propter hunc hominem angelis precellentem (sc. Mariam) domicilium quoddam prioribus nobilius conderetur. Exstruitur itaque, et appellationemillam, a sanctitate nempe ductam, quam nulla res alia ex iis,que facto prius fuerant, adepta erat, propterea quod nulla inter sedes (50), que condite olim fuerant, sanctificationis offlci- nam (54) in se recipere meruerat, hanc, inquam, appellationem propterhominem huncsanctissimum, propter vas illud prorsus immaculatum, urnam

χαινόν τινα τρόπον τῶν πρεσδυτέρων ἀρχαιότερα" ἐπεὶ οὐδέποτ᾽ ἄν τοῦτ᾽ εἶχον χληθῆναι ἐκεῖνα, εἶ μὴ τοῖς τὰ πόῤῥω βλέπουσιν ὀφθαλμοῖς τὰ ὕστερα ταῦτα προύτέθη πρὸ ὀφθαλμῶν, δι’ & xai τὸ φα- νῆναι xal ἁγιάζειν ἐχείνοις, xai dj ἐντεῦθεν προση- γορία, καθάπερ πόλις τὴν ἐπωνυμίαν ἀπὸ τοῦ χτί- σαντος εἰληφυΐα᾽ διὰ τοῦτο γὰρ, ἧπερ εἴρηται, καὶ χατεσχεύαστο χαὶ fjxousev Ἅγια ἀγίων ἐχεῖνα, ὅτι διαναπαύσειν προώριστο τὸν τοῦτ᾽ ἀξίως ἀχούσοντα.

ζ΄. Δλλως τε δὲ χαθάπερ οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ ὅσα τῶν ὁρωμένων, πρὶν ἄνθρωπον εἶναι, διὰ τὸν ἄνθρωπον πεποίηχεν ὁ Θεός" τὸν αὐτὸν ἔδει τρόπον xal διὰ τὸ καινὸν δημιούργημα τοῦτο, τὸν ὑπὲρ νόας ἄνθρωπον, χρεῖττόν τι τῶν προτέρων οἴἶχκητή- ριον δημιουργηθῆναι' Γίνεται τούνυν' καὶ ἧς οὐδέν τι τῶν προγεγονότων τετύχηχε προσηγορίας, τὴν ἐξ ἀγιωσύνης λέγω, ἐπεὶ οὐδεὶς ἱκανῶς εἶχε τῶν πάλαι ἔργαστήριον ἀγιωσύνης χεχληρωκέναι, ταύτης ὃ ἱερὸς ἐκεῖνος τυγχάνει σηχὸς διὰ τὸν ἁγιώτατον ἄν- θρωπον, τὸ πανάχραντον σχεῦος, τὸ παναμώμητον ἄγγος, τὸ μέγα καὶ ἀκηλίδωτον χειμήλιον, τὴν πανυ- πέραγνον τοῦ Θεοῦ Λόγου μητέρα.

purissimam, ditissimum ac mundissimum cime-

lium, undequaque innocentissimam (52) Dei Verbi matrem, sacrum illud templum sortitum est.

Ant. Ballerini nota.

ki) Ita. codex: emendationem qua locus iste ἢ creatione intelligenda hec sunt. A prima igitur

indigere videtur, sapientiorum judicio permittere malui. Suspicio subire posset, excidisse particu-

lam μὴ. ]

(&8) Quanto magis hsc, et alia ejusmodi per orationis decursum, Ποῖ ραν sanctitatem exaltant, adeo ut nihil sanctius in creatis excogitari posse suadeant ; eo longius suspicionem labis, qua nihil est sanctitati infensius, ab eadem Deipara sanctis. sima removere debent.

(49) Quod Virgo Deipara appelletur mova crea- tura, pluries id apud Patres occurrit. Orationis autem consequentia hic plane postulat, ut con- ditio creaturz non aliter de Maria, ac paulo ante de primo homine, accipiatur. De prima ergo Marie

sui creatione Maria predicatur uti opus plane eximium, atque angelicis ipsis spiritibus pree- cellens.

(50) Illud nempe οὐδείς retuli

Χος.

61) Notum est, Mariam sepe a Patribus appel- lari ἐργαστήριον (officinam), propterea quod in sinu ejusdem purissimo Deus incarnationis mys- terium, unde omnis sanctificatio est et salus, ope- ratus est.

(52) Vide studium plane singulare celebrandi Deiparz puritatem ; vide brevissima verborum pe- riodo Deiparam predicatam uti πανάχραντον, xava- μώμητον, ἀχηλίδωτον, πανυπέραγνον. Ét facilis qui-

ad sequens

48 SERMO IN PRAESENTATIONEM B. V. MARLE. 48 Z.'O πάλαι μὲν γὰρ ἄνθρωπος, ὅτι, προφητιχῶς À — VII. Et re sane vera, quoniam vetus homo, ut

εἰπεῖν, παρασυνεθλήθη τοῖς χτήνεσι τοῖς ἀνοή- τοις, χαὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς, διὰ τοῦτο χαὶ χοινὴν τοῖς ἀλόγοις ἔλαχεν οἴκησιν εἴχον γὰρ ὅ τε ἄνθρωπος xat τὰ ἄλογα κοινὸν οἰκίας ἔδαφας τὴν γῆν καὶ ἦν οὐδέν τι τῶν οἴκημάτων, ὅπερ ἄχάγχῃ μόνῳ μὲν προσῆκεν ἄνθρώπῳ, τὰ δὲ λοιπὰ τῶν ζώων ἀπεΐργεν eic xot- νωνίαν" εἰ γὰρ καὶ sic ἀνθρώπους γηπιδιδόντας ἤδη νοῦς εἰσήει, νέμειν τι χαὶ Θεῷ τῶν χοινων ὑψηλότε- pov ἐνδιαιτημάτων, ἀλλὰ διὰ τὸν μέγιστον τοῦτὸν

γεὼν Θεὸς τὰ τοιαῦτα προμελετᾷν παρεσχεύαζε" τοῦτο γὰρ Θεοῦ νόμος, ἀπὸ τῶν ἐλαχίστων τοῖς ὀψηλοῖς ἐντυγχάνειν ἀνθρώπους οἰχονομεῖν’ xal

τούτου σαφὴς ἀπόδειξις ὁ παλαιὸς νόμος οἷος ἦν πά- λαι, xal οἵα τὰ xawà τοῦ Σωτῆρος παραγγέλματα"

cum Propheta loquar, comparatus est jumentis insipientibus et similis factus est illis *? ; propterea habitationem quoque communem cum brutis acce- pit. Communem enim ad habitandum locum et ho- mo et bruta terram habuerunt, neque ullum do- micilium fuit, quod necessario solis hominibus servaretur, ac reliqua animantia a cohabitatione excluderet.Etsi enim hominibus jam multiplicatis in mentem venerat,merito locum aliquem commu- nibus domiciliis nobiliorem Deo tribuendum esse; at hic in consiliis divinis prorsus tanquam pre- ludia quedam et adumbrationes templi hujus omnium maximi parabantur. Hanc enim Deus ser- vat legem, ut homines a minimis ad sublimia

ἐπεὶ δὲ οὐχ ὁ βραχύ τι map! ἀγγέλους ἥττων γεγέ- B ducantur; cujusoeconomieluculentum argumentum

vata) ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ὃ γε xal βασιλικῷ τῷ πήχει τοὺς ἀύλους ἑξαίρων, ἀχολούθως ἄρα xal ὁ θεῖος ἐχεῖνος olxoc, τῶν ἐπὶ γῆς ἀπάντων ὑπέρτερος, xai μὴ κατὰ τοὺς λοιποὺς ἀνεῳγμένος τῷ βουλομένῳ παντὶ, ἄλλὰ προσήχων ὄντως τῷ οἰχήσοντι προδεδό- μηται" ὃς, ἵνα τοῦτο δείξῃ, μόνον δικάίως ὡς ἑαυτοῦ δεσπότην, τὴν θεόνυμφον λέγω βασιλίδα, ἐν τοῖς ἐν- δοτάτοις ὑπεδέξατο, τοὶς δὲ λοιποῖς ἔμενεν ἀθατος.

prostat consideranti, cujusmodi olim vetus lex fue- rit, cujusmodi autem sint nova Salvatoris precep- ta.Quoniam vero natus est homo, non ille quidem qui paulo minor esset ab angelis 33, sed qui in- corporeas substantias longissime superabat ; con- gruenter domus illa divina, omnibus, que super terram essent, nobilior,in antecessum exstructa est, neque, ut alie domus solent, cuique ingredi

volenti patuit, sed ei, qui habitaturus in ipsa erat, singulariter est reservata. Quod quidem ut ipsa ostenderet, eum solum, tanquam sui dominum, reginam scilicet Deo desponsatam, in penetralia sua

recipit, reliquis vero inaccessa permansit.

H'. Ὥσπερ γὰρ οὐ xatà τοὺς λοιποὺς τῶν ἀνθρώ- πὼν ὁ ὑπερφυίστατος οὗτος xal θεουργιχώτατος ἄνθρωπος τὴν δίαιταν ἔσχεν (ἄγγελος γὰρ ἦν οὐρα- νόθεν λειτουργῶν τῇ Ηαρθένῳ τὴν ἀπόῤῥητον ἐχείνην τροφήν) οὕτω καὶ παρὰ τοὺς λοιποὺς ἀγγελικὴν εἶπεν ἄν τις ἐστίαν, ἡ οὔρανίαν, ἢ θείαν ἄλλην χαὶ ὑψηλὴν, xal γῆς αὑτῆς οὐχ ἁπτομένην, εἴγε ἐνῆν, ὁ σώζων ἠνάγχαζε λόγος &moÀaÓsiv: ὡς γὰρ ἔγωγε καὶ τοῦτο νομίζω, οὐχ ἄν χοϊκῶν ἐδέησε τῇ ΠΙαρθένῳ τοχέων͵ fj γῆς, ὡς ἐδάφει ταύτῃ χρήσασθαι xal πε- ριπάτῳ, ἢ ὁτουοῦν, ὧν χοῦς ποιχίλως διαμορφοΐ τὲ καὶ χρώννυσιν. ἀλλ᾽ ἄνωθεν ἄν, εἴπερ εἰδέναι ἔδει, τὴν ταύτης ἐγνώχειμεν γέννησίν τε xal οἴκησιν, xat ἀγγέλους δημιουργηθείσης, ἣ δήπουθεν ὑπὲρ τούτους,

-? Psal. χυνπ, 13 et 24, *! Psal. vim, 7.

VIII. Et sane quemadmodum homo iste supra nature modum excellentissimus et factura plane divina (53), non communi hominum more victum recipiebat (nam angelus e colo ineffabile illud ali- mentum Virgini ministrabat);sic sana ratio exi- gebat,ut aliam preter consuetudinem reliquorum hominum,sublimemque,angelicam quispiam dixe- rit, et celestem et divinam ac terre, siquidem fieri posset, minime attiguam, sedem sortiretur, Nam, ut mea in hoc quoque habet opinio, haud opus habuisset Virgo terrenis parentibus, aut terra quam pedibus calcaret ambulando, aut quavis alia e rebus,que e terra formantur et adornantur : sed siquidem inquirendum de hoc esset, facile nobis

Ant Bellerini note

dem dabo, perperam eum agere, qui ex quolibet ἢ preergreditur, neque qualicunque modo, sed im-

epitheto puritatem denotante, cujusmodi plura Greci habent, privilegium Immaculate Conceptio- nis evincere contendat ; qua de re in Commentario. ΑἹ 1» studium tot ejusmodi epitheta accumulandi hoc saltem ostendit,de Virginispuritate Patres altis- sime sensisse ; 2? Si unica quispiam voce puritatem efferre vellet,que originalem quoque labem exclu- dat,nunquid significantius aliud ac τῆς, mavurepá- γνου vocabulum adhiberet ? Jam enim ὑπέραγνον cum dicis puritatem innuis quse adeo superemi- neat, ut ei addi quidquam posse minime videatur. Adhibitam ergo vocem παναπέραγνον fatebimur, quo puritas et intensive et extensive summa in- nueretur.

(53) Deiparse magnalia dupliciter auctor com- mendans, eam vocat ὑπερφυέστατον xal θεουργιχώ- τατον ἄνθρωπον. Àtqui 19 si Deipara nature ordinem

menso,ut ita dicam, intervallo ita preetergreditur, ut merito dicatur ἄνθρωπος ὑπερφυέστατος ; non ergo recte illi agunt, qui ad communem conditio- nem spectantia in Mariam,non secus ac in reliquos, transferunt ; ac proinde Patrum vestigiis institisse patet Ecclesiam, cum Deiparse Conceptionem im- maculatam religioso cultu concelebrans, facto ipso edocet, Scripturarum oracula, qu; de universi hmani generis lapsu legimus, non necessario ad Mariam spectare.

2e Si opus divinum est Deipara, neque opus qualecunque,sed quod maxime dignum divinis ma. nibus censeatur, ac proinde merito θεουργιχώτα- τος appelletur ; excellentissimis ergo prerogativis in ipsa sui formatione ditata est. Alienum igitur est,ut Deo invisa, ac peccati feditate turpis exorta cogitetur.

A ISIDORI THESSALONICENSIS 48

appareret, et celestem ejus originem et colum A εἴ γε μὴ τρόπος οὗτος ἐπραγματεύετο σωτήριός τε

propriam ejusdem esse sedem,utpote que angelica conditione (5&),imo supra angelicam conditionem creata sit. Nisi quod ejusmodi opus erat economia, que simul salutaris foret, et nullum vanis delira- mentis locum relinqueret. Etenim etiam Salvator humanam naturam propter me assumere voluit ; baud par autem fuisset ejusmodi formam in colis induere.Preterea,adversus eos qui prave. dogma- tizaturi erant illum non reipsa factum fuisse homi- nem,invictum exhibebat argumentum,illam nempe

ὁμοῦ xal χενῶν ἄληπτος ληρημάτων, ὅτι xal &v- θρωπος Ó Σωτὴρ εἴλετο δι᾽ ἐμὲ γενέσθαι, ἄνω δὲ ox ἐνῆν τὴν τοιαύτην ἀναλαδέσθαι μορφήν xal ὅτι τοῖς, μὴ ὅτι τοῦτ᾽ ἐγεγόνει, χακῶς δογματίσασιν, οὐκ ἀσθενῆ τὴν Παρθένον πεποίηχεν ἔλεγχον, ἣ τοῦτον ἔτεχε, Σαφὴς δ᾽ αὔτη πηλὸς, ὡς ix γηϊνων φῦσα, xal τοῦ χοὸς, οἰχεῖον εἶναι καὶ τὴν Πάναγνον χύημα, τρα- νότατα διαχωδωνοῦντος, οὗπερ ἥχιστα πέπτη (55), ἀλλὰ κατὰ τοὺς ὁμοφυεῖς ταῖς ἐχεῖθεν, ὡς εἰπεῖνς, εἶχε πέδαις τοῖς χάτω προσγειτονοῦσα.

Virginem, qus eum genuit. Manifeste enim ipsa terrena apparebat, quippe e terrenis parentibus et ex eolimo exorta,qui vel hancinnocentissimam terrenum fetum esse evidentissime proclamabat. E quo quidem limo haudquaquam evolavit ; sed non secus ac ceteri ejusdem nature homines, hisce,

ut ita dicam, compedibus ad hec inflma constricta tenebatur.

IX. Quoniam itaque hisce de causis non expedie- Β

bat,ut Virgo sublimiorem longe a terris obtineret sedem,qua si quispiam angelorum,certe beata illa dignissima erat (56); saltem ut edes vel ipsis rega- libus nobiliores, nimirum Sancta sanc:orum, seor- sim a terrenis et cognatis incoleret,Deus wquissi- mum judicavit. Atque intra sacrarium illud divi- num, utpote soli illi innocentissims conveniens, propter quam et Sancti sanctorum appellationem, et virtutem huic nomini congruam, uti ostensum jam est, acceperat, mansisset ea utique, ut ego quidem arbitror,ad alterum usque ac finalem ejus- dem in coelos ingressum. Verum, ut et viam nobis ostenderet, quam, juxta divini Pauli vocem, 'initia- vit in introitu Sanctorum in nomine Jesu** ; tum etiam ut reliquam quoque terram atque aerem premundaret, que Dominus paulo post utique per ipsam perfectius sanctificaturus erat : hec enim, quemadmodum diximus, divina est economia, ut ἃ simplicioribus gradus flat ad perfectiora ; tum denique ut obsignatus hic liber (57) traderetur Josepho illi venerando aclibrum legendi gnaro,qui in sacrispenetralibus morari non poterat,et mysti- cum tamen illud et ineffabile volumen interpretari debuit ; hisce de causis et e templo illo ipsa egres- sa est, et semet Conditoris incomprehensibilis templo (o rem plane admirandam !) prestitit.

θ΄. ᾿Ἐπεὶ τοίνυν οὐχ ἦν διὰ ταῦτα τῆς ὑπὲρ γῆν τυχεῖν χληρουχίας, ἧς, εἴπερ τις τῶν ἀγγέλων, à μαχαρία δικαιοτάτη, ἀπὸ γεὲ τῶν περιγείων καὶ συγγενῶν τὰ τῶν ἀναχτόρων οἰχεῖν ὑψηλότερα τὴν Παρθένον, τὰ Ἅγια τῶν ἀγίων φημὶ, ὁ θεὸς ἐδὲ- καίωσεν" ἔμεινε δ' Bv, οἶμαι, μέχρι τῆς ἄλλης καὶ τελευταίας αὐτὴς πρὸς οὐρανοὺς εἰσόδου τοῦ ἱεροῦ ἔνδον τεμένους, ἅτε δὴ μόνῃ τῇ Πανάγνῳ πρέποντος ἐκείνου, δι’ ἣν xal χλῆσιν εἴληχεν ἐχείνην xal τὴν φερώνυμον ἐνέργειαν, ἧπερ ὁ λόγος ἔδειξεν. ᾿Αλλ’ ἵνα xai ὁδὸν ἡ μῖν ὑποδείξῃ, ἦν ἐνεχαίνισεν εἷς τὴν εἷσ- obov τῶν ᾿Αγίων ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ. Παύλου τοῦτο τοῦ θείου φωνὴ, ἔτι δὲ χαὶ γῆν ἄλλην καὶ ἀέρα αροχαθαγνίσῃ, ἃ δήπουθεν μετὰ μιχρὸν ὁ Δεσπότης δι’ αὐτῆς ἔμελλε τελεώτερον ἁγιάσειν, οὗτος δὲ, χαθά μοι εἴρηται, θεῖος νόμος, ἀπὸ τῶν ἁπλουστέρων χω- ρεῖν ἐπὶ τὰ τελεώτερα, καὶ ἵν' Ἰωσὴφ, τῷ σεμνῷ ἐχείνῳ καί εἰς πεῖραν ἤχοντι γραμμάτων, τὸ iopa- γισμένον δὴ τοῦτο ἐγχειρισθῆναι βιδλίον, ὃς, οὔτ᾽ ἦν χανὸς τοῖς ἀδύτοις ἐνδιατρίδειν, καὶ εἶχεν ἄλλως τὸ μυστιχὸν ἐξηγεῖσθαι xal ἀπόῤῥητον ἐχεῖνο βιδλίον" διὰ ταῦτα xai τοῦ νεὼ μὲν ἐξῆλθεν ἐχείνου, ιναὸν δ᾽ ἑαυτὴν, ὦ ξένον θαῦμα τοῦ ἀχωρήτου Δημιουργοῦ xateoxsómoev* οὗ χάριν οὐχ “Αγία ἀγίων μόνον, ἀλλὰ καὶ εἴ τι τούτων αἰδοῦς ἀξιώτερον, τῶν εὐλό- γῶν ἄν εἴη τό ἀνέχφραστον τοῦτο χαλεῖν Θεοῦ χατοι- χητήριον,

Quamobrem non modo appellatio Sancti sanctorum, sed et si que alia veneratione dignior occurreret

*4 Hebr. x, 19, 20.

Ant Bellerini notte.

. ($4) Jam alias auctor disputaverat (Orat. in- Nativ. Dei., 88, sup. pag. 222), Virginem Deiparam

non e terra, sed e coelo oriundam fateri oportere. p

Nunc vero disertius affirmat, eamdem non alia, atque angelos, conditione fuisse creatam (xas' xy- γέλους δημιουργηθείσης). Porro res ipsa et contex- tus aperte clamant,id de Deiparzanima intelligen- dum esse. Ergo ad animam Marie pertinet, quod de angelis traditur, divina scilicet gratia et chari- tate exornatos divinis e manibus prodiisse. Discri- men vero, quod veluti sua dicta corrigens auctor subjicit (ἤ δήπουθεν ὑπὲρ τούτους), quin huic sen- tenti repugnet,imo eam confirmat.Si enim Maria non modo par,sed potior angelis est creata ; plura ergo pre angelis ipsis gratie munera in ipsa sua orzgine a divina bonitate recepit.

(53) Ita codex, ut videtur, pro ἔπτη.

(56)Non semel jam advertimus,innocentiam,quae trimule infanti tribuitur, singularem haberi non posse,nisi adjicias prerogativam aliis infantibus non communem, absentiam scilicet illius labis, de qua inJobilibro secundum lectionem LXX (cap. xiv, v. 4) legitur : Nemo mundus α sorde, nec in- fans, cujus est unius diei vita super terram. Quod ergo congrua Deiparae adhuc infanti sedes, propter singularissimam ejusdem innocentiam, colum potius quam terra dicatur,id innocentiam denotat, qua ab originis quoqne vitio intacta permanserit.

(97) Virgini scilicet ac S. Josepbo, ejus sponso, auctorapplicat cum aliis Patribus,quod apud [saiam legitur (cap. xxix, 11): Erit vobis visto omnium sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti litteras, dicent : Lege istum ; et respondebit : Non possum, signatus est enim.

49 SERMO IN PRJESENTATIONEM B. V. MARLA. 80 merito inter nomina censeretur, quc aptiora ad ineffabile hoc Dei domicilium designandum videri

debent.

I. Δοκῶ δέ μοι xal τοῦτο, ὡς οὐ τῆς ἴσης ἄν iv A. X. Illud insuper persuasum habeo, summum

φορεῖτο θεοπτίας ὁ ἅπαξ τὰ ἄδυτα εἰσιὼν ἱεράρχης ἐκεῖνα, τῆς τε παμθασιλίδος τοῖς οἰχείοις παρούσης βασιλείοις, καὶ ὅτε μὴ τοῦτ᾽ ἐγίγνετο᾽ ἀλλὰ πολλῷ χρείττονος δι᾽ ἐχεῖνο μετειλήφει θεωρίας ἢ τῆς Δεσποίνης ἀπούσης" ᾿Επεὶ γὰρ πάντων ἀνθρώπων xai ἱεραρχῶν ἐξ ἀνάγκης πλησιεστέρα Θεῷ, οὐδ’ ὅσον εἰπεῖν ἔνεστιν, ἡ Ηαρθένος, ἀναλόγως xal πάντων ἐπέχεινα θεαμάτων ἄν ὑψηλῶν ἐτύγχανεν εὗμοι- ροῦσα' ὃς δ᾽ ἐχείνῃ συνῆν, τηλικούτων ἀπολαδούσῃ, βελτίων ἄν ἦν ἑαυτοῦ πάντως, καθάπερ φώτων ὑπὲρ βασιλέως προχειμένων φωτεινότερον οἱ παρ- όντες ὁρῶσιν.

. prorsus se ipso aptior evadere debuit, non secus ac

quot presentes adsunt, clarius vident.

IA'. ᾿Αλλ᾽ ὑμνητέον μιχρὸν ἄνωθεν τὰ περὶ αὐτὴν, ἵν᾽ ἀπὸ τῆς θείας αὐτῆς ἐν βίῳ προόδου clo τὴν elc τὰ ἴἼλγια τῶν ἁγίων εἴσοδον ἀχολούθως ὁ λόγος τὴν Πάναγνον φέρῃ.

Γεννᾶται τοίνυν τὸ θεαυγέστατον τοῦτο χάλλος, τὸ θεοπτιχώτατον ἔσοπτρον, τὸ θεοιδέστατον χάτοπ- «pov, ἡ θεολαμπὴς αἴγλη, d θεοτερπὴς λαμπηδὼν, ἡ θεοπρεπὴς ἀγλαία, fj θεόνυμφος καὶ θεόπαις Μα- ρία, ix στείρας μὲν καὶ ἀγόνου γαστρὸς, πολυτόχου δὲ ψυχῆς χαρπῶν θεαρέστων, xal μάλα γονίμου γεννημάτων ἐνθέων, xal οἷς ἔντρυφᾷ Θεὸς τικτο- μένοις.

IB'. Ἔδει γὰρ ἡγήσασθαι τοῦτο χἀνταῦθα, ὡς ἄν ἀπὸ μικροῦ θαύματος, τὴν παιδοτόχον φήμὶ στείραν, τὸ μέγα xai παραδοξότατον, ὁ τῆς Παρθένου χαινο- τομηθείη τόχος, ἵνα xal παῖς χατὰ μητρὸς οὕτω

λαμπρᾶς, οὕτω θαυματουργοῦ, φέρῃ τὰ {νικητήρια C

Αννα γὰρ, ἡ μετὰ βραχὺ καλλίπαιδος μήτηρ ἐχείνη, xai Ἰωαχεὶμ ὁ θαυμάσιος, τὸ θεόλεχτον xal διχαιό- τατον ζεῦγος, τἄλλα μὲν πάντων εἷς εὐδαιμονίαν

sacerdotem, qui semel per annum in sacra illa penetralia pedem inferebat, haud pari mensura divinis visionibus consuevisse frui, quando sua illa regia presens versabaturomniumRegina,ac quando indeipsaaberat ; sed longeuberius domina presente quam eadem absente,colestibusrevelationibus dita- tum fuisse. Cum enim Virgo pre omnibus plane ho- minibus, ac proinde pre summis quoque sacerdoti- bus,quantum neque verbis eloqui fas est,propius ad Deum accederet ; pre omnibus consequenter etiam sublimibus visionibus fruebatur ($8). Porro quis- quis ejusmodi visionibus fruenti presens aderat, quando luminoria pro rege accenduntur, quot-

XI. Verum pretium opere fuerit ea, que ad ipsam (Deiparam) spectant, paulo altius repetere ; adeo ut, initium ducens a primo innocentissime illius in hanc vitam ingressu divino, sermo ex ordine eam ad introitum in Sancta sanctorum de- ducat.

Generatur itaque pulchritudo hec divinissime splendens (59), expressissima Dei imago speculum Dei speciem ad vivum referens, splendor divinitus emicans, jubar Deo gratissimum, venustas Deum condecens, Dei sponsa, et Dei fllia Maria ; ex matre sterili quidem utero et infecunda, verum quoád animam fructuum Deo placentium feecundissima,et germinum divinorum, quorum partu deliciatur Deus, feracissima.

XII. Etiam hic porro, eam servari decebat cco- nomiam, ut e minori miraculo, sterilis videlicet pa- rientis, magnum illud atque sensum omnem transcendens generantis Virginis novum prodigium initiaretur, quo nempe matrem quoque tam insi- gnem, tamque claram miraculis fllia superaret. Illa siquidem Ánna, que deinde speciose hujus puelle mater evasit, et admirandus Joachimus,

Ant. Ballerini note.

(58) Levioris momenti videri potuerunt, que auctor habet de sancta Virgine, crebris visionibus ceolestibus,divinisque revelationibus perfruente.At non levis profecto momenti est doctrina, cui illa quodammodo superstruuntur, quamque a sanctis

cclesie& Patribus seu preestitutam seu presumptam reperire est, ubi de quapiam prerogativa Virgini vindicanda agitur. Qusanam vero ea est doctrina ? Nimirum nullum coleste donum, nullum gratic munus tam praeclarum tamque eximium excogitari posse, quod eminentissima quadam ratione Marie collatum existimari non debeat. Que quidem do-

tantum non ad quisquilias rejiciant.Suam ipsorum scilicet inscitiam luculenter produnt, cum subtili- tatibus scholasticis illud argumenti genus accen- sent, quod apud sanctos Ecclesie Patres receptis- simum fuisse ignorant, aut dissimulant. Quod si ejusdem argumenti vim ac robur vix aut ne vix quidem revera ipsi sentiunt, nihil sane squus rerum estimator ambiget, id non rei ipsi Patribus minus perspecte deputandum 6886, sed verius hebeti istorum menti, qui, quid sibi Dei Genitrix velit, quidve tremenda hec dignitas merito pos- tulet, ne remotissime quidem suspicando pares se

ctrina quam late pateat, quibusve argumentis ex D exstitisse palam faciunt.

ipsis fldei nostre principiis per Patres firmetur, commentarii potius quam notulefuerit disserere. Illud interim perpendere ne pretereas, quantopere ii et decipiantur et decipiant, qui cum de sancte Virginis privilegiis ac speciatim de ejusdem ab originali vitio immunitate sermo est, argumenta theologis usitata, et a decentia seu convenientia, ut aiunt, ducta, parvi adeo pendere videntur, ut

(59) Inspice, qualis a suis ipsius primordiis Maria oculis nostris exhibeatur. Àn vero animes ex pri- mitiva labe deformi consonum fuerit, ut divinaap- pelletur pulchritudo ? an Ade terreni imaginem gerenti congruit, ut expressissima Dei dicaturima- go? an tenebris peccati obvolute, ut splendor habeatur divinitas emicans? an Deo invism, ut jubar Deo gratissimum et Dei filia nominetur ?

δι ISIDOR! THESSALONICENSIS

par divinitus electum ac justissimum, etsi quoad A ἐχράτουν' πρὸς δέ γε παιδοποιίαλ πενήτων ἠλέγχοντο

cetera omnes felicitate vincerent, quoad liberos tamen gignendos quibusvis egenis infeliciores no- tabantur. Hinc vero quotidianus ex justorum illo- rum oculis lacrymarum imber defluebat,hinc assi- due erumpebant purissima preces, hinc illa quo- que, qualis a Deo nunquam despicitur, sed in

δυστυχέστεροι" ἔνθεν τοι xal ῥεύματα μὲν ἀπέῤῥει δακρύων ὁσημέραι τῶν δικαίων ὀφθαλμῶν ἐκείνων, συχνὴ δ᾽ ἀνεπέμπετο δέησις θολώσεως ἄμικτος, καὶ οἷαν οὔτε Θεὸς παρορᾷ, καὶ ὡς ὀσμὴν εὐωδίας ὁρᾷ ἐπαγγελία συμδολαίου παντὸς πιστοτέρα, τὸ τεχθτ,- σόμενον ἀντιδώσειν τῷ δεδωχότι.

odorem suavitatis admittitur, promissio, quocunque alio pacto firmior, prolem, si que nasceretur,

se donanti donum reddituros.

XIII. O vere justas preces, qua velocitate sua omnem pennarum volatum superantes penetrant celos, ad Deum confidenter accedunt, et ab ipso, que postulant, cum gaudio reportant! O corda illa puritatis plena, que propterea Deum vident, et

IT. ᾿Αλλ’ ὥ δικαίας εὐχῆς, πτερὸν ἅπαν ἐλεγ- χούσης τῷ τάχει, ὑπὲρ οὐρανοὺς ἀνιούσης, Θεῷ προσιούσης θαῤῥούντως. x«l παρ᾽ αὐτοῦ προσδεχο- μένης ἡδέως 1 Ὧ καρδιῶν ἐχείνων, μεστῶν χαθαρό- τητος, xal διὰ τοῦτο Θεὸν ὀπτριζομένων κἀκεῖ-

inde felicem ardentium votorum exitum inveniunt! B θεν ἀντιδεχομένων τὴν τῶν θερμῶν ἐξαλμάτων

O pura labia propter Deum mota, ac veluti ad hoc condita, ut proefinitum mysterium ad eorum peti- tionem impleretur ! O animas sine macula, quas Deus acceptissimas habuit, adeo ut in eorum co- gnatione censeri voluerit !

Splendidissime voti compotes fiunt, ac gignunt fructum, mirabilissimum illum sane, qui pulchri- tudo et decor totius orbis terrarum (60), et mysti- cum alimentum melle supra quam intelligi possit dulcius, spectaculum pre quavis arbore umbrosa recreans, atque omnem suaveolentissimorum flo- rum gratiam exsuperans, apparuit.

Et sane decebat, ut illi qui tanta animi nobilitate prestabant, qui ad tantam justitioo celsitudinem provecti fuerant, qui tanto studio Dei obsequium omnibus, que sub colo sunt, pretulerant, qui mentem divino lumine adeo illastratam gerebant, non aliam profecto quam istam sortirentur prolem ; et rursus (decebat) ut beata illa, cujus laudes, cum ipsi pares afferre non possit, oratio preter- mittit, non alios, quam istos, parentes sortiretur. Oportebat insuper, ut ad congressum illum, unde Virginis conceptio processit, non aliud quidpiam, quam congressus cum Deo, impelleret atque addu- ceret ; ut, quemadmodum consentaneum erat, purissima illa (61) sola etiam propheticam ilIud 35

35 Psal. r.

περαίωσιν | "D. χειλέων ἀγνῶν, διὰ Θεὸν κινουμένων, xal ὡσπερεὶ διὰ τοῦτο πεποιημένων, ἵνα τὸ προωρι- σμένον μυστήριον τούτων αἰτουμένων ἐχδῇ | Ὥ ψυχῶν ἀμώμων, ἃς ὁπερηγάσθη͵ Θεὸς, xal τελέσειν εἷς τὴν τούτων ἠγάπησε συγγένειαν ]

Τυγχάνουσι μάλα περιφανῶς τῆς αἴτήσεως, κίχτουσι χαρπὸν, τοῦτον δὴ τὸν καινότερον, ὃς οἰχουμένης ἄπάσης καλλονὴ xai σεμνότης, xal τροφὴ μυστιχὴ, μέλιτος ὑπὲρ νοῦν γλυχυτέρα, xal κατασχίου δένδρου παντὸς ψυχαγωγιχώτερον θέαμα, xai ἀνθέων πᾶσάν εὐωξεστάτων χάτω τεθεὶς πέ- φηνε χάριν.

Ἔδει γὰρ μήτ᾽ ἐχείνους, οὕτως εὐγενεῖς τὴν ψυ- χὴν γεγονότας υὕτως εἷς ἄχρον διχαιοσύνης ἐλη-

καὶ τῆς

(! λακότας, οὕτω παντὸς τῶν ὑπ᾽ οὐρανὸν Θεὸν προτι-

θέντας, οὕτω θεολαμπεῖὶς τὸν νοῦν, ἄλλης fj ταύτης χρηματίσαι πατέρας, μήτε τὴν μαχαρίαν, ἧς τὸ σεμνὸν οὐχ ἔχων ὅσον εἰπεῖν ὁ λόγος dg, ἑτέρων παῖδα παρὰ τούτους γεγονέναι" ἔτι δὲ μήτε τῆς ὁμιλίας ἐκείνης ἤ τῇ Παρθένῳ συλλήψεως αἴτιον, ἄλλο τι 7, θεοῦ ὁμιλίαν πρωταίτιον εἶναι xal προηγούμενον, iv, ὡς οἷόν τε ἦν, dj πάναγνος ἔχοι μόνη χαὶ τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο διαφυγεῖν, καὶ Οὐχ à) ἀνομίαις συνελήφθην, οὐχ ἐν ἀμαρτίαις ixloonct μὲ μόνην d$ μήτηρ pov, περὶ ἑαυτῆς φάσχειν, ἐχείνῳ καὶ τούτου συμπε-

Ant. Ballerini nota.

(60) Conf. qu de hac sententia diximus in ἢ plebe accepto fuerint, et communiter ab omnibus

Prefatione ad fragmentum orationis Georgii Nico- mediensis, sup. pag. 149.

(01) Auctorem habemus diserte profitentem sancte Virginis immunitatem ab originali peccato, Duo hic animadvertam. 1? Auctor nequaquam, ut sepe alias tum in hac tum in aliis homiliis solet, hec se ex opinione sua affirmare ait ; sed nihil hesitans tanquam de sententia omnibus explorata ea de re disserit ; 29 Certum esse debet, auctorem, cum innocentiam, puritatem, ac sanctitatem Dei- paro aliis verborum formulis celebraturus esset, eas locutiones vigilanter selegisse, quas aptiores duxit ad puritatem,innocentiam, ac sanctitatem ab originali quoque vitio intactam significandam: cumque ambigendum non sit,eamdem fldelibus,ad quos Isidorus verba faciebat, de sancla Virginis purilale sententiam inhosisse,rursus dubitare non Zicet, quin eodem sensu locutiones illa a Christiana

ad eamdem hanc puritatem ab originali quoque vitio immunem efferendam usurparentur.Cum hec manifestissima per sesint, eque indubium illudque gravissimum inde profluit consectarium. Easdem enim, quas ab Isidoro adhibitas cernimus, verbo- rum formulas, easdem figuras, easdemque imagi- nes ad Virginis beatissime singularem puritatem celebrandam usurpatas reperimus non modo a reli- quis universim Patribus, sed in ecclesiasticis quo- que ac liturgicis libris Ecclesiarum omnium Gree- ca», Syriacte, Copticse, Ármenice. Quis porro non videt, quid sponte hinc consequatur? que enim a veri specie duo hec prorsus abhorrent, nempe, aut Patres reliquos aliter quidem de Virginis con- ceptione sensisse, exquisitissimas tamen formulas ad ejusdem quoque Conceptionis puritatem signi- ficandam idoneas usurpasse, aut (siquidem quis- piam centendere velit, eas formulas non eo spe-

63 SERMO IN PRJESENTATIONEM B. Y. MARLE. δὲ

ριειλημμένου τῷ καταλόγῳ, ὧν ἐποίησεν ὁ δυνατός. Τοῦτο δ᾽ ἐξ ὧν ἔπραξαν, ἔδειξαν οἱ γεννήτορες, ἀφ’ οἵας ix Θεοῦ xata6t67- χότες ὁμιλίας, πρὸς τῆν τῆς παιδοποιίας ἀϊτίαν ὁμιλίαν συνῆλθον. ᾽Ἄριστα τοίνυν xal τοῦτ᾽ εὖ Ἐχον τῷ κύχλῳ τῶν περὶ αὐτῆς παραδόξων συνέ- δραμεν.

μοι μεγαλείων Α evitaret, ac de seipsa affirmare posset: In iniqui-

talibus concepta non fui; et rursus, Solam non concepit in peccatis me mater mea; quoniam hoc quoque conprehensum estin numero magnalium il- lorum que fecit mihi magna (inquit) qui potens est ἴδ, Quod quidem ostenderunt genitores ipsi per ea, qua prestiterunt ; quippe qui ad congressum, qui

origo est prolis suscipiende, e congressu cum Deo devenerunt. Merito igitur hoc quoque faustissimum eventum inter admiranda, que spectant ad ipsam, comnumerandum venit.

IA'. Ἐπει δ᾽ εἰς φῶς dj λαμπρὰ πεφανέρωται Θεόπαις, ἡ μᾶλλον ἢ φῶς ἅπαν διαυγεστέρα, ἧς χωρὶς οὔτε φῶς, οὔτ᾽ οὐρανὸς, οὔθ᾽ ἢ ποίησις πᾶσα τῶν δυναμένων ψυχὴν ἀληθῶς λαμπρῦναι xol οἰχειῶσαι Θεῷ, ἐπεὶ τοίνυν ἡ τηλικαύτη γεγέννηται, καὶ τὰ ὑπεσχημένα τοῖς τοχεῦσιν ἡ μνήμη περᾶναι μηνύει" οἱ δ’ εἰς ἔργον ἄν, οἶμαι, ἔχώρουν, ἅμα τῷ γεννηθῆναι τῷ νεῷ τὴν παῖδα προσάγοντες, εἴγε μὴ τὸν χαιρὸν προαρπάζειν τῶν οὐχ εἰκότων ἐδόχει, χαθὰ καὶ ὁ Σωτὴρ ὕστερον πάντα χατὰ χαιρὸν, χαὶ θαύματα, xai τὸ θεῖον ἐπεδείξατο λουτρὸν, d πάν- τως ἔδει τελεῖσθαι dxóÀouga xal ἐπὶ τῆς ἐχείνου μητρὸς χαὶ πρὶν τοῦτο φανῆναι' σφόδρα γὰρ ἄν τι τερατουργεῖν ἐδόχουν, βρέφος, πρὶν ἀποστῆναι τίτθης, ἢ λόγου xal ἀχοῆς εἰληφέναι πεῖραν, εἰς τὰ ἄδυτα ἐπιχειροῦντες εἰσενεγχεῖν üxsivar ἄ, ὥς τις ἔφη τῶν πρὸ ἡμῶν, ἡ τριετία διετηρεῖτο, τὴν ἐν τοῖς ἀδάτοις εἴσοδον παρασχεῖν τῇ Ιαρθένῳ, ἵνα τὸ μέλ- λον προγράψῃ, ὅτι μόνη τὸν ἀύατον xal ἀπερίλη- vtov ἕνα Θεὸν τῆς ἁγίας Τριάδος καινότατα τέξεται, καὶ ὑπὲρ ἅπαντας ἁγίους τῆς ὅλης φριχτῆς Τριάδος μονὴ φανεῖται καὶ σεδασμιώτατον οἰχητήριον. Οὐδὲ γὰρ ἦν οἴχοι μένειν τῶν ἀναγκαίων, ὅτι θηλῆς $ πάναγνος ἐδεῖτο" ὡς γὰρ xal τριετὴς, ἐνδιαιτω- μένη τῷ θείῳ περιδόλῳ ἐκείνῳ, τῆς παρ’ ἀνθρώ- πων οὐ μετεῖχε τραπέζης, μυστιχῷ δὲ λόγῳ οὐρα- νίας ἣ ἐπουράνιος μετελάμδανες τροφῇς" οὕτως, εἰ καὶ γάλαχτος ἔτι δεομένη, τὰ ἀἄδατα οἰχεῖν εἰσή-

36 Luc. 1, 49.

XIV. Postquam igitur in lucem Dei filia (62) prodiit splendida, imo ipsa luce splendidior, sine qua neque lux, neque coelum, neque omnes simul creature vim habent seu lumen anime affun- dendi, aut ipsam Deo conciliandi, postquam, inquam, talis puella nata est, de promissione implenda presens memoria parentes monet. Ipsi autem, ut arbitror, in opus rem deduxissent, filiam,simul atque nata est,ad templum deferentes, nisi prorsus incongruum visum fuisset tempus prevertere; quemadmodum deinceps etiam Sal- vator omnia opportuno tempore et miracula edidit, et lavacrum divinum exhibuit; cujus exemplis etiam priusquam possent conspici, congruum erat, ut ea quoque assimilarentur, que in matre com- plebantur. Et re quidem vera portentosum quiddam visum fuisset, quod in sacra illa penetralia inferre vellent infantem puellulam,antequam ablactaretur, et aliquem seu loquendi seu audiendi usum adepta esset. Vel certe, ut quidam e majoribus dixit, triennium ad parandum Virgini in sacra adyta ingressum interponebatur, ut presignaretur, eam solam unum e sancta Trinitate, inaccessum et incomprehensibilem Deum, ineffabili modo paritu- ram esse, et insuper ipsam solam pre omnibus sanctis augustissimum totius tremende Triadis domicilium esse. Et sane ut domi maneret nequa- quam necesse ideo fuit, quod purissima (03) illa

Ant. Ballerini note.

ctare) Isidorum, qui diverse ab aliis Sentiret, diversas quoque formulas nullas adhibuisse. Com- munis ergo omnium consonantia in Virginis puri- tate atque innocentia per easdem phrases, figuras, imaginesve efferendi ac celebrandi, communem omnium de eadem puritate atque innocentia sen- tentiam luculenter patefacit.

(62) In notis ad Chartam Ugonis de Summo (sup. pag. 23. not. 2) jam innuimus, titulum Dei filiz, quo antonomastice Deipara apud Patres exornari solet, etiam ad praerogativam immaculate Conce- ptionis spectare. In idem facere potest, quod au- ctor noster velut consequenter ad ea, qus de purissima Virginis conceptione dixerat, mox eam

oc nomine absolute indigitat. Ssd adverte ulterius, quomodo eadem doctrina heic proponatur. Nam Dei fllia dicitur prodiisse splendida. Quid porro est ortus splendidus, nisi splendor ipsum ortum con- comitans ? Ac rursus quid isthic est splendor, nisi splendor divinc gratis, qua Marie in peccato (uti mox auctor dixerat) non conceptz anima refulgebat ? Id vero juverit meminisse : sepe enim alias ejus- modi sententia in veterum scriptis occurrit.

(63) Lectorem, ut puto, non effugit, guam sepe

ad beatissimam Mariam indigitandam absoluta τῆς πανάγνου voce, qui juxta Hesychium valet χατὰ πᾶν T ὄν, auctor utatur. De hac autem re illud singulare nobis occurrit, quod Franciscus Combefl- sius in vertendis veterum scriptorum de sancta Virgine homiliis, in voces ἀγνή, vel πάναγνος de Deipara dictas cum incidit, eas casta aut castissi- ma, vertere constanter maluerit Nam esto, quod diffitetur nemo, &yvóc non solum ampliori signifi-

D catione pro puro generatim et impollato accipi, sed

etiam strictiori pro casto speciatim usurpari. At perviderit vel cocus, castimoniam non ejusmodi esse virtutem, e qua par sit singularis laudis argu- menta petere, sicubi de infanti puella laudanda agatur. Cui enim infanti hrec laus, si tamen laus in infantibus haberi potest, non competit? Eas ergo voces ad castitatem speciatim contrahere in illis Patrum scriptis, ubi Marie vel concepta, vel nas- centis, vel trimule infantis ad templum adducte encomia texuntur, nisi aperte constet, ea ad con- sequentia Virginis gesta referri, plane ridiculum videri debet. Verum undenam harstrophee repetendee sint,nemini obscurum est. Quod nempe hominem permovit, ut in prefatiuncula ad orationes Georgii

55 ISIDORI THESSALONIGENSIS 56

maternis uberibus indigeret. Nam sicut cum A vtto, κατὰ τὸ ἴσον ἐχεῖνο θαῦμα, ὁπερφνεῖ τινι ἄν

triennis in sacro illo ambitu versabatur, haud

ἐστηρίζετο xal ἀῤῥήτῳ τρόπῳ.

humana alebatur mensa, sed arcana quadam ratione celestem cibum, quippe que supercealestis esset, accipiebat ; ita siquidem ad inhabitanda sacra adyta adducta fuisset, cum adhuc lacte indigebat, modo quodam supernaturali atque ineffabili haud dissimili miraculo enutrita fuis-

set.

XV. Vel ergo ita factum est propter illas causas, quas dixi, vel etiam quia equum erat, ut parentes quoque saltem ad breve tempus infantili venustate filie, que paulo post Deo dedicanda erat, nec ultra charissimis genitoribus conspicienda, frue- rentur; e qua cum maximum haurire solatium liceret, pre hoc tamen merorem privationis ele- gerunt, licet ipsam ceu premium laborum illorum ac multarum lacrymarum recepissent ; pro quibus, ut mihi quidem videtur, nempe pro tantis illis laboribus dignam hanc Deus vicem reddendam judicavit, ut ad triennium tam eximie filie gratiis jucundarentur.

Quantum enim voluptatis afferre parentibus alii filii utut speciosissimi valent per multorum anno- rum convictum, tantumdem triennii spatio inno- centissima illa prebere potuit, imo dixerim voluptatem eo uberiorem atque excellentiorem, quo eminentius cuicunque proli ipsa precellebat. Principum enim retributiones magnifice sane sunt, et largientium ragnificentie respondentes.Cum au- tem justi illi essentacjusti vocarentur, haud consen- taneum fuisset, ut normam cognomento significa- tam preatergrederentur. Quapropter, cum justam temporis mensuram assecuti fuissent (equum autem spatium triennium erat, recte de promis- sione implenda curaverunt.

XVI. Quoniam vero fama regine ac Dei filie paulo post per fines universe terre pervagatura erat, Jerusalem ante alias omnes regiones coronam laudationis texere, et.sacrum Virgini hymnum ca- nere, ac decenter modulari properat; idque jure optimo.Nam et Jesum meum, inquit 51, tulerunt in Jerusalem ut sisterent eum Domino ; cujus utique characteres mater in semetipsa preeferebat,

Quotquot ergo e nobilioribus urbem illam inco- lebant, et viri, et mulieres, et puelle virgines, illi quidem intuitu patris, iste in gratiam genitricis,

IR. 'AXX fj χάριν ὧν εἴρηταί μοι, τοῦτ᾽ ἐγεγό- νει, ἢ ὅτι xal πρὸς βραχὺ βρεφικῆς ἦν εἶχὸς τοῖς τοχεῦσι χἂν ἀπολαῦσαι χάριτος παρὰ τῆς παιδὸς, ἢ μετ᾽’ ὀλίγον ἐχποίητος μὲν ἔμελλεν ἔσε- σθαι Θεῷ, τοῖς δὲ φιλτάτοις τούτοις ἀόρατος πα- τράσιν' ὑπὲρ ἧς, ἐνὸν τρυφᾷν, εἵλοντο καχοπαθεῖ- σθαι, xal τῶν χαμάτων ἐχείνων xoi πρλυῤῥύτων δαχρύων ταύτην ἔλαδον ἔπαθλον ὦν, ἔμοιγε δοκεῖ, τῶν τοσούτων ἐχείνων, λέγω, πόνων, ταύτην θεὸς ἀξίαν διέγνω τὴν ἀμοιδὴν, τὴν ἄχρι τριετίας ἀπό- λαυσιν τῶν τῆς λαμποοτάτης χαρίτων παιδός.

"σην γὰρ ἔχουσι τῶν παίδων ἄλλοϊ xal κάλλιστοι ἡδονὴν τοῖς πατράσιν ἐνθεῖναι ἀπό γε τῆς cuvol- xou πολυετίας, ταύτην εἶχεν dj πάναγνος καταθεῖναι τῇ τριετίᾷ “φαίην δ᾽ ἂν καὶ δαψιλεστέραν καὶ μείζω ὅσῳ καὶ γεννητῶν ὑπέρχειται πάντων᾽ al γὰρ παρὰ τῶν μεγίστων ἀντιδόσεις φιλότιμοι καὶ τῷ μεγέθει τῶν χορηγούντων κχατάλληλοι' δικαίους δὲ ὄντας ἐχείνους xai χαλουμένους οὐχ ἦν Bv τῶν ἀχὸλού- θων τὴν στάθμην ὑπερδῆναι τῆς ἐπωνυμίας" διὰ ταῦτα τὸ τοῦ ἔτους δίκαιον μέτρον ἀκειληφότες, τοῦτο δὲ ἦν ἡ τριετία, μὴ διαπεσεῖν εὖ πεποιήκασι

C xai τὴν ἐπαγγελίαν.

IQ. ᾿Επεὶ δὲ μετὰ μιχρὸν τῶν τῆς οἰχουμένης ἐπιθήσεσθαι περάτων ὁ τῆς βασιλίδος xai θεόπαι- δος ἔμελλε χρότυς, φθάνει τὰ ᾿Ιεροσόλυμα πάσης γῆς ἄλλης προπλέξαντες τὴν εὐφημίαν, καὶ τὸν ἱερὸν ὕμνον ἐπᾷσαντες τῇ Παρθένῳ, xal σεμνῶς τερετίσαντες.: χαὶ τοῦτο εἰχότως:" ὅτι xal τὸν ἐμὸν Ἰησοῦν ἀνήγαγον, φησὶν, εἰς Ἱεροσόλυμα παραστῆναι Κυρίῳ, οὗ τοὺς χαραχτῆρας ἡ μήτηρ ἐν ἑχυτῇ προέφαινε.

Καὶ γοῦν ὅσοι τῶν ἐχχρίτων τὴν πόλιν οἰχοῦντες ἐκείνην ἐτυγχανον, ἀνδρῶν τε xai δυναιχῶν καὶ νεανίδων παρθένων, τὸ μὲν τὸν πατέῤα, τὸ δὲ διὰ τὴν

relique vero propter laudatissimam puellam, in ἢ μητέρα, τὸ λοιπὸν δὲ διὰ τὴν πανύμνητον, τὴν εἰς τὸ

unum convenientes ad templum ascenderunt, cum 31 Luc. 11, 22.

ἱερὸν ἤεσαν συνελθόντες, μετὰ λαμπάδων ἐνταῦθα

Ant. Ballerini note.

Nicomediensis in Conceptionem Deipare (Bibl. Conc. vol. VI.pag.82j sollicite lectorem admoneret, veteres in celebrando Conceptionis festo nihil ad conceptio- nem ipsam respexisse,id ipsum ad invisum puritatis vocabulum,sicubi fieri posset,expungendumimpulit. Eademplane causa invisam hornini effecitimmaculatz vocabulum; atque idcirco cum Graeca voces ἄμωμος aut πανάμωμος de Maria usurpata occurrerent, non immaculata, aut plane immaculata, quoe cujusvis rea- '»a absentiam generatim indicani, sed vocabula

Jegit irreprehensibilis aut plane irreprehensibilis,

que scilicet ad absentiam reatus per actus proprios inducti significandam aptius adhibentur. At rursus quanam, queso, laus foret Marie aut nascentis aut adhuc infantis, quod nullo per actus suos reatu se polluerit ἢ He&ccine tam prseclara Marie erant en- comia, que sanctorum Patrum sapientie ope ista- rum e Greco versionum tribuerentur? Adeo scilicet ineptire vel magni viri solent, ubi potius quam veritati, privatis prejudiciis studiisque deservire animum inducunt !

57

SBAMO IN PRAISENTATIONEM B. V. MARLE.

τὴν πάναγνον ἄγοντες, xal μέλος ὑπὲρ ταύτης ἐπὶ À lampadibus innocentissimam illuc deducentes, ac

γλώττης xal μετ’ ἐὐφροσύνης opaca φέροντες, τὰ εἰκότα τῇ θεονύμφῳ πάντως διαπραττόμενοι. Περὶ ὦν, μοὶ δοχῶ, διὰ τοῦτο xai τὸν μαχαρισμὸν mpott- ρῆσθαι ἐκεῖνον. Μαχάριος ὁ λαὸς, ὁ γινώσκων ἀλα- λαγμόν᾽ καὶ τοῖς προοιμίοις δὴ τούτοις τὸ μέλλον διασημαίνοντες, ὅτι χαὶ πάντα χρύψει πυρσὸν τὸ τῆς ἐμψύχου ταύτης λαμπάδος φῶς ἀπαστῥάψον, xai ἀσμάτων αὕτη πλήσει ψυχὰς ταύτην ὑμνούσας xai τὰ σωτήρια μελῳδούσας.

Οἵἴμαι δὲ, καὶ ὁ νοητὸς ἄπας τότε διάχοσμος τοῖς λαμπαδοφόροις ἄν ἐκείνοις καὶ συνῇδε χαὶ συνεφώ- τιζε, xai συνεύάδιζε τοῖς προπομποῖς, ὅσον τῆς προαγομένης δεικνύντες τὸ σέθας τοῖς τῷ σαρχίῳ τούτῳ, οἱονεί τινι νέφει, τὴν αἴγλην τῆς παμῦασι-

λίδος δρᾷν διαφραττομένοις, εἰ μὴ καὶ ἀγγέλους Β

ἀγνοεῖν τὸ μυςτήριον τοῦτο προώριστο Ov olxovo- μίαν, ἣ με διέσωσε, καὶ τῆς αἰσχρουργοῦ xai τὺυ- ραννικῆς ἀφήρπασε χειρός.

modulos de ipsa et cantica cum letitia promentes, officia scilicet, que Dei sponse dignitati consen- tanea erant, plenissime illi exhibentes. Et idcirco de his arbitror prenuntiatam illam beatitudinem; Beatus populus qui scit jubilationem 38. Quibus sane preludiis futurum significabant, ut hujus animate lampadis jubareffulgens reliquas omnes faces ob- tenebraret, easque animas jubilo cumularet, que eam celebrarent hymnis, ac salutaria canerent. Preterea angelorum quoque universos ordines cum iis, qui lampades ferebant, suos puto con- junxisse cantus suosque splendores, et comitan- tibus illam socios sese addidisse, videlicet ut ho- minibus, qui hac carne quodam quasi intersepto velo impediebantur, ne splendorem preecelss regine intueri possent, ipsi ostenderent, quanta illi, que deducebatur, reverentia deberetur : nisi forte et illud dicendum sit,hoc mysterium angelis

tunc incompertum eam servasse providentiam, que me salvum fecit, atque ἃ fediflca ac tyrannica

(diaboli) potestate eripuit.

IZ.'Ev τῷ ναῷ τοίνυν, ἧπερ εἴρηται,, φέρουσι τὸ ἱερώτατον ἔμψυχον σκεῦος ἐχεῖνο, τὸ θεοποίητον ἄγγος τῶν θεουργιχῶν λαμπηδόνων, τὸ πολυτίμητον καὶ θεῖον ἀνάθημα, οὗ πᾶσα ἣ ποίησις ἥττων ὁμοῦ πρὸς λόγον ἀξίας. Ὁ δ᾽ ἀρχιερεὺς ἀπό γε τῶν ὁρωμένων τότε, ὅτι πλέον ἐχεῖνα ἥ ἐδείκνυτο τὰ εἰωθότα, καὶ θείας ἔνδον αὐτὸν συναισθήσεως, ἐγὼ νομίζω, περιλαμψάσης, ὑψηλότερον τῶν φθασάν- των, ἔτι δὲ xal. τῶν ἐςομένων, τὴ ἐπέλευσιν αἷ- σθόμενος τῆς θεονύμφου, οὐδὲν ἦν, ὅ τοῦ ἱεροῦ μὴ τῇ Παρθένῳ ἀνέῳξε, καὶ οἰχεῖν αὐτὴν οἰχειότερον ἑαυτοῦ, εἴ τι xal ἄδατον, διεψηφίζετο. 'Ex δὲ τού- του δῆλον ὡς καὶ χαρᾶς ἄν ἦν ἔμπλεως πάντως, προορῶν ὥσπερ τὴν περιελευσομένην τὰ σύμπαντα χαρὰν διὰ τῆς ἐπιδημησάσης ἄρτι τῷ νεῷ κόρης.

XVII. Eo igitur, quo diximus, modo sacratis- simum illud animatum vasculum,deificorum splen- dorum receptaculum ἃ Deo constructum, urnam ἃ Deo confectam (£3), honore dignissimum ac di- vinum donarium,cujus dignitati enarrande omnis pariter creatura impar invenitur, ad templum ad- ducunt. Cum autem summus sacerdos tum ex iis, que tunc cernebantur, utpote quoe vel ipsa novitate majus quidpiam innuebant, tum etiam divina intus luce, ut puto, mentem ipsius splendi- dius quam antea vel|postea collustrante, animad- vertisset jam advenisse Dei sponsam ; nulla templi pars fuit, quam Virgini perviam non faceret, et locum, si quis erat in quem inferre pedem aliis fas non esset, hunc illi potius quam sibi ad inha-

bitandum designabat. E quibus palam sane ostenditur, quam ingenti ipse letitia preterea perfunde- retur, quasi presentiens videlicet, quantum gaudii universis pararetur per eam puellam, qua modo ad

commorandum in templo advenerat.

IH'. Kal τοῦτ’ ἄν προσεφώνει τῇ πανάγνῳ, ὅ καὶ ἢ ἄδολος πληθύς ἔπειτα πρὸς τὸν Κτίστην" Εὐλό- γημένη ἣ ἐρχομένη βασιλὶς ἐν ὀνόματι Kpploo Εἰρήνη ἐν οὐρανῷ καὶ δόξα ἐν ὑψίστοις, ᾿Αλλὰ καὶ τὴν χαροποιὸν δὴ ταύτην dv προσεῖπε φωνὴν, ἥν ὁ βλέπων Σοφονίας προεφθέγξατο' Χαῖρε σφό- 6pa, θύγατερ Σιὼν, δι’ ἧς ὃ Κτίστης καὶ νῦν μὲν χαίρει, σὲ τὸν λαμπρότατον οἶχον περιχαλλῶς ὁρῶν ὑψούμενον ἤδη καὶ συναρμολογούμενον πρὸς οἴχη- σιν ἑχυτοῦ χαρήσεται δ᾽ ἐναργέστατον, ὃτε τοῦθ᾽, ὃτι χαίρει τῇ σῇ συνοιχήσει, δειχνύων, τὴν χαράν σοι bU ἀγγέλου μηνύσει, δι᾽ ἣν xal νόες ἀγαλλιά-

1*5 Psal. xxxvii, ἰδ.

XVIII. Insuper crediderim, ad puellam purissi- mam id illum inclamasse, quod deinceps etiam innocens (puerorum) turba ad Creatorem : Bene- dicta quz venit regina in nomine Domini ** : Pax. in calo et gloria in altissimis *. Quin et illam sane leetissimam (ut puto) vocem addidit, qua olim usus est propheta Sophonias : Lzetare valde,ftlia Sion(65), de qua Creator et nunc quidem gaudet, te jam cernens splendidissimam sibi domum felicissime assurgere, et ad inhabitandum apte concinnari ; gaudebit vero vehementius, quando adid palam faciendum, gratissimum scilicet sibi esse in te in-

39 Jean, xi, 13. € Luc. i1, 15.

Ant. Ballerini note.

(64) Ecce frequentissimum illud apud Patres en- comium,quo Deipara uti a Deo edificata singulari- ter celebratur, quodque ad ejusdem originem spectare alias jam animadvertimus. Conf. orat.

Johan. Euboensis. 8 23,sup. pag. 103, 104.

(65) Soph. ni, (3. Sic versio LXX edita ab Aldo: Xaips σφόδρα, θύγατερ Σιών, Vulgatus noster; Lauda filia Sion.

59 ISIDORI THESSALONICENSIS 60

habitare,gaudium tibi per angelum denuntiabit : A σονται xal ἄνθρωποι σκιρτήσουσι, xal πᾶσα λαμ-

propter quod et angeli letabuntur, et homines exsultabunt, et universe creature hilaritatem ex- plicabunt.

Ulterius que postea ad Salvatorem Deum ulnis suis receptum affatus est Simeon, hec sane et hierarcha Deiparam excipiens opportunissime dixit : Nunc viderunt oculi mei salutare, quod pa- ratum est ante faciem omnium populorum, lumen ad revelationem gentium,et gloriam plebis tue. Israel ?!, Quibus et illud adjecit, quod divinus Isaia propter Dominum dixerat (66): Nunc, o puella, per te videbit omnis caro salutare Dei. Ingredere igitur confidenter in templum sanctum tuum ; vere enim tuum potius quam alterius cujuslibet est hoc do-

micilium,et obliviscere domum patris μι, quia con- B

cupiscet rez qulchritudinem tuam 33.

Et nunc ego quidem omnes hujus templi portas tibi soli aperio,et ut libere intus sacra penetralia pedeminferas,quo libeat,permitto.Tu vero uni con- ditori tuo cordis tui portas reserabis, efficiesque, ut libere morari intra te possit, in qua sola inha- bitarestatuit, et quam ex omnibus filiabus Sion sibi delegit.

Quod si et novum modo ei omnino preter mo- rem accidit,ut reserate omnestibi pateant templi janue ; at nunc pariter majus aliquid de te Deus in celis disponit, οἱ celestes tibi portas attolli jubet, ut ad illum ipsum inaccessibilem, nemine tibi obsistente, accedere properes, pulchritudine tua efficias (67), ut in terris sese conspiciendum ipse exhibeat, et luce sua universum orbem pre luce solari illuminet. Ecce domum Domini, intra quam semeltantum in anno summo sacerdoti pedem inferre per legem licet, tibi trado, ut juxta Psaltis vocem in ea inhabites in longitudinem dierum €. Tu vero non multo post intus témetipsam magnum Pontificem Christum habebis, ipsumque ad mul- tum temporis gestabis.Abi igitur, o filia, in Sancta sanctorum, que sanctorum omnium sanctissimum es exceptura, et sanctitatem omnibus ]largitura.

πρυνθήσεται xclatc.

"Ἔτι δὲ καὶ otov ὁ θεοδόχος Συμεὼν ὕστερον πρὸς τὸν Σωτῆρα, τοιοῦτον χἀνταῦθα xal ὁ τὴν θεοτό- xov ὑποδεχόμενος ἱεράρχης χατὰ καιρὸν εἔρηκεν ἄν: Νῦν εἶδον οἱ ὀφθάλμοί μὸν τὸ σωτήριον, ὅ ἡτοίμασται χατὰ πρόσωπον χὰντων τῶν λαῶν, φῶς εἰς ἀποχάλυψιν ἐθνῶν, xal δόξαν λαοῦ ᾿Ισραήλ" σύν τοὐύτῷ τε καὶ τὸ παρὰ τοῦ θείου Ἡσαΐου διά τὸν Δεσπότην. νῦν ὄψεται, χόρη, πᾶσα σὰρξ διὰ σοῦ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ" εἴτελθε οὖν θαῤῥούντως εἰς ναὸν ἁγιόν σου, τοῦτο δὴ τὸ σὸν ὁπὲρ πάντας ἀληθῶς καταγώγιον, χαὶ ἐπιλάθου τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου, ὅτι ὁ βασιλεὺς τοῦ σοῦ κάλλους ἐπιθυμήσει.

Καὶ νῦν ἐγὼ μὲν τὰς τοῦ νεὼ τοῦδε μόνῃ σοι τεύ- λας ἀνοίγνυμι πάσας, καὶ μετ᾽ ἐλευθερίας τῶν ἀδύ- τῶν ἔνδον χωρεῖν, ὅποι βούλει, παραχωρῶ’ σὺ δὲ μόνῳ τῷ πλᾶάστῃ τὰς πύλας τῆς σῇς ἀναπετάσεις καρδίας, καὶ ἔνδον ἐλευθερίως ἐνοιχεῖν σοι παρα- σχευᾶσεις, ἐν ἦ κατοιχεῖν ἡρετίσατο μόνῃ, xxt. ἦν ἐκ τῶν θυγατέρων Σιὼν ἐξελέξέατο.

Νῦν, εἰ καὶ ξένον xal παρὰ τὸ εἰωθὸς, ὅτι χλει- δὸς ἐλευθέρα τοῦ ἱεροῦ πᾶσα καθίσταται πύλη, ἀλλὰ τι μεῖζον ὑπὲρ σοῦ καὶ νῦν ἄνω Θεὸς διατίθεται, χαὶ τὰς οὐρανίους αἴρειν σπι προστάττει πύλας, ἕνα πρὸς τὸν μόνον αὐτὸν ἄδατον, μηδενός σοι προσιστα μένοτ, φθάσῃς͵ καὶ κάτω πείσῃς διὰ τὴν σὴν ἀγλαΐαν τοῦτον φανῆναι, xal ὁπὲρ ἥλιον λαμπρῦναι τὴν γῆν, τῦν μὲν χατοιχεῖν σε ἐν οἴχν» Κυτρίου εἷς μαχρό- τητὰ ἡμερῶν, ψαλμιχκῶς εἰπεῖν, ἐνδίδωμι, ἔνθα τοῦ ἐνιαυτοῦ ἅπαξ εἰσιέναι τὸν ἀρχιερέα νομίζεται" σὺ δὲ μετ’ ὀλίγον τὸν μέγαν ἀρχιερέα Χριστὸν ἔνδον ἕξεις σαυτῆς, xal τοῦτον βαστάσεις παραπολύ. Ἴθι τοίνυν, ὦ θόγατερ, εἷς τὰ των ἁγίων "Aqua, ἡ τῶν ἁγίων ἁπάντων ἁγιώτατον ὑποδεξομένη, καὶ τὸ πᾶν ἁγιάσουσα" πρόσιθι, βασιλὶς, τὰ λαμπρὰ δὴ ταῦτα wol τὰ βασίλεια δεχομένη, ἡ τὸν τοῦ παντὸς xoa βα- σιλιχὰς τοῖς ἐν γῇ παρασχεῖν χάριτας ἀναπείσουσα.

Accede, HReginaet hanc sane splendidam ac regiam sedem tu accipe, uue Hegem universorum

*! Luc. 11, 30-33.

9! Psal], xiv, 14, 12, 88 Psal. xxr, 6.

Ant. Ballerini note.

σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ. Vulgatus juxta He- braicum textum legit : Et videbit omnis caro pariter quod os Domini locutum est. Lucas tamen (ut, 6 Greece versioni suffragatur.

(67) Frequens apud Patres occurrit sententia, sancte Virginis pulchritudinem effecisse, ut ad ipsam in terras Dei Verbum descenderet. Sic, ut nonnulla eorumlocainnuam, auctor homilie in Annunt. Deipare inter Opera Chrysostomi (tom. XI, pag. 840, edit. Paris., 4728) : Supra omnem creaturam ornata es, super colos decorata, plus quam $0l fulges. supra angelos exaltata es, non. as- sumpta es in caos, sed in terris manens calestem Dominum ac Regem omnium ad te attrazisli (ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς γῆς ἰσταμένη τὸν οὐράνιον Δεσπότην καὶ facia τῶν ἀπάντῶν ἐπεσπάσω πρὸς ἔαχυτήν).

(66) Isa. xr, 5, sec. LXX: Καὶ ὄψεται πᾶσα D — Andreas Cretensis (in. Nativ. Deip. apud Com-

befis. auct. vol. I, col. 1324-1325): (Cujus ani- ma quidem venustans usque adeo in immensum pro- vecta est, ut Christus ipse. immensailla pulchritudo, ejus desiderio exarserit, secundamque ex ipsa nati- vitatem elegerit ("Hc τὸ μὲν τῆς χυχῆς κάλλος ἀπει- pe ἀπε puc εὶς τοσοῦτον ἐξῴρηται, ὅπως xal

ριστὸν αὐτὸν τὸ ἀμήχανον κάλλος εἰς ἐπιθυμίαν του ταύτης χάλλους ἐλθεῖν ἡ. Id centies et in Me- neis Grecorum legitur. Sic ad diem 29 Febr. Ode ζ΄ : Cum te utpote pulchrum, utpote venustam, o cujusvis labis penitus exspers, dilexisset Jesus. pul- chritudinis donator, ez te secundum carnem natus est, et propter immensam pietatem suam me ad deitatem evehit" ὡς χαλὴν, ὡς ὡραίαν ποθήσας σε ὁ παλλοποιὸς ᾿Ιησοῦς, παναμώμητε, ix σοῦ σαρχὶ γεγέννηται, xai

θεοῖ με δι’ oTxtov ἀμέτρητον).

01 SERMO IN PR/ESENTATIONEM B. Y. MARLE. | 02

ad regias gratias terrestribus large impertiendas permovebis. 10΄. Τούτοις οὖν ἡ θεόπαις λόγοις ὁποσχοῦσα vv A. XIX. His itaque dictis aurem porrigens Dei filia

ἀκοὴν, xal ὡσανεὶ πειθομένην ἑαυτὴν παρασχοῦσα, τῶν εὐγενῶν νεανίδων ἐχείνων, αἵ ταύτην λαμπα- δουχοῦσαι περιίσταντο, ἡρέμα διαστᾶσα, xal ὅλη χαρίεσσα σεμνῷ φανεῖσα καὶ σχήματι καὶ φρονή- ματι, πρόσεισιν ἀσμένως τῷ ἱεράρχῃ, περιχαρῶς προσλαλοῦσα, xal χινήμασιν, οἷς εἴχε, xal ψελλί- σμασι τῇ τούτου ψήφῳ συνῴδειν ὑποδειχνῦσα᾽ καὶ ἀντὶ τῶν πατέρων καὶ τῆς κατ᾽ οἶχον θεραπείας ἄλλης τὴν εἷς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων οἴκησιν αἱρεῖσθαι προθύμως ἐμφαίνουσα' xai, Εἰσελεύσομαι, εἶπεν ἄν τὸ τοῦ θείου Aa6:0, πρὸς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὸν θεὸν τὸν εὐφραίνοντα τὴν νεότητά μου" ὅτι σὺ ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου ἐπὶ σὲ ἐπεῤῥίφην ἐκ μήτρας, ἀπὸ γαστρὸς μητρός μου, θεός μου εἶ σύ,

Κ΄. Λιὰ τοῦτο καὶ εἴσεισιν εἷς τὰ ἄδυτα μόνη τοῦ ἱεροῦ καταλιποῦσα γεννήτορας χαὶ πατρῴας ἑστίας συνήθειαν, ἧς οὐδ᾽ εἰς φρονοῦσαν ἡλικίαν τελοῦντες ὑπεριδεῖν ἔχουσι, τρία οὖσα xal ταῦτα ἢ πάναγνος ἔτη, ἐν ᾧ τῆς ἡλικίας δηλαδὴ ταύτης οὐχ ἂν ἱκανὸς εἰπεῖν εἴη τοῦ θαύματος τὴν ὑπερδολὴν, εἶ τις λο- γίσαιτο, οἵων ἅτε δὴ βρέφος δεομένη, oia ἡλλά- ξατο.

Ἐκεῖσε γοῦν, εὐαγγελικῶς εἰπεῖν, ηὔξανε καὶ τὸ παιδίον τοῦτο, καὶ ἐχραταιοῦτο πνεύματι, πλη- ρούμενον σοφίας, xal χάρις Θεοῦ ἦν ἐπ᾽’ αὐτῷ" ἥ, ἵνα καὶ τοῦτο προσθείην, προέκοπτε σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ καὶ χάριτι παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις" περὶ οὗ μόνου πφοσφυῶς ἔχειν εἶπέ τις ἄν, ἥν εἴρηχε φωνὴν ὁ Σωτὴρ ὕστερον "Agett τὰ παιδία ἔρχεσθαι πρός με, xai μὴ χωλύετε αὐτά" τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν 4) βασι- λεία τῶν οὐρανῶν.

ΚΑ΄, Ἔδει δὲ ἄρα xai τὸ τῆς εἰσόδου τοῦτο καινὸν ἐπὶ τῇ ᾿Ιαρθένῳ γενέσθαι, ἵνα ἄκόλουθον εἴη τῇ τε παραδόξῳ ταύτης εἰς βίον προόδῳ καὶ τοῖς ἔτι παραδοξότερον ἐσομένοις αὐτῇ, ὡς ἄν ἀπ’ ἀρχῆς θαυμαστὰ μὲν fj τὰ κατ᾽ αὐτὴν ἄχρι καὶ πέρατος, τὰ δ᾽ ἐπιόφτα των πρὸ αὐτῶν ὑψηλότερα"

Καὶ γὰρ γεγέννηται μὲν καινότερον ἢ κατὰ τοὺς λοιποὺς τῶν ἀνθρώπων: τούτου δὲ θαυμαστότερον χαὶ μὴ κατὰ τὰς ἄλλας παρθένους, ὅτι περ τριετὴς

ac velut obsequentem se exhibens,e nobilibus illis puellis,que lampades tenentes eam circumstabant, lente digrediens, ettota gratiosa gravem preeferens et habitum et sensum,cum gaudio adit pontificem, hilaris eum alloquitur, et nutibus verbisque,prouti poterat, infantilibus, assentiri se illius sententise declarat, seque parentibus ao domesticis reliquis commodis preferre moram in Sanctis sanctorum prompte signiflcat, et utique illud divini Davidis usurpans, Introibo, inquit, ad altare Dei, ad Deum qui lztificat. juventutem meam **, quoniam tu es spes mea ab uberibusmatris mez ; in te projecta sum ez utero, de ventre matris mec Deus meus es tu *,

XX. Ingreditur proinde sola in templi adyta, ac parentes et paterne domus consuetudinem, e qua egre avelli se sinunt vel qui jam matura sint etate, adhuc trimula innocentissima relinquit; cujus sane etatis ratio si habeatur, vix effari quis- piam poterit miraculi magnitudinem, qui nempe perpenderit, quibus rebus utpote infans indigeret, et quodnam vito» genus nihilominus sibi assumpse- rit.

Illic igitur, ut verbis utar evangelicis, hec quo- que puella crescebat, et confortabatur spiritu,et im- plebatur sapientia, et. gratia Dei erat in illa ?*. Seu, ut ista quoque adjiciam, proficiebat sapientia et &(ale et gratia apud Deum et homines 9. Ac in ipsam solam apte quadrare quispiam dixerit voces. quas deinceps Salvator protulit : Sinite parvulos venire ad me, et ne prohibueritis eos : talium est enim regnum celorum 88,

XXI. Porro etiam insolens iste Virginis in tem- plum ingressus prorsus conveniens erat,ut respon- deret cum admirabili ejusdem in vitam ingressui, tum iis, que adhuc admirabiliora futura de ipsa erant; adeo ut ab initio ad finem usque omnia in ea miranda essent (68), posteriora autem prioribus usque sublimiora forent.

Et sane singulari prorsus ratione ac prt&eter re- liquorum hominum consuetudinem ipsa progenita fuit. Illud vero majori admiratione dignum, et a

** Psal. xri, &. 55 Psal. xxi, 10, 11. 88 Luc. 11, 40. 31 Ibid. 52. ?* Marc. x, 14. Ant. Ballerini note. (68) Si ἃ Francisco Combeflsio scisciteris, quid ἢ gnum. Plures scilicet invenies ita mente compara-

demum mirum in primordiis Mario Patres suspexe- rint ac venerati fuerint, prompte reponit (in Pref. ad Orat Georgii Nic. in Concept. Deip. Biblioth. Concion. vol. vi, pag. 82, non aliud. antiqua reli- gione colendum eos suscepisse, quam quod concepta oraculo, divinoque miraculo ez sterilibus suscepta Deipara fuerit. Atqui superius (8 13) vidimus. Isi- dorum, inter mira quas ad initia Marice pertinent, illud potissimum recensuisse, quod sola de se enuntiare potuerit : In peccatis non concepit me maler mea ; et id ad ea magnalia pertinere, de quibus Virgo occinit (Luc. 1, 49) : Fectt mihi magna qui potens est. —

Sed et aliud hic occurrit animadversione di-

tos, ut sancte Virginis immunitatem ab heredita- rio Ade peccato habeant ceu prodigium omnium maximum,quod in matris suc gratiam divina vir- tus ac largitas perpetraverit. converso habes heic Isidorum, qui portenta ad originem Deipare spectantia longe inferiora iis proclamat,que dein- ceps subsecuta sunt. Duo concludi hinc possunt : 19 immunitatem Deipare a primevo illo reatu ex sanctorum Patrum mente adeo rerum naturis consentaneam esse, ut vix aut certe minus pre reliquis ejus prerogativis hrec mira videri debeat : 2* hinc forte peti rationem posse, cur Patres alia pre isto Virginis prodigia fusius celebrare consue- verint.

63 ISIDORI THESSALONICENRIS üi ceterarum virginum usu alienissimum,quod adhuc A ἐπεδήμησε τῷ νεῷ. Ἵ δὲ xo! εἰς τὰ ἄδυτα εἴσοδος

trimula δά inhabitandum in templo concesserit. Ingressus vero in ipsa quoque sacrarii inaccessa penetralia,quodnam aliud, 4.950, portentum non

ποῖον οὐ χάτω τίθησι θαῦμα ; Πάντα μὲν πάντως τἄλλα, μόνων δὲ δίχα τῶν παρ᾽ ἑαυτῆς ἐφεξῆς, ὧν

ἡττώμενον οὐκ αξδεῖται τὴν ἧτταν.

vicerit ? Prorsus reliqua omnia, his tamen solum exceptis, que deinceps peracta in ipsasunt, quibus cum inveniatur inferius, primas eisdem cedere haud veretur.

XXII. Verumtamen neutiquam à vero, mea qui- dem opinione, ille abluderet, qui hoc et funda- mentum et radicem sublimiorum,que deinde con- secuta sunt, appellaret. Nihil enim, sive in iis quie ad ipsam spectant,sive in reliquis omnibus majus reperire est, quam quod Deus ex ipsa for- mam nostram assumpserit At vero ut id ad idonea evaderet, inde innocentissima adepta est.

Cum enim sacratissimo illi in templi recessibus degenti, nihil ex humanis in oculos incurreret, ad quod semet forte effingeret, sed Deum solum jugi- ter menti obversantem haberet, Deum solum allo- queretur, et meditatio cordis ejus, ut cum David propheta loquar 33, ín conspectu Dei semper esset, ac sola cibo divinitus parato aleretur; proinde ad Deisimilitudinem excellentius quibuscunque aliis, et hominibus scilicet etangelis,formam induta est, illi quippe soli cum ipsa jugiter conversanti, et, quantum dici potest,ab ipsa cognito,semet,quoad fleri posset, plane similem efflciens.

Hinc vero et Creator, cum opus hoc suum (89) cerneret tam sublimi divinaque pulchritudine nite- scere,haud indignum duxit, ut vel formam facture sum ipse indueret, sciens «squitatis esse, imo magis proprie dixerim, benignitatis, ut illi, que quidem, quantum creature licuit, eo ascendit ut maximam cum eo similitudinem gereret,hanc gra- tiam invicem rependeret, ut et ipse descenderet, et eamdem cum ea formam,et quecunque alia ad vitam spectant, communia cum ipsa haberet. Et exinde propter Virginis cum Deo similitudinem, Deus quoque ex ipsa factus est nobis similis.

XXIII. Quod si purissime illi tantum innocentie suppetebat, ut ubicunque demum versaretur, locum ipsum in Sancta sanctorum converteret (70), et vix aut ne vix quidem secessu aut quovis alio, quod locus prebeat, presidio indigeret : nequa- quam tamen concedere quispiam poterit, nihil

prorsus mansionem illam,inaccessam et ab humana D

consuetudine remotam, ad divinam ascensionem Virgini profuisse, quando ipse quoque Salvator, in terriscum versaretur, recessu et monte, ubi Patrem ac Deum oraret et alloqueretur,delectatus cernitur.

Re ipsa igitur sacra illa penetralia Beate contu- lerunt,ut domum suam administraret sapienter, et

** Psal. xvii, 15.

KB'. ᾽Λλλ᾽ ἔμοιγε δοχεῖ, τοῦτο val θεμέλιον καὶ ῥίζαν τῶν ἐσχάτων xal ὁψηχῶν οὐχ ἄν τις ἁμάρτοι καλέσας" οὐδὲν μὲν γὰρ ὑψηλότερον, Jj τι τῶν xav αὐτὴν, ἥ τι τῶν ἀπάντων ἵτερον, ἤ Θεὸν καθ’ ἐμᾶς ἐξ αὐτῆς μορφωθῆναι: πρὸς δὲ τοῦτο ἐκαῖϑεν ἢ πάναγνος ἔσχε τὴν ἐπιτηδειότητα.

Ἔν γὰρ τοῖς ἀδάτοις ἡ πάνσεμνος διατρίθδουσα, ἐπεὶ οὐκ ἦν τι τῶν ἀνθρωπείων ἰδεῖν, ᾧ ἄν ἑαυτὴν ὁμοιώσειεν, ἀεὶ δὲ Θεὸν ἦν μόνον φανταζομένη. Θεῷ μόνῳ προσλαλοῦσα, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας αὐτῆς, χατὰ τὸν προφήτην φάναι Δαδὶδ, ἐνώπιον θεοῦ διαπαντὸς, θεόθεν μόνη τυγχάνουσα τροφῆς͵ καὶ πῤὸς ὁμοίωσιν Θεοῦ ὑπὲρ ἅπαντας, ἀνθρώπους φημὶ καὶ ἀγγέλους, ἔφθασε μορφωθεῖσα, τούτῳ δὴ μόνῳ τῷ συχνὰ προσομιλουμένῳ, xol otov εἶπεῖν γνωριζομένῳ, ἑαυτὴν, ὡς olóv τε ἦν, ἐμφερῆ ποι- σαμένη σαφῶς.

Διὸ καὶ ὁ Βλάστης εἰς τοσοῦτον ὀψηλοῦ τε χαὶ θείου κάλλους ἑωρακὼς τὸ οἰκεῖον λαμπρυνθϑὲν ποίημα, οὐδὲν ἀνάξιον ᾧετο xal αὐτὸς τὴν τοῦ πλά-. σματος περιθέσθαι μορφὴν, δίκαιον μᾶλλον $, ἵν᾽ οἴχειότερον simo, φιλάνθρωπον ἐγνωκὼς, ἵν᾿ ὅπερ, ὅσον ἐξῆν, ἀνῆλθεν, ὡς κατ᾽ αὐτὸν γενέσθαι, τούτῳ χαρίσηται τὸ χατελθεῖν, τῆς τε εἰχόνος αὐτῷ κεκοι- γωνηχέναι καὶ τῆς ἄλλης διαίτης" ἔνθεν καὶ γέγονε διὰ τὴν τῆς Παρθένου πρὸς θεὸν ὁμοίωσιν θεὸς ἡμῖν ἐξ αὐτῆς ὅμοιος.

KT'. Εἰ γὰρ καὶ τοσοῦτον τῇ πανάγνῳ περιῆν εἰς ἁγνείαν, ὥστε ὅπη περ ἀν παρῆν, Ἅγια εἶναι τὸν τόπον ἁγίων εὐθὺς, xal βραχέα ἢ οὐδὲν ἀναχω- ρήσεως fj τῆς ix τόπου δεῖσθαι συνεργείας ἑτέρας, ἀλλ᾽ οὐκ ἄν ἔχοι τις xal ἀπό τῆς ἀδάτου wal τῶν ἀνθρωπείων ἐρήμου διατριδῆς ἐκείνης μὴ πρὸς θείαν ὕψωσιν δόῦναι συνεργεῖν τῇ Παρθένῳ, ἕως οὗ καὶ τῇ γῇ παρὼν ὁ Σωτὴρ ἀναχωρήσει δείκνυται χαίρων xai ὄρει, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα καὶ θεὸν εὐχῆς Χάριν καὶ ὁμιλίας.

Ἐκεῖνα τοίνυν ὄντως τὰ ἄδατα τῇ μακαρίᾳ παρ- ἔσχον φρονίμως οἰχονομῆσαι καὶ ταῖς θεραπαινίσι,

Ant. Ballerini note.

(609) Jam sepe alias innuimus, Mariam ideo sin- gulari quadam laude uti Dei opus celebrari consue- visse, quod singulari prerogativa in ipsa sua con- ditione fuerit exornata.

(70) His consona ea sunt, quae in S. Germani homilia ejusdem argumenti legimus (8 10, sup.

pae 311), cum sacerdos puellulam alloquens ait : on enim te altare sanctifical, imo vero a te uber- rime sanctificatur. Vides autem hec ad puritatem et innocentiam puellulo spectare, que zingularissima ideo fuit, quia, ut inquiebat $ 13, Isidorus ipse, non in iniquitatibus concepta ipsa fuerat,

65 SERMO IN PR/ESENTATIONEM B. V. MARLE. 66

τὰς σεδασμίους λέγω ταύτης αἰσθήσεις, Ἐν καιρῷ, À suis ancillis, venerandis, inquam, sensibus suis,

χατὰ τὸν θεῖον Λουχᾶν, δοῦναι τὸ σιτομέτριον. Τὸ δὲ σιτομέτριον, ὥς ὁ ἐμὸς λόγος, dj εὐχαίρως ἑχάστῃ τῶν χινήσεων διανεμηθεῖσα μελέτη ἄν εἴη καὶ τήρησις" ὅ δὴ καὶ ὡς σοφῶς οὕτω καὶ θαυμα- σίως dj Πάναγνος οἰκονομήσασα, ἐφ΄ ἅπασι τοῖς ὑπηργμένοις Θεῷ δέσποινα δέδειχται, Πρὸς τοῦτο γὰρ ἐκεῖνα βάλλειν τοῦ Σωτῆρος δοχῶ μοι τὰ ῥήματα" Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οἰκονόμος καὶ φρόνιμος» ὅν καταστήσει ὁ Κύριος ἐπὶ τῆς θεραπείας αὖ- τοῦ, τοῦ δοῦναι bv καιρῷ τὸ σιτομέτριον ; Μα- κάριος ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, ὄν ἐλθὼν ὁ Κύριος αὐ- τοῦ εὐρήσει ποιοῦντα οὕτως, ᾿Αληθῶς λέγω ὁμῖν ὅτι ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καταστήσει αὐτόν

Περὶ ταύτης, ἔμοιγε δοκεῖ, χαὶ ὁ θεῖος ἐχεῖνο προεῖπε Δαδίδ' Σὺ, Κύριε, χαταμόνας ἐπ᾽ ἐλπίδι κατῴχισάς με' ἐχείνη γὰρ ἣ μόνωσις τῇ Παρθένῳ γέγονς πρόξενος τῆς ἀληθινῆς ἀλπίδος τυχεῖν, xáxsi τοῦτο προφητικῶς ἄν εἶπεν ἡ [Ιάναγνος, ὡς ἐμαυτὸν πείθω" "Hxouctv ἐκ νχοῦ ἁγίου αὑτοῦ φωνῆς uou* καὶ 4 χραυγή μου ἐνώπιον αὐτοῦ εἰσελεύσεται εἷς τὰ ὦτα αὐτοῦ.

ΚΔ΄, Ἔγωγε δὲ καὶ τὴν μυστικὴν ἐχείνην καὶ χρυφιωδεστάτην ἐν τοῖς ἱεροῖς οἴχησιν τῆς Παρθένου καὶ πρὸς τὴν εἰχόνα ταύτην οἵομαι φέρειν τοῦ υἱοῦ καὶ Σωτῆρος αὐτῆς. Καθάπερ γὰρ ὁ Δεσπότης, ὅτι μὲν ἄνθρωπος παρ᾽ αὐτῆς, κοινωνῶν ἦν καὶ ὁρώμε- νος τοῖς ἀνθρώποις, ἀθέατος δ᾽ ὡς Θεὸς, xal συναυ- λίας ἄμοιρος ἀνθρωπείας" οὕτως ἡ τῶν μεγαλείων τυχοῦσα τοῦ δυνατοῦ ὁρωμένη τε ἐτύγχανε καὶ ἀόρατος" καὶ ὡς μὲν ἀνθρώπων καὶ καθ’ ἡμᾶς͵ ἑωράθη τε τοῖς πολλοῖς μέχρι τριετίαν, xal μετὰ τὴν τοῦ ἱεροῦ ἔξοδον ἄχρι τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνόδου: ὡς δὲ τὴν ἀρετὴν ὑπὲρ ἡμᾶς, xal τὸ καινὸν τῆς ψυχῆς κάλλος, xai, οἷον εἰπεῖν, Θεὸς ἐπίγειος, ἀθέατος οὐχ ἐπ᾽’ ὀλίγον κατέστη, τὸ ἀδχτον οἰχοῦσα xal θεῖον ἔδαφος. ὡς ἅν, ὅ προὐπέγραψεν ἐν ἑαυτῇ ὁρατὴ φανεῖσα καὶ ἀόρατος, ἧπερ ἔφην, τοῦτο τοῦ φανέντος παρ᾽ αὐτῆς ἀοράτου τε καὶ ὁρατοῦ Θεοῦ εἰχὼν ἐναργὴς προτεθείν.

prouti divinus habet Lucas 49, daret tritici mensu- ram ín tempore. Tritici porro mensura, ut opinor, consideratio fuerit ac custodia ad singulos motus opportune adhibita. Quam sane administrationem cum innocentissima illa tum prudenter, tum etiam excellentissime gessisset, Domina constituta est super omnia qua Deo subsunt. Huc enim spectare mihi videntur illa Salvatoris verba : Quis, putas, est fidelis dispensator et prudens, quem constituet Dominus super familiam suam, ut det in tempore tritici mensuram ἢ Beatus ille servus, quem cum venerit Dominus ejus, invenerit sic facientem. Vere dico vobis, quoniam supra omnia, qux possidet, con- stituet illum **.

De ipsa preterea et illud puto Davidem pre- dixisse : Tu, Domine, singulariter in spe constituisti me (11). Illa enim solitudo Virgini contulit,ut vere spei effectum consequeretur ; adeo ut ibi purissima (prout mihi persuadeo) propheticum illud usurpare potuerit : Exaudivit de templo sancto suo vocem meam ; et clamor mens in conspectu ejus introibil in aures ejus (72).

XXIV. Illud insuper plane existimo, mysticam illam secretissimamque Virginis in templi pene- tralibus mansionem pertinere ad imaginem,quam gerebat, fllii ac Salvatoris sui. Quemadmodum enim Dominus, quatenus homo ex ipsa genitus, cum hominibus consuetudinem habebat, ac se vi- dendum prebebat,quatenus autem Deus, invisibilis et humani contubernii exsors manebat ; ita et illa, qua magnalia potentis ** nacta est, videbatur simul et invisibilis erat. Nimirum, quatenus ex homini- bus orta est, et nobis similis fuit, visa quoque est a multis usque ad triennium, et deinde post egres- sum e templo usque ad suam ascensionem in 00- los ; quatenus vero virtute superhumana et nova animi pulchritudine preecellebat,atque, si ita loqui fas est, divinitas erat terrestris (73), ideo haud breve tempus invisibilis latebat, inaccessum ac di- vinum illud domicilium incolens : adeo ut quod in

gemetipsa in antecessum expressit, visibilis et invisibilis, ut dixi, apparens, hoc Dei exipsa geniti

visibilis et invisibilis apparentis, vivida fuerit imago.

40 Luc. xr ἀξ. *! Ibid. 43. ** Luc. 1, 49.

Ant. Ballerini note. (11) Psal. rv, 10. Quod Vulgatus vertit singular- ἢ videatur. Que quidem fideles dum audirent, num -

riter, LXX legunt καταμόνας (seorsim), idque

Isidorus, uti patet, transfert ad solitudinem Virgi-

nis : attamen juxta vim contextus Hebraici vox

1725 (solitarie seu solus) referenda potius videtur

ad Deum, qui solus in spe constituit.

εἶ Psal. xvii, 7, sec. LXX. Nam ubi Vulgatus et introivit, Greca versio legit εἰσελεύσεται.

(73) Finge, auctorem nihil sermoni inseruisse, quod puritatem Deiparo in sua ipsius origine expresse vindicaret. Nonne ad hanc opinionem au- ditoribus ingerendam satis ea erant, qua hoc loco de Virginis pulchritudine brevissime tangit?Nedum enim pulchram, sed pulchritudinem ipsa Mariam appellat, et quidem pulchritudinem novam,et talem cujus gratia divinitati exoquanda quodammodo

quid locus reliquus erat suspicandi, hanc quoque pulchritudinem turpissima peccati macula.non secus ac ceteros homines,fe datam exstitisse ? Atqui hec virginem pulchritudinis encomia passim apud Pa- tres et in libris ecclesiasticis recurrunt. Ergo, etiamsi doctrinam de sancta Virginis origine ex- plicite traditam reperire non esset,germina tamen, e quibus sponte effloresceret, passim in deposito traditionis prostarent. Ceterum, cum eamdem il- lam doctrinam auctor diserte profiteatur, inde no- bis certissimum suppetit argumentum, hasce atque alias plures laudes, quibus Marie et puritas, et sanctitas, etinnocentia, et venustas commendatur, ab ea sententia proficisci.

61 ISIDORI THESSALONICENSIS 68 XXV. Verum et quod pervia Virgini sacra adyta A ΚΒ'΄. ᾿Αλλὰ xal τὸ τῇ Παρθένῳ τὰ ἄδατα ἀνθεῳχῆ-

patuerint,et quod angelus e celo descendens ad pa- randum cibum illum mirabilem astiterit,hoc mihi praenotasse videtur, colos deinde aperiendos esse, ac Spiritum sanctum corporali specie, divinum lavacrum in Jordane Domino suscipiente, descen- surum. Quemadmodum enim uni Virgini,non vero cuipiam alteri ex universis mortalibus, reserata fuerunt penetralia sacra ; sic uni quoque Salvotori celum semet apertum tunc exhibuit.

Quod vero ab uno summo sacerdote, semel per annum in Sanctasanctorum introeunte,innocentis- sima conspiceretur ; id rursus haud parum confert, ut expressiorem praeferat cum Deo similitudinem. Nam sicut ad Dei aspectum, quantum fas est mor- talibus, admitti, electis tantummodo contingit ho- minibus, neque vero id semper, sed quando a turbarum multiplici ac tenebricosa confusione semet proripientes, sibique unice,quantum liceat, vacantes in divinis ac celestibus, quo utique non ascendunt turbe, conversari probe didicerint ; pari modo, ut etiam in hoc ostenderetur Virginis

vat, xal ἄγγελον οὐρανόθεν χατιόντα συνεῖναι, τοῦ δείπνου χάριν ἐχείνου τοῦ παραδόξου, ἐχεῖνό μοι προγράφειν ὁπαγορεύει, τὸ τὸν οὐρανὸν ἀνεῳχθῆναι, xal χαταθῆναι σωματικῷ εἴδει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, χαταδεχομένου τὸ θεῖον ἐν ᾿Ιορδάνῃ λουτρὸν τοῦ Δεσπότου" οὔτε γὰρ, ὡς τῷ αρθένῳ, ἑτέρῳ τῷ τῶν ἁπάντων ἀνέῳγε τὰ δδατα, xai ὑπὲρ μόνου τοῦ Σω- τῆρος γυμνὸν οὐρανὸς τότε προὔύθηχεν ἑαυτόν.

Τὸ δέ γε μόνῳ τῷ ἱεράρχῃ, ἅπαξ εἰσιόντι τὰ ἄδυτα, ὁρᾶσθαι τὴν πάναγνον οὐχ ὀλίγον, αὐτῇ καὶ τοῦτο πρὸς θείαν ὁμοίωσιν εἰχονίζεσθαι δίδωσιν: ὥσπερ γὰρ ἀνθρώπων μόνον τῶν ἱερῶν Θεὸν ὁρᾷν, ὡς ἐφικτὸν ἀνθρώποις, οὐχ ἀεὶ δὲ καὶ τοῦτο, ἀλλ᾽ ὅταν τῆς κάτω

p χορίζόμενοι πολυειδοῦς xal σχιώδους πληθύος, καὶ

μόνοις, ὡς οἷόν τέ ἐστιν, ἑαυτοῖς συνόντες, εὖ ἔχωσι τοῖς θείόις ἐνδιατρίδειν καὶ ὑψηλοῖς, καὶ & μὴ βά- σιμα τοῖς πολλοῖς" οὕτως, ἵνα τὸ πρὸς θεὸν ἐοικὸς κατὰ τοῦτο δειχθῇ τῆς Παρθένου, διὸ καὶ Θεὸν ἤνεγ- κεν, ὦ φριχτοῦ μυστηρίου | καὶ ἅπαξ ἦν θεατὴ, καὶ μόνῳ τῷ ἱεράρχῃ.

cum Deo similitudo, propter quam (o tremendum mysterium !) et Deum gestavit, ipsa quoque semel in anno fiebat visibilis et a solo summo sacerdote videbatur.

XXVI. Verum enimvero neque dum ipsa conspi- ciendam se preberet, quidquid in ea erat excel- lentie,comprehendere spectator valebat. Quemad- modum enim si cui concessum fuerit, ut in Deum obtutum defigat, non ideo omnia quecunquein Deo sunt,iste perviderit; haud aliter, si quis Virginem intueretur, nequaquam hic assequebatur, ut quid-

Κζ΄. ᾿Αλλ᾽ οὐδέ γε xal ὁρωμένης συνορᾷν εἶχεν ὃ θεατὴς ὅσον τὸ κατ᾽ αὐτὴν μεγαλεῖον. Καθάπερ γὰρ, ᾧτινι θεοπτείας τυχεῖν ἐξεγένετο, οὐ πᾶν ὅσον περὶ Θεὸν ἐνενόησεν, οὕτως οὐχ ἦν ἄν, ὃς, ἐχείνην ἑωρα- χὼς, τὸ κατ᾽ ἐχείνην εἶχεν ἅπαν ὕψος καταληπτόν-" οὕτω γέγραφεν ἑαυτὴν ἡ Παρθένος χρώμασιν, ὡς εἰπεῖν, θείοις" οὕτω κατὰ τὸν Δαδὶδ ἐπ’ αὐτὴν ἀληθῶς

quid sublime ipsi inerat, perspectum haberet. ( ἐσημειώθη τὸ φῶς τοῦ προσώπου Κυρίου, ὥστε σαφεῖς

Adeo nempe Virgo divinis, ut ita dicam, coloribus

ἐν ἑαυτῇ σώζειν θεοειδεῖς ἐμφερείας.

semetipsam expressit, adeo, juxta illud Davidis 43, signatum fuerat super eam lumen vultus Domini, ut

vivam in se Dei speciem manifestissime pre»ferret.

Verumtamen affirmo quidem, menti incompre- hensibilesethumane lingue propemodum ineffabi- les ac deiflcas ipsi prswogativas inesse ; absit tamen ut parem unquam eam Deo habueris. Sed purissimam illam Deum utique dixeris proptervir- tutis ejus eminentiam, si nobis eam comparave- ris (74) ; si vero eamdem cum Deo conferas, hoc, quod re ipsa est, Virgo apparuerit, nempe homo.

XXVII. Attamen sublimior est, ut dixi,universis creaturis ; et facile ac sine errandi metu cernere quispiam poterit, ipsam selam plusquam res crea- ᾿ tas simul omnes, hominibus ad Dei gloriam eve-

Λέγω δὲ ἀπερινόητα piv xal ἀνθρώποις σχεδὸν ἄφραστα θεουργικὰ καὶ ταύτῃ προσεῖναι πλεονεχτή- ματα, θεῷ δ᾽ ἐξ ἴσης οὐδέποτε' ἀλλά γε πρὸς μὲν ἡμᾶς Θεὸν ἄν εἴποις τὴν πάναγνον τῇ καθ’ ὑπερδολὴν αὐτῆς ἀρετῆ, πρὸς δὲ Θεὸν, τοῦτ᾽ αὐτὸ ὃπερ ἐστὶν- ἄνθρωπος ἣ Παρθένος.

ΚΖ, ΠΙλὴν, ὅπερ ἔφην, χτίσεως ἀπάσης ὑπερκει- μένη, καὶ μόνην ἔχειν ἴδοι τις ἄν ἀτεχνῶς πρὸς δόξαν ἄγειν ἀνθρώπους Θεοῦ, μεῖζον ἤ πᾶσα ἧ ποίησις δόναται" εἴπερ γὰρ ἄγγελοι, οὐρανός τε καὶ

hendis parem esse. Et sane licet ab initio neque D ἥλιος ἢ χορὸς ἀστέρων, καὶ γῆ καὶ θάλασσα, καὶ

angeli (73), neque celum, neque sol aut astrorum

55 Psal. tv, 7.

φυτῶν παντοδαπὴ xal παράδοξος ἱστουργία, ταῦτα

Ant. Ballerini note.

(1&) Si ineffabiles adeo ac menti impervis cele- brantur beatissime Virginis prerogative ; si com- parata ad reliquos homines beatissima Virgo ins- tar numinis habenda dicitur ; prepostere ergo agunt, qui pertinentiaad sancte Virginis originem eodem palmo dimetiri presumunt, quo cum ce&- teris hominibus utuntur.

. (18) Argumentatio auctoris postulat, ut eminen- &ort quadam ralione splendeant in Deipara, quas-

cunque paue munera angelis collata fuerint. At- qui illud angelis eque ac primis hominibus do- num collatum fuit, ut gratiam divinam simul cum natura a Dei gratuita liberalitate acciperent. Ergo hoc donum Deiparae negare nefas est : imo cum et angelis et protoparentibus longissime Virgo pre- celleret, uberius illud idem et nobilius impertitum ipsi fuisse plane existimandum.

69 SERMO IN PRJESENTATIONEM B. Y. MARLAE. T0

δὲ μὴ τὴν πρώτην ὑπέστη, οὐχ ἄν ἔλαττον ἥ νῦν Α corona, neque terra ac mare, plantarumque tam

φρονεῖν ἧκον ἄνθρωποι Θεοῦ, τῆς ἀπαραμίλλου μό- σης φανείσης Παρθένου.

varius ac stupendus ornatus licet, inquam, haeo omnia condita ab initio non fuissent :nihilo tamen

minus quam modo homines, hec sola Virgine incomparabili ostensa, ad intelligenda que Dei sunt

pervenire potuissent.

Τὰ χρείττω δὲ μάλιστα λαμπρά μὲν καθ᾽ αὐτὰ, χαὶ θαύματος οὐ μιχρὰν ἀφιέντα φωνήν" πρὸς δὲ γε τὴν βασιλίδα, fj νὸν τοῦ παντὸς ἕἔτεχε βασιλέα, χαὶ τὰ λυσιτελέστατα πᾶσι παρέσχεν, οὐδ' ὅσον ὑποδέδηκεν, ἔνεστι συνιδεῖν ὅς δ᾽ ἐν μείζονος ἔργου καθ᾽ ὑπεροχὴν εἴη δημιουργὸς, οὐχ ἄρ᾽ ἀνάγκη καὶ ἥττω ποίησιν εἰς ἔπαινον τούτῳ προσεῖναι" τῷ γὰρ μεγάλα τεχνουργεῖν δυναμένῳ καὶ τῶν ἐλαχί- στων ἅπας ἄν εἶναι ποιητὴν ουγχωρήσειεν, "IIpxet τοίνυν ἢ πάναγνος, ὡς εἴρηται, μόνη, xai μηδενὸς τῶν γενητῶς ὑποστάντος ἑτέρου, τὴν μεγαλουργικὴν τοῦ Θεοῦ χηρύττειν δόξαν, ὥσπερ ἂν εἰ xai τὰ λοιπὰ πάντα παρῆσαν.

Pressertim vero qua nobiliores in creaturis ha- bentur,splendide illae quidem inter reliquas sunt, 80 voce non tenui admirandam Creatoris gloriam depreidicant ; attamen si ad Reginam,que univer- sorum Regem progenuit atque universis summum bonum adduxit, comparentur, ne ille vilescunt, quantum nec cogitatione assequi fas est.Porro qui prestantissimi cujusdamoperisauetor exstiterit,hia profecto non indiget, ut ex ignobilioribus facturis sibi laudes accedant. Facile enim quisque dabit, eum qui magna potuit efficere,etiam minima pre- stare posse.Ergo etiamsi nulla alia e creatis rebua

D exstitisset, sola purissima, uti dictum est,ad pre-

dicandam divias magniflcentie gloriam, non secus ac si et reliqua omnia adessent, plenissime suffi-

ceret.

Γέγονε δὲ διὰ τοῦτ᾽, ἄν φαίην. xdxsiva, ἵν᾿ ὅπως εἴη πολλῶν χαὶ τηλιχούτων χαὶ ἐς ὅσον χρείττων οὕτη φανείη" ἔτι δὲ xal ἵν’ ἔχοι Θεὸς δι’ αὐτῆς, οἷς ἂν πεῤιφχνεστέραν χορηγήσειες τὴν παρ᾽ ἑαυτυῦ ἀγαθότητα' ἧς πᾶσα μὲν ἔργον d κτίσις, αὐτῇ δ’ εἴ τι σεμνὸν τοῦτ᾽ εἵληφε διὰ τῆς Παρθένου" οὕτω θαῦμα θαυμάτων ἧ πάνσεμνος, xal τῶν ὄντων οὐδὲν, θεοῦ δίχα, μεγαλοπρεπέστερον ταύτης,

Verum bec idcirco condita dicerem,ut apparere posset,quot et quantis et quam magno intervallo ipsa omnibus hisce excelleret (76) ; vel prwterea hac etiam de causa,ut alia quepiam adessent, in qus Deus bonitatis sue effectus splendidiores effundere per eamdem posset. Et hujus quidem bonitatis opus est omnis quecunque exstat crea« tura ; verum si quid augusti in ipsa relucet,hoc per

Virginem assecuta est : adeo augustissimo illa miraculum est miraculorum, ac nihil eorum que exsis«

tunt, excepto Deo, est ipsa magnificentius ?

KII* Ὅθεν εἰ vàxsivo θαύματος οὐ μιχροῦ, ὅ νῦν (|. XXVIII. Proinde etsi haud leviter stupendum

ἡμᾶς θαυμάσαι χεχίνηχε, λέγω δὲ τὴν xav! ἐχεῖνο τῆς ἡλικίας ἐν τοῖς ἀδύτοις παράδοξον εἴσοδον τῆς πανάγνου, ἐμοὶ δὲ οὐ τοσοῦτον τοῦτο δοχεῖ gauua- στὸν, ὅσον εἴ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τοῦτ᾽ ἐγεγόνει" οὐ γὰρ, τὰ μέγιστα ἐνδειχνυμένου τοῦ δυνατοῦ, θαυμάζειν χρή" ἀλλὰ τούναντίον, εἰ χαινὰ πράττειν ἐξὸν τῷ ἰσχυρῷ, ὁ δὲ τὴν αὐτὴν τοῖς πολλοῖς βαδίζειν αἷ- ρεῖται,

Ἐπεὶ δὲ οὐδ᾽ ἄν, εἶ τι xal φαῖμεν ἄνθρωποι περὶ αὐτῆς, τὸν εἰκότα ἄν ποτε πλέξαιμεν xpóxov, ἐπὶ δὲ τῶν μεγίστων ἡ σιγὴ θαύματος ἑνίοτε μήνυμα γίνεται xxl νῦν, τὰ τῆς ὑμνουμένης ὅτι θαύματος πέρα, σιγὴν ἡμᾶς αἱρετέον. Ely δὲ ἡμῖν xal φθέγ-

γεσθαι περὶ αὐτῆς, xal σιγᾷν ὅτ᾽ ἄμεινον τῇ τῆς D

πανυμνήτου δὴ ταύτης χάριτι, fv ὡς ἄγχυραν ἔχομεν τὴς ψυχῆς, κατὰ τὸν μαχάριον Π]αῦλον εἰπεῖν, ἀσφαλῆ τε xal βεύδαίαν, xal εἰσερχομένην εἰς τὸ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν ᾿Ιησοῦς, d τὸ τε χράτος καὶ d προσχύνησις οὖν τῷ Πατρὶ xal τῷ

illud sit,quod nunc in admirationem nos rapuit, innocentissime scilicet tenella adeo etate in sacra adyta ingressus ; mihi tamen non adeo stupendum hoc videtur, ac si ne id quidem factum fuisset. Neque enim est cur miremur,quod maxima osten- dat opera qui potens est ; illud potius admiratione dignum, quod communem ceteris viam terere is malit, cujus virtuti paratissimum est stupenda peragere.

Ceterum cum quidquid demum de ipsa dicere homines valeamus,nunquam parem meritis coro- nam laudum texere possimus, in rebus vero maxi- mis quandoque silentium indicium sit admiratio- nis ; propterea cum etiam in present prerogative illiusque collaudanda est, qualibet admiratione sint majores, prestat ut eas silentio veneremur. Utinam vero nobis contingat, ut et loquamur de ipsa, et taceamus,prouti tempus exigit, idque per- gratiam ejusdem omni laude dignissime, quam ut cum beato Paulo loquar, sicut anchoram habemus anime tutam ac firmam, et incedentem usque ad

Ant. Ballerini note.

(76) Si Deus alia condidit, ut ex comparatione elucesceret,quanto Deipara ceeteris omnibus unde- quaque excelleret ; ignobilem ergo sortiri non

potuit originem,quamnobilem adeo et splendidam tum angeli tum primi homines sortiti sunt.

7" ISIDORI THESSALONIORNSIS Ta

iuteriora velaminis, ubi precursor pro nobis introi- A ἁγίῳ Πνεύματι εἷς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν ᾿αἴω-

vit Jesu ^, cui et imperium et adoratio cum Patre et Spiritu sancto per infinita secula seculorum. À men.

SERMO III.

In Annnntiationem gloriosz et gratia plene Domine nostre Deipara et semper Virginis Maris.

I.Lztentur coli et exzsultet terra Κ΄, plaudant angeli et letitia gestiant homines, et universe hodierna die hilarescant creature ; quandoquidem Creator omnium nunc gaudio hanc rerum universitatem, gaudens ipse, replet. Nunc ipse venit, ut quie inimica ipsi erant, denuo sibi reconciliet : nunc tristitiam e peccato enatam solvit; nunc letitiam, velut novum quemdam aerem, omnibus effundit : nunc pre solari radio universis terre finibus jucundissima luce splendet. Nunc, juxta divinitus insonantem lsaie vocem, induit nos vestimento salutis, et. indumento lztitie circumdedit nos "8. Nunc Jeremias, lamentabilos illas olim ciens voces, palinodiam recipit,et opportune, Dei velut perso- nam agens,illud denuntiat ; Propitius ero iniqui- tatibus hominum, et peccata eorum non memora- bor amplius ". Nunc coli venustas ac lucida astrorum corona splendoris hodierni jucunditate

νων ᾿Αμήν.

ΛΟΙῸΣ Γ΄.

Bl. τὸν ἘΕὐαγγελισμὸν τῆς χεχαριτωμένης Δεσποίνης ἡμών ᾿Αειπαρθένου Μαρίας.

Α΄. Εὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ᾽ κροτείτωσαν ἄγγελοι' καὶ σκιρτάτωσαν ἄνθρω- ποι, xal πᾶσα dj χτίσις φαιδρυνέσθω σήμερον, ὅτι ὁ πάντων Κτιστης νῦν χαρᾶς ἐμπίπλησι χαίρων τὸ πᾶν. Νῦν sl; διαλλαγὰς χωρεῖ τῶν ἀπηχθη μένων' νῦν λύει τὴν ἐξ ἁμαρτίας κατήφειαν’ νῦν, ὡς ἄλλον ἀέρα, πᾶσιν εὐφροσύνην ἐξέχεε: νῦν ὑπὲρ ἥλιον

πανυπερενδόξου καὶ Θεοτόχου καὶ

B λάμπει τοῖς πέρασι θυμηδίαν. Νῦν ἱμάτιον ἐνέδυσε

σωτηρίου καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης περιέδαλεν ἡμᾶς, παρὰ τὴν θεόχροτον Ἡσαΐου φωνήν. Νῦν ὁ θρηνό- φθογγος Ἱερεμίας, παλινῳδίαν πλάχων, ὡς ἐκ Θεοῦ κατὰ χαιρὸν ἐρεῖ" λεως ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις τῶν ἀνθρώπων, xai τῶν ἀμαρτιῶν αὐτῶν οὐ μὴ μνησθῶ ἔτι. Νῦν οὐρανοῦ χάλλος καὶ φωτοειδὴς ἀστέρων χύχλος, ἥττων vic τέρψιν τῆς προχειμέὲ- vn& λαμπρότητος, Νῦν εὔκαιρον εἰπεῖν τὸ, Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις

εὐδοχία.

vincuntur. Nunc opportunum tempus est illud clamandi; Gloaia in altissimis Deo et in terra paz,

hominibus bona (Dei) voluntas (17).

Nam qui celum,terramque, et solem prius effe. cit, ceteraque magnificentie sua opera splendere jussit, nunc,id quod ab initio creatum non fuit, vel creatum non perduravit, gaudium, ut ita dicam, condit Etquemadmodumy,Fiat luz, dixit *5, et facta est lux, et eodem plane modo ceeteras res, varias quidem sed mire inter se connexas,e nihilo eduxit; sic nunc per angelum, Ave,dixit illi gratia plene.

II. Hoe videlicet Ave quodammodo nunc ipse creat,et ut omnes undequaque pervadat creaturas mandat, potestatemque omnibus qui animum ad- vertant facit, ut ipsarum venustatem aureumque in ipsis pulcherrime intextum ornatum, qui gaudii affectus est illis conveniens, percipere sensu queant. Nam qui jugi aliquo malo affligitur et tristitia occupatur, non ita comparatus est, ut nature pulchritudinem et mirabilitatem investigan- do persentire possit ; adeo ut,nisi hoc Ave nunc prodiisset, deficeret sane et illaudatum jaceret quidquid magni(lcentir in opere creationis elucet. Quoniam vero non ferebat Domini benignitas, ut quoad nobiliorem hanc partem, quoad gaudium vi- delicet,creaturas suas male habere perrnitteret ; idcirco nunc et gaudium condit, quod rebus jam

*4 Hebr. vi, 19, 20. 55 Psal. xcv, 11. Δ Gen. 1, 3

46 Isa. Lxi, 10.

'O γὰρ οὐρανὲν xal γῆν xai ἥλιον πρὶν ὑποστή σας, καὶ τὰ λαμπρὰ τῆς ἄχλης μεγαλουργίας, νῦν, ὡς εἰπεῖν, ὅ τὴν ἀρχὴν οὐχ ὑπέστη fj χτισθὲν οὐ διέμεινε, τὴν χαρὰν ὑφίστησι. — Kal καθάπερ, Γενηθήτω φῶς, εἶπε, xal ἐγένετο, xal νὴν ποικί- λην ἄλύσιν πάσαν τῶν γενητῶν τοῦτον πασήγαγε τὸν τρόπον' οὕτω νῦν, Χαῖρε, φησὶ δι’ ἀγγέλου τῷ κεχαριτωμένῃ.

Β΄. Τοῦτο τὴ τὸ Χαΐρε νῦν ὡσανεὶ πλαστουργῶν, xai περιλαδεῖν πέμπων ἄπασαν κτίσιν, ἧς τὴν χάριν xal τὴν καλλίπλοχον ἐν αὐτῇ χρυσουργίαν ἣ τοῦ χαίρειν αἴσθησις αἰσθάνεσθαι τοῖς προσέχουσι χορη- γεῖ, Ἐπείπερ τὸ πάσχον ἀεὶ λύπῃ συνὸν φύσεως κάλλος καὶ θαῦμα οὐ πέφυχεν ἐρευνᾷν᾽ ὥστε καὶ εἴ μὴ τὸ χαίρειν τοῦτο νῦν ἐγεγόνει, ῥέον ἄν ἀκήρυκτον διετέλει τὸ φαιδρὸν ἅπαν τῆς δημιουργίας. Ἐπεὶ δ' οὐχ ἦν οὕτω τοῦ ἀγαθοῦ Δεσπότου τὴν κρείττω μοῖραν, λέγω δὲ τὴν χαρὰν, περιιδεῖν δυστυχοῦσαν τὴν κτί- σιν, διὰ τοῦτο καὶ δημιουργεῖ νῦν τὸ χαίρεϊν, ὅ πά- λαι μὲν ἐφίλει τοῖς οὖσι προσθεῖναι, τὸ δ᾽ ἱκανὸν οὐχ εὕρισχε σχεῦος, ὅ χαὶ φυλάξαι τὸ δοθὲν καὶ μετα- δοῦναι δυνατῶς ἵξει, Νῦν γὰρ τῷ ὑπερφοεῖ τούτῳ

ανέντι xal εὐρυχωροτάτῳ δοχείῳ ἡ πολυύμνητος & τοῦτο πάντως Παρθένος, μηνύει μὲν τὸ *! Jerem. xxvi, 34, sec. LXX cap. xxxvni, 34

Ant. Ballerini note.

(71) Luc. it. 14. Notum est, in hoc Luce versi- culo tantisper a Graco textu differre vulgatam ver- sionem.Conferri possunt, que de eodem versiculo

erudite pro more suo scripsit Franc. Xaverius Patritius (De evangeliis, lib. 1, dissert. 24, 8 12, edit. Friburg. 1853.)

13 7 SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE. " χαῖρε, οἱονεὶ τῇ προσρήσει ταύτῃ δειχνὺς, ὄτιπερ τὸ ἡ exsistentibussanelubensadjungere antea voluisset; φιλούμενον εὖρξ᾽ χαθὰ xal ἡμεῖς τοῖς φίλοις οὕτω — sed vas idoneum non inveniebat, quod et datum custodire, et in alios illud posset tranfundere. Et sane cum apparueit nunc supernaturale hoc et amplissimum receptaculum (78), qu: omnino est Virgo illa omni laude dignissima, huic utique gaudium istud annuntiat, velut hac salutatione ostendere velit, se demum invenisse quod diu cupiebat; quippe nos quoque amicos, si forte obviam occurrent,

, * , 7:9932'Y02290U£v ἐντυγοόντες,

hoc modo solemus compellare.

I'. 'O δὲ λογος οὗτος οἷόν τινα φύσιν ἄλλην τοῖς À

προὐποστᾶσι, καὶ τὸ “χαίρειν προτέπλασεν ὑποστῇ - σας. Διὰ τοῦτο σήμερον χαίρε: μὲν ὁ Κτίστης, τὸ χαίρειν παράγων. Ηῶς γάρ οὗ ; ὁπότε xal ὁ μυρον συνθεὶς μυρίζει διὰ τὸ πλάττειν. Χαίρει δὲ χαὶ ἣ ποίητις πᾶσα, τὸ εὐωδέστατον δὴ τοῦτο μύρον, φημὶ δὲ τὴν χαρὰν, ἐπ’ αὐτὴν ὑποδεχομένη χεόμενον. Οὐδὲν ἄτα τῶν Üvttov χαρᾶς ἄμοιρον σήμερον.

᾿Αλλ᾽ ἵνα τοῦτο σαφέστεοον γένηται, xal διὰ πολ- λοὺς μὲν ἄλλους, οὐχ ἄκαιρον δὲ xal δι᾽ ὃν εἴρηται τ 4 t ? ^ b] λόγον, δῆλον μὲν ὅτι χαίρει Θεός, Χαίρουσι δὲ xai LÀ “΄ ^ o! &yvcÀot, τῆς δημιουργήθείσης πεφηνότες διάχονοι χαρᾶς. ᾿Αλλὰ καὶ ἄνθρωποι χαίρουσιν’ ἐπείπερ οὐχ ἡλιακοῦ δίσχου, οὐ χαμάρας οὐρανίου, οὐχ ἀγγελικῆς φύσεως, οὐχ ἄλλου τοῦ τῶν ἁπάντων ποὺς ὑποδοχὴν τῆς χαινῆς ταύτης χαρᾶς ἐδέησε τῷ Θεῷ, ἁλλὰ τοῦ παρθενικοῦ δὴ μόνου xal πανάγνου͵ xai διιοφυοὺῦς τούτοις οἴχου. Οὐχ ἀπειχὸς δὲ xai τὴν λοιπὴν χαίρειν ὕλην, τὸν ἑαυτῆς δεσπότην, τὸν ἂν - θρωπον λέγω, διὰ γὰρ τοῦτον ἐχείνη, τὸ βαρὺ τῆς - ,; * * 692505, ὡς εἰπεῖν, αἰσθομένη περιδυόμενον. Τὰ γὰρ " ' a 4 , e E: ὄρη xai ol βουνοὶ, φησὶν ὁ θαυμάσιος Hoatac, ἐξαλοῦνται, προσδεχόμενοι ἡμᾶς ἐν χαρᾷ' καὶ πάντα τὰ ξύλα τοῦ ἀγροῦ ἐπιχροτήσει τοῖς χλά- ὃοις, ᾿Αλλως τε xal εἰ πᾶσχ ἡ χτίσις συστενάζει, ἢ φησιν ὁ μακάριος []χῦλος, xai συγχαίρειν ἀνάγχη χαίρουσιν, Ἑπεὶ xal φρορᾶς μετέσχε διὰ τὸν ἀν- θιωπον᾿ καὶ ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς οθορᾶς, χατὰ τὸν θεῖον xai τοῦτο ἰ]αῦλον, - ^ [dd -- - 4 , ἡμῶν, δι᾽ οὕς νῦν τῇ κτίσει τὸ πάσχειν, χομισα- MJ * μένων τὰ ὑψηλά. Λοιπὸν ἄρα μεστὰ σήμερον üÀm- 49 Dom. viti, 22.

lil. Hec porro vox, eum gaudium creat, tum quandam aliam veluti naturam exstantibus rebus addidit. Quocirca Creator, dum gaudium hodierna die producit, gaudet et ipse. Quidni enim ? quando: quidem etiam qui unguenta conficit, ex ipsa effe- clione unguenti odore perfunditur. Sed universe simul creatura letitia gestiunt, fragrantissimum hoc unguentum,gaudium scilicet,in seipsas effusum excipientes. Quamobrem nihil ex omnibus quo exstant, hodierna die gaudii expers cernitur.

Atque, ut id manifestius celuceat, exploratum sane est, gaudere Deum cum multas alias ob cau- sas, tum etiam non absurde propter illam, quam diximus. Gaudent porro et angeli, qui creati gau- dii exstiterunt ministri. Sed gaudent et homines ;

p quippe Deus ad novum hoc gaudium excipiendum

non orbem solarem, non coli convexa, non ange- licam naturam, aut aliam quampiam e ceteris re- bus omnibus, sed virginem tantummodo purissi- mumque (79), et eamdem cum hominibus naturam habens, habitaculum quesivit. Non est autem abs re ut et relique materiales creaturz gaudeant, dum suum ipsarum dominum, hominem scilicet (nam propter hunc create illae fuerunt), gravem supercilii marorem deposuisse quodammodo sen. tiunt. Montes enim et colles, inquit admirabilis ille Isaias, exsilient exspectantes nos in gaudio, et om- nia ligna agri applaudent. ramis (80). Presertim vero quod si creatura omnis, quemadmodum in - quit beatus Pa.lus, ingemiscit *, necesse est pro- fecto, ut etiam gaudentibus congaudeat ; et quan- doquidem corruptioni subjecta fuit propter homi- nem, sic etiam a. corruptionis servitute liberabitur,

Ant. Ballerini nota.

(18) Disertius hanc doctrinam auctor evolverat 8$ V, VI homiliz, qua faustissimum Deiparo diem natalem celebrat (sup. fart t pag. 214 219), οἱ hiec summa ejus est, nullum ex Ade filiis, quippe qui omnes paterna labe corrupti fuerant, inveniri potuisse, qui Deo ad salvandum humanum gcnus descendere percupienti dignum prebere hospitium posset, donec Maria innocentissima affulsit, quz, utpote labis illius expers, merito ct hoc in loco ceu vas natura communes leges ordinemque excedens, celebratur.

(19) Vide quomodo summa puritas, quam in Deipara suspicimus, a virginitate distinguatur ; et simul adverte, quomodo ad puritateim a virginitate distinctam significandam — auctor utatur voce πανάγνου ; exinde confirmatur id, quod alias (in not. ad 8 XIV ejusdem Isidori homilice in Prasent. Deipare, part. 1, pag. ἀφ) adnotavimus, quam longe ab exhibenda sincera SS. Patrum sententia discesserit Combeflsius, qui voces illas ἁγνὴ,

PaTROoL. Ga. CXXXIX.

πάναγνος ὑπέρχγνος de Deipara usurpatas, studio- sissime ad castitatem significandam numquam non pertrahit. Cujusmodi porro intelligenda sit puritas Virginis, quam l!sidorus hoc loco celebrat, non aquivoce demonstrat comparatio ibidem institula cum sole, cum colis, cum angelicis creaturis : nilil enim his aptius occurrit ad summam, qu:e excogitari queat.ab omni navo puritatem indican- dam. Itaque si hisce, utcunque purissimis, purior tamen perspicacissimis Dei oculis visa est Virgo beatissima,remotio ergo ab omni labecula pra sole, pro colis, pre angelis, prz» creaturis quibusvis Maria fuit. Exinde vero gloria illa humans stirpis, quod Mariam congenerem habuerit ; qua de re vide qua in Praefatione ad Georgi Nicomediensis frag- mentum diximus (sup. part. t, pag. 149).

(80) Isa. 1v, 12 sec. LXX ; nam Vulgatus: Montes οἱ colles cantabunt coram vobis laudem, el omnia ligna regionis plaudent manu.

19

ISIDORI THESSALONICENSIS

16

quod pariter affirmat divinus ille Paulus 9, cum A θῶς εἶναι πάντα χαρᾶς, ἀγαλλιάσεως πλήρη, φαι-

nos, quorum causa nunc omnis creatura patitur, colestia adepti fuerimus. Omnia itaque hodierna

δρότητι διαλάμποντα, dyAaiq παντοὐχπῇ xal χάριτι στίλθοντα.

die gaudio exundant, omnia exsultationis plena sunt, hilaritate fulgentia, omni splendore ac venustate

rutilantia.

IV. Quod vero in communi omnium, quotquot exstant, lztitia, ille nequitic; artifex ne prope qui- dem accedere ad hanc jucuuditatem audeat, nihil est mirandum.Cum enim sponte sua tenebris illis sese ipse immerserit, sane volens pravitatem non effugit, nec claritatem quaesivit, sed perstitit illis ipsis sese oblectans miseriis, in quas utique pro- lapsus est. Quicunque porro mente prediti sunt, haud consonum rationi fuerit, ut vel inviti ea adipiscantur, qua voluntatis arbitrio sunt sub- jecta ; qua enim quisquis rejicit, nequaquam par est, ut eorum particeps ipse evadat. Non erat igi- ture re, ad letitioe convivium apostatam illum advocare, qui nec gaudio inde affectus ipse fuisset, nec astitisset lubens. Perinde enim prope fuis- set, ac si quis suem cono gaudentem jucunditati florum immitteret; quo sane neque gratum ipsi aliquid faceret, a suis illum deliciis vi abstrahens, el. pratorum venustati inferret injuriam. Propterea a communi omnium gaudio mansit exclusus,quippe qui eliamsi fuisset vocatus, affuissel invilus, et probro futurus esset; sed in judicium magni diei vinculis aeternis sub caligine?! reservatus est, in- quit, apostolus Judas, et in ignem ipsi paratum,

A', Et δὲ, πάντων μὲν τῶν ὄντων χαρᾶς ἀπολα- θόντων, οὐδ᾽ ἐγγὺς γίνεται τῆς ὥρας ὁ τῆς καχίας ὀημιουργὸς, θαυμαστὸν οὐδέν. ᾿ἕκὼν γὰρ οὗτος τὸ σχότος παθὼν, ἔἐχὼν, οὐ διέφυγε τὴν μοχθτ,ρίαν. οὐδὲ τὴν λαμπρότητα ἐπεζήτησεν, ἀλλ᾽ ἔμεινεν ἐντρυφῶν, ἧπερ ἐμπέπτωχεν ἀθλιότητι. "A δὲ τῶν ἑκόντων ἐν τοῖς νοῦν ἔχουσιν, εὑρεῖν ἄχοντα, λόγον οὐκ ἂν εἴη σῶζον: ἃ γάρ τις ἀπωθεῖται, λαθεῖν οὐχ ἔνι. Καλεῖν ἄρα πρὸς εὐωχίαν, ἦ μήτε χαίρων ὁ ἀποστάτης, μήτε γνώμην διδοὺς ἦν, πόῤῥω τῶν ἀχολούθων., ᾿Εγίνετο γὰρ ἂν παραπλήσιον, ὥσπερ εἴ τις χοῖρον, βορδόρῳ “χαίροντα, ἐπ᾿ ἀνθέων ἄτοι τερπνότητα, μήτ᾽ ἐχεῖνον εὐφραίνων, τῶν φίλων ἀφέλχων, xal τῶν λειμώνων ὑδοίζων τὴν χάριν͵ Διὰ τοῦτο ἔξω μὲν τῆς παγχοσμίου χαρᾶς, ὡς οὔτε θέλων, καὶ προσυδρίσων, εἴγ᾽ ἐκέκλητο, τετήσηται" εἰς δὲ χρίσιν μεγάλης ἡμέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζόφον, Ἰούδας φησὶν ὁ ἀπόστολος, xal τὸ f,zot- μασμένον πῦρ, ὡς ἐν Εὐχγγελίοις ἀκούομεν. Ὧν [Xp ἀπειλουμένων ἤ καλουμένων ἡ διόρθωσις τίχτε- ται, καὶ τοῦτο, χαθύσον ἕχατερον ἐγχωρεῖ, P xai ἄμφω, τούτων ἀεὶ τῷ Θεῷ μέλει" οἷος δὲ μὴ τὸ σωφρονεῖν ἐχεῖθεν, ὄλεθρος dj ἐπίχριτις, καὶ toj. τῶν ἑχατέρου Νινευῖται μάρτυρες xxi Σοδομῖται.

sicut in Evangeliis legimus **, Etenim si quis emendantur, vel nimis conterriti vel suavi vocatione attracti, utcunque id sive alterutro tantum, vel utroque modo contingat, eorum Deus nunquam curam non gerit; si quis autem inde non resipiscat (81), in perniciem judicium vertitur; et hoc quidem

utrumque Ninivitze ac Sodomito testantur.

V. Sed prwsertim nullo prorsus modo decebat,ut (| ἘΝ Ἄλλως τε καὶ οὐδ᾽ ἂν εἰχότως τῷ χορῷ συν"

exslantium omnium choro adjungeretur ille, qui cum ab eo, qui sua natura beatitudo est ac plena lux, recesserit, et caligo ipse effectus cst, et da- tam sibi naturaliter intelligendi vim, in id, quod est nihilum, insumit, quemadmodum divinus quo- que ille Maximus alicubi dixit ; perinde scilicet ac lucidum non est, quidquid eo caret, a quo lumen accipiat, nec vivens est, quisquis a vit: principio sejungitur. Quam etiam ob causam, ut arbitror, Deus cuncta valde bona appellavit 53 post. illam apostatz» ruinam, propterea scilicet quod a bono- rum cotu auctor ille malorum avulsus esset, ac propemodum mortuus, seu potius corruptus atque recensitus (82).

56? Rom. virt, 21,

δι Jud. 6. ** Matth, xxv, &1.

Ant.

* “-- 4, ^—-

δεθείη τῶν ὄντων, τοῦ μακαρίου xal παμφαοῦς by.

τος ἀποστὰς, ζόφος τε γεγονὼς, xal περὶ τὸ μὴ ὃν

τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ χατὰ oustv νοεοὰν δχπανῶν δό- n5 3 ᾿ ν᾿ . ,

ναμῖιν, ὡς που καὶ Μάξιμος ὁ θεσπέσιος εἔρηχε'

καθάπερ οὐ φωτεινὸν, ὃ τοῦ φωτίζοντος ἔρημον,

9 «Ὁ -- "- --

οὐδὲ ζῶν ὁ μὴ τῷ τῆς QT. αἰτίῳ συνών. Δι’ ὃν,

οἶμαι, λόγον xai μετὰ τὸν χρημνὸν ἐχεῖνον τοῦ , * Ld - *

χποστάτου κατὰ μεθ ὑπερύυλῆς ὁ Θεὸς πάντα

προσεῖπεν, ἅτε τοῦ χύχληου τῶν καλῶν ἐχραγέντος

τοῦ ἀρχεκάχου, xal olovei τεθνηχότος, ἢ μᾶλλον i ! διὰ 3) m" 7, λ ΡΝ

διαφθαρέντος, καὶ 012 τοῦτο πᾶσι μὴ περιγραφο-

μένου τοῖς οὖσιν.

adeo inter reliqua omnia, quo exstarent, minime

U Gen. 1, 31. Ballerini notae.

(81) Ex his patet, Isidorum ab iis non dissentire, ἢ nomie, quam cum suis creaturis Deus servarit), id

qui putant, etiam diabolo, dum adhuc viator esset, per divinam elementiam,quam pervicax contempsit, aliquem resipiscendi locum relictum fuisse (vid. Suarez, De angelis, lib. vin, cap. !) : et huc spectat, quod. auctor. pailo. ante. priemiserat. inquiens : βου illis se misertis obleetans, ii quas prolapsus fuerat. Quod. ergo. addit. [sidorus. diabolum ad communem lwetitiam vocatum non fuisse (qua quidem potius quam ad tempus dominica incarna- LUonis, referenda generatim sunt ad ordinem eco-

non de negata aliqua vocatione ad poenitentiam accipiendum est, sed de exclusione a participando gaudio quod reconciliationem sequitur.

(82) Hiec scilicet co sensu accipienda sunt,quem $. Thomas (De mal. q. 16, arl 5, ad 1) sic effert : Bona naturalia in angelis «malis: sunt integra quan - tum attinet ad nature ordinem ; Sun? (amen corrupta vel depravata, seu imminuta. per. comparationem ad capacitatem gratia vel gloria.

Tl SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE. 18

ς᾽. ἘΞ’ ὧν δὲ καὶ ἀνωτέρω πρόεφημεν, ὅτι τῆς À

ἀπανταχοῦ διαδοθείσης χαρᾶς μόνος ὁ δόλιος ἄγευ- στος, τῶν τε ἔδη ῥηθησομένων, τοῦτ᾽ ἄν τις αἴτιον ἴδοι σχοπεῖν, val ὅπως τὸν ἄνθρωπον θεὸς μὲν ἔσωσεν ἐχπεσόντα, τὸν δὲ τύραννον οὐχ ἀνώρθωσεν. ᾿Αδὰμ μὲν Ὑὰρ καὶ dj βοηθὸς οὔτε παρ᾽ ἑαυτῶν ἐχχινοτόμησαν τὸ δεινὸν, xal χλχπέντες oov ἄλ- λοις φθονερὸν ἐπαφῆχαν βέλος" χαὶ ἐχρύδησαν, ὅπερ ὀδυρομένων ἦν τὴν ἀπάτην xxl τὴν συμφοράν. 'Hsyjvovzo γὰρ διὰ τὴν γύμνωσιν, ὡσανεὶ ἑαυτοὺς ἀφανίται πειρώμενοι, οἵα ἀνθ᾽ οἵων, αἴσχιστα ὅπως ἀντὶ σεμνῶν εἵλοντο, δαχνόμενοι.

VI. Ex iis porro, quae et superius diximus, quod nempe solus ille dolosus gaudii ubique dif- fusi particeps nullatenus fuerit, et ex iis, quem mox dicenda erunt, causam, cur Deus lapsum qui- dem hominem restituerit, tyrannum vero a lapsu non erexerit, hanc quisquis perspicere poterit. Siqnidem Adam, et quo illi data fuit adjutorinm 5", neque ex se ipsis malum sunt moliti, neque,post- quam decepti sunt, invidum in alios telum contor- serunt ; ad haec, absconderunt sese, quod immo proprium illorum est, qui errorem et calamitatem plorent.Verecundabantur enim propternuditatem,

et propemodum se ipsos e medio tollere adnitebantur, cum acris eos cura morderet, quod hec pro illis, turpissima scilicet pro honestissimis, sibi elegissent. Ὁ δὲ καχοῦργος xxl πρῶτος ἐτόλμησε τὴν χα- ἢ Astille improbus et primus quidem nequitiam

χίαν, πρὸς μηδέν τι τοιοῦτον ἀπιδὼν παράδειγμα, ἀγαθῶν 004 ἔἕχιστα πολλῶν ἀνθελχόντων, ἄπαντα γὰ)} ἦν τὴν τοῦ πλαπτουργοῦ σώζοντα ψῆφον, xal ἄλλοις τοῦ ποτηρίου τῆς μοχθηρίας μετέδωχε. Καὶ οὐχ ἕνα ἢ δύο χρημνίσας, T, καὶ ἑκατὸν, ἔστη χο- ρ:σθεὶς τοῦ φύνου" ἀλλ᾽ εἰ οἷόν τε ἦν, πτῶμα ἐλεεινὸν ἀνθρώπους προθεῖναι πάντας, xal Θεοῦ χω- οἵσαι, xal γεέννῃ παραπέμψαι, οὐχ ἅν εἶναι τὴν χαχίαν ὁ ἀλιτήριος ἱχανὴν ἐνόμισε' τρυφὴν δὲ μᾶλ- λον xal ἡδονὴν τὸν πλυῦτον τῆς συμφορᾶς. Καὶ τοῦτ᾽ » ὉὃῦὃᾷϑβΑβΔ - » E ἢ

ἄν ἐπράθη τῷ γε ἐχείνου μέρει, εἰ μὴ θεὸς τὴν αὐτοῦ χαθ᾽ ἡμῶν ἐπεῖγε μανίαν, τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ἀεὶ πρόνοιαν ἐνδειχνύμενος.

est ausus, cum quodpiam ejusmodi facinoris exemplar prx» oculis nullum habuisset, quin multa potius bona in contrarium ipsum traherent,quan- doquidem conditoris voluntati obsequebantur om- nia, et provterea aliis quoque poculum iniquitatis propinavit. Neque vero ejusmodi eum cmdes sa- liavit, ut unum aut duos, aut etiam centum pre- cipites daret, sed neque si potuisset omnes pror- sus homines miseranda ruina involutos ostendere, el Deo privare, et in gehennam prorudere, suo satis pravitati factum exitiosus ille putasset ; quin etiam tant» miserie cumulum suas ille delicias summamque beatitatem duxisset. Et hoc quidem,

quantum ex ipso erat, contigisset, nisi Deus, qui suam erga nos ptovidentiam jugiter ostendit, illius

contra nos furorem cohibuisset.

Εἴτα οὐχ αἰσχύνεται τοιαῦτα πράττων οὐδ᾽ ἐλέου (j

διενοήθη ῥήματα, οὐδ᾽ ὅτι τὰ δρώμενα βδελυκτὰ, xal

μίσους χείρω παντὸς, χρύπτεσθαι μεμελέτηχευ"

* "n - ? 4

ἀλλὰ παῤῥησιάζεται, xal χαίραι τῇ χαχουργίᾳ, καὶ M

σεμνύνεται τοῖς μηχανήμασι, xai ἀναισχύντως τοὺς

bd 4 (^ ἀμξαπτοὺυς ἐπιζητεῖ, ὡς xal dj χατὰ τὸν ᾿Ιὼθ map- ίστησιν ἱστορία. Ζ΄. Διὰ τοῦτο ἄνθρωπος μὲν, μήτε χαχίαν ἐξευτ,- χὼς, μήτε φανείσης μεταδιδοὺς, ἀλλὰ χαὶ παθὼν Li

xai ὀδυρόμενος, οἴχτου xai ἦν ἄξιος, xal τετύχηχε. 4 , 1 e. 4} 4

Πράγματι γὰρ, εἰ καὶ μὴ ῥήμασι, τὸν ἔλεον ἐξε-

χαλεῖτο. Τὸ χρυδῇναι γὰρ δειχνύντος ἦν μέγα τι-

ρθέναι τὸ ἀδίχημα, ὡς μηδὲ φωνὴ θαῤῥεῖν προϊέναι,

$ ἐχυτὸν παραδεῖξδαι. Τῷ δὲ παμπονήρῳ, τὰ χἅ-

γχιστά τὸ διανοησαμένῳ, xal καθ᾽ ἑαυτοῦ διαπρα-

ἔχμένῳ, καὶ τῶν ἄλλων, καὶ μηδ᾽ ὁτιοῦν ἐξ ἐχείνου

^—- ^N Wa

χαθυφέντι τῆς μανίας, στέργοντι Ci τὴν νόσον. xai

- »

ἰατρὸν παρορῶντι, καὶ τὸν ἔλεον ἀποστρέφομένῳ,

πῶς ἄν ἰαθῆναι γένοιτό ποτε, ὃς γε xal τὰ τοῖς Jd ? . M

ἄλλοις φάρμακα οἰκείαν ἤγηται βάσανον ; Τί γὰρ,

φησὶν, ἐμοὶ καὶ σοὶ, Ἰησοῦ ; Ἧμλθες πρὸ χαιροῦ

55 Gen, 11. 18.

3 Insuper vero nihilipsumtalia perpetrantempudet

neque verba, quibus misericordiam peteret, cogita- vitunquam,neque latebras,utut exsecrandasint ejus facinora etexsecrandis omnibus deteriora aliquando quaesivit; sed libereexsultat,etiniquis ausisleetatur, etsuis machinamentisgloriatar,et inculpatosimpu- denterexagitat, proutetiamhistoria Jobi palam facit. VII. Quamobrem homo quidem, qui neque per se iniquitatem excogitaverat, neque in partem illius, que admissa fuerat, alios vocabat (83), sed in malum pertractus fuerat, deque ipso deinde dolebat, hic, inquam, et misericordia dignus erat, et ipsam adeptus est. Sin minus enim verbis, certe factis misericordiam implorabat. Nam quod late- bras quzreret, fatentis erat, magnum se scelus perpetrasse, ita ut neque vocem emittere auderet, neque in aliorum conspectum prodire. At vero improbissimo illi, qui pessima queque et excogi- tavit, et in sui ipsius juxta ac aliorum perniciem molitus est, et ne hilum quidem remisit ex suo illo furore, quique et morbum suum habet charissi-

Ant. Ballerini note.

(83) Non ea mente h»c ab Isidoro dicuntur, ut peccati Adamitici propagatio in posteros denegetur; nam catholicum dogma de peccato originali passim οἱ disertissime alibi profitetur,sicut et disertissime abejusdem peccati communione Virginem Deiparam

excludit (vid. Hom. in Prasent, Deip. 8 13, part. 1, pag. 442-445) : sed tantummodo inficiatur, Ada- mum illud quoque, quod diabolus fecerat, prresti- tisse, ut alias creaturas seduxerit, atque ad rebel- landum adversus Deum excitaverit.

19

ISIDORI THESSALONICENSIS

80

mum, et medicum contemnit, et misericordiam A βασανίσαι με, τὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ χατασχεθεῖσαν νόσον

aversatur, quonam pacto medela quapiam adhi- beatur, dum insuper quae aliis sunt medicamenta sua iste putat esse supplicia ? Quid enim, inquit 5, mihi et tibi, Jesu? Venisti ante tempus torquere me; cum nempe videret expelli morbum, quem ipse (in languidi corpore) continebat. Exinde cum, Salvatore contempto, cogeretur loca exquirere ad inhabitandum florida, vel aliud quidpiam suavitate delectans, iste enimvero porcos, splendidum sane domicilium, praelegit (84). Sic porcinus et ceno plenus ille miserrimus et perpetuo quidem in malis effodiendis totus deliciatur ; sursum autem aspi- cere, ct sanitatem advocare, ipsi ne in mentem quidem unquam venit ! Quocirca jacet misere

ἐλαυνομένην ὁρῶν. Εἴτα ἀφεὶς τὸν Σωτῆρα, ἐπιζη-

τεῖν ἐλαυνόμενος τόπους εἰς οἴχησιν εὐανθεῖς, T] τι

τῶν ἀλλων τερπνῶν, ὁ δὲ λαμπρὰν οἰκίαν αἱρεῖται τοὺς χοίρους. Οὔτω χοιρώδης καὶ fop6ópou μεστὸς ὁ πανάθλιος, xal ἀεὶ μὲν τὴν xaxlav ὁρύττων͵ ἐπεντρυφᾷ, ἀνανεῦσαι δὲ χαὶ τὴν ὑγείαν ἀνακα- λέσασθαι ἐνενόησεν οὐδεπώποτε. Ὄθεν χαὶ κεῖται δυστυχῶς χάμνων, λαλλονὴν τὴν πονηρίαν ἡγούμε- νος, xai χαριζομένην ἀποστρέφεται τὴν θεραπείαν ὁ ὑπερήφανος. ᾿Αλλ’ ὀὐχ οὕτως οἱ πεσόντες ἡ μεῖς" δεξάμενοι q30 τὴν πληγὴν, τὸν φιλανθρωπότατον ἰατρὸν ἐπεδούμεθβα συχνὰ, xxi τοῦτον ἐπιστάντα ἰδόντες, δουλικῶς ὑπεδεξάμεθχ, xai πάντα γενέσθαι εὐξάμεθα, ὅσα τῷ Σωτῆρι διανενόηται.

agrofans, decori sibi ducens pravitatem suam, et oblatam medelam superbus refugit (85). Verum non ita nos lapsi; accepto enim vulnere ad benignissimum medicum vocem sape attollimus, et postquam jam advenisse vidimus, ipsum tanquam servi suscepimus, atquo omnia,quacunque Salvator, proposuit, ea ut in nobis implerentur, enixe deprecati sumus.

VIII. Et id quidem manifeste testantur Purissimo B

illius verba : Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum δ. Cujus sane virtus ma- gnum hoc tropaeum, nostram scilicet salutem,ere- xit. Postquam enim nos cepit voluptas, et benefi- cum Deum, hei mihi ! aufugientes, improbo ser- penti nosmet dedimus,perduellis illius effecti servi sumus, ejusque arbitrio subjecti ; et nihil fuit cujuscunque mali, ad quod seductor ille dolosus nos plane tyrannide sua non adigerct ; unde et libidinis erupit procella, et exundarunt iniquita- tis fluctus, et injustitia lurbo fincs terre con- cussit. Deus autem e celo prospiciebat, querens si quis secundum cor ejus esset in terra, qui ido- neus videretur ad homines ab illo errore eta ser- vitutis vinculis liberandos; et ne unus quidem inveniri poterat, cum omnes utique inutiles jace- rent, et serpentis veneno infecti.

Ast post multas tandem generationes, postquam illud supra naturam delicium, Purissima,inquam, illa (86) apparuit, cujus virtus et celos, ut cum pro-

55 Matth. viri, 290. 55 Luc. 1, 38.

C

H'. Καὶ δηλοῖ τοῦτο σαφῶς τῆς Παναχράντου τὰ ῥήματα Ἰδοὺ ἡ δούλη — Kupíoo, φησὶ, γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. Ἧς ἡ ἀρετὴ τὸ μέγα τοῦτο τρόπαιον, τὴν ἡμετέραν ἀνήονται σωτηρίαν. ᾿Επει- 07, γὰρ εἴλεν ἡμᾶς ἡδονὴ, xai Θεὸν, οἴμοιί τὸν εὐερ- γέτην, διαφυγόντες τῷ πονηρῷ προσετέθημεν ὄτει, ἐλεεινῶς αἰχμάλωτοι γεγονότες, xal ταῖς τοῦ Ozca- πέτου καθυπείγοντες γνώμαις, καὶ οὐδὲν ἦν ὅτου τῶν χαχῶν μήτε σύμόουλος ὁ πλάνος xal ἡμᾶς ὑπὸ χεῖρα μὴ εἴχεν' ὃθεν χειμὼν μὲν ἀσελγείας ἐῤῥάγη, χαὶ χυχεὼν ἀνομίας ἐξεχύθη, xai ζάλη τὰ πέρατα διέσεισεν ἀδικίας. Οεὸς δὲ ζητῶν διέκυπτεν οὐρανό- θεν, εἴ πού τις αὐτῷ χατὰ γνώμην ἐπὶ γῆς εἴη, ὃ ἂν ἱκανὸς ἀπαλλάξαι φανείη τῆς πλάνης ἐχείνης xol τῶν δεσμῶν τοὺς ἀνθρώπους" καὶ ἦν εὑρεῖν οὐχ ἕως ἑνὸς, ἀπάντων δήπουθεν προχειμένων ἀχρείων, χαὶ τῷ τοῦ ύφεως χατιωμένων ἰῷ.

Μετά πολλὰς δὲ γενεὰς, ἐπεὶ ἡ πανάμωμος ἀνεδείχθη, ἧς ἡ προφητιχῶς εἰπεῖν, ἐχάλυψεν,

τὸ ὑπερφυὲς ἄγαλμα ἀρετὴ καὶ οὐρανοὺς,

ἀλλὰ καὶ ἣ γὴ πλή-

Ant. Balleirini notae.

(84) Marc. v, 12. Et deprecabantur eum spiritus dicentes : Mit(e nos in porcos, ut in eos introéamus.

(85) Elucet ex his, Isidorum in ea fuisse senten- tja, qui etiam nonnullis eschola theologis placuit, inter peccatum diaboli et. cjusdem damnationem aliquod intercessisse tempus, quo gratia adjutus poenitentiam agere potuisset.

(86) Virgo Deipara, ut patet, hic designatur, quao antonomastice prorsus immaculata. (ἢ πανάμωμος) appellatur. Et alias sane audivimus (part. 1, p. 441) Isidorum disertis verbis affirmantem, Virginem Ma- riam ín isiquitatibus non fuisse conceptam. At enim quamvis tam aperta professio a scriptisejusabesset, nonne eadein sententia ex hoc loco manifeste emergit ? Cum enim dicat, neminem inter homines inveniri potuisse, qui Deo acceptus et ejusdem consiliis idoneus esset, propterea quod serpentis veneno infecti omnes ad unum jacerent ; plane conficitur, iilo igitur veneno infectam Mariam non fuisse, qua sola post multas generationes communi

D

exempta vitio coram Deo apparuit. Sed et illud, quod perpendatur, plane dignissimum lioe loco occurrit: nempe quodnam ollicium sit, ad quod hominem quempiam idoneum requircbat Deus : tum vero cur ejusmodi ne unum quidem inter Adm filios reperire esset. Et officium quidem nullum aliud proponitur,quam Dco coopsrandiin hominibus a servitute inferni eximendis. Causa vero cur nemo ad id aptus censeretur, infectio dicitur e veneno serpentis contracta. Atqui nihil exploratum magis, nihil magistestatumin universa Ecclesi: traditione occurrit ea doctrina, quz docet, Mariam ad coope- randum Christo in reparando hominum genere clectamassumpltamque fuisse, adeout passim salu- tetur tamquam χύσμου ἀνάχλησις,͵ παντὸς χόσμου σωτηρία, λύσις γατἄρχς, πεσόντων ἐπανόρθωσις, ἀνθρώπων, λύτρον, κόσμου ἀντίλυτρον, ζωῆς seu σωτηρίσς πρόξενος, μεσῖτις, ἱλαστήριον, — etc.

videlicet mundi totius reparatio, salus, solutio ma- ledictionis, lapsorum restitutio, hominum redemptio,

81

SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE.

82

pns τῆς ἐκεῖθεν ἐγεγόνει λαμπρότητος, ὡς μικρὰν A pheta loquar, operui! (87), sed et terra. splendori-

εἶναι τὴν διαλάμψασαν ἀχτῖνα τῇ τῆς llavdqvoo μαρμαρυγῇ, ἐπεὶ ταῦτα οὕτω συνέόδη, τερχτουργεῖ Θεὸς ἐξαίσία διὰ τὴς Παρθένου: xal λύει μὲν τῶν τοῦ τυράννου χειρῶν τοὺς δεσμίους, χαὶ δεσπότας ἀντὶ δούλων, οὗ πρὶν ἀνδράποδα, χαθιστᾷ" ζάλης δὲ χαὶ σκότους ἀπαλλάττει τὸ γένος, χαὶ τὴν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν εἰρήνην χαρίζεται, χαὶ θεοει- δεῖς ἀπεργάζεται τοὺς πολεμίους. Οὕτω λαμπρῶς ἀπήστραψεν ἡ Παρθένος, οὕτω ναραδόξως χκατηύγασε τοὺς ἀνθρώπους !

bus, qui ab ea emicabant, ita repleta est, ut pre illius plane immaculata fulgore jubar astri, quod orbem collustrat, exiguum appareret (88) ; post- quam, inquam, hac ita contigerunt, pregrandia Deus portenta per Virginem operatur, et vinctos quidem tyranni manibus eripit, eosdemque pro pracedenti servitute domicos illius constituit, cu- jus prius mancipia fuerant ;a procella ac tene- bris liberat universum, genus, et pacem elargitur, qua exsuperat omnem sensum?', ac suos antea

hostes divina specie ac similitudine exornat. Tanto nempe splendore Virgo coruscavit, tanta supra

mentis captum luce homines perfudit !

Θ΄. Οἴμαι ὃς ὅτι xal πρὸς μεγίστην οὕτως εἶχεν ἀντικαταστῆναι χαχίαν, διὰ τοῦτο μετὰ πολὺν τὸν ῥεύσαντα χρόνον dj Ιἄναγνος τετήρητο, ὡς ἀν τὸ τῆς ἀρετῆς ὑπερδάλλον τῷ πλήθει τῆς χαχίας δια- δειχθῆ᾽ ὅτι τοσαύτην ἐνίκησεν, οὔτω μὲν πολλῶν γενεῶν, οὕτω Ob ποικίλην, οὕτω δὲ ἀνοσιωτάτην, ἄτε τοῦ χρόνου τῇ χακίᾳ προσεξευρίματα μεταγορη- γοῦντος. E! γὰρ μὴ φῦναι ἔμελλεν αὕτη, πάλαι ἄν, οἶμαι, μετὰ τὸν ᾿Αδαμιαῖον ἐγγὺς ὄλασθον δυνάμει μὲν ἑτέρα, μικρᾷ δ᾽ ἴσως, τὰ τῆς ἀνθρωπείας ἐπαν- νρθώσεως ἐπραγματεύετο’ τῆς θείας ἀγαθότητος, 6: ἥν τὰ πάντα, μὴ εἰσέπειτα μὲν προειδυίας μεγάλα xai oia τὰ χατὰ τὴν Παρθένον, κατορθοῦν ἔσεσθαι σχεῦος, ἄνθρωπον δὲ τὸ τιμιώτατον χτῖσμα, ὅθεν xxi Θεῷ τὸ θαυμαστὸν, οὐχ ἄν ἀνασχομένης ὀιαφθαρῆναι. Καὶ εἰ μὴ Θεὸς xai γῆς πατῆσα' προεθεσπίσατο Ov αὐτῆς, οὐδ᾽ ἄν εἶχεν d γῆ τόν ὑπὲρ τὰ Σεραφὶμ ἄνθρωπον φέρειν. Ei 2k χαινο- πριπῶς ἐμεγαλουργεῖτο Θεῷ xai τοῦτο, dx) ox ἄν γοινὰς τὰς διατριύὰς τοῖς ἀνθρώποις ἐπιπολὺ ποιουμένη παρέμεινεν, ἧς οὐδὲν ἦν xav! αὐτούς ἡ διάνοια᾽ ἀλλ’ ὅσον ὅτι πλάττειν Θεὸς ἐκ τῆς γῆς xai ὑπὲρ τοὺς μὴ ἐχεῖθεν ἔχε! γεγεννημένους, δεῖξαι φανεῖσα ὑπὲρ τοὺς οὐρανοὺς τάχιστα ἂν ἀπέπτη, ὅν αὐτῇ προσῆκε χῶρον κατειληφυΐχ.

Β

XI. Quoniam vero adversus summam malitiam hoc pacto pugnare oportebat, idcirco, mea quidem sententia, post longum temporis decursum puris- sima illa servata est, ut virtutis ejus eminentia ex ipsa improbitatis magnitudine ostenderetur ; quod scilicet,ztatibus usque majora,inter labendum,no- viterque inventa iniquitati incrementa superad- dentibus, ipsa tam immanem, tam multarum ge- neralionum,tamque variam ac multiplicem, atque adeo tam impiissimam nequitiam vinceret.Et sane nisi hzc oritura fuisset, jam olim, ut puto, paulo post Ad: lapsum alia quidem virtute, sed exigua fortasse, humano jreparationis opus perfectum fuisset ; siquidem divina bonitas, propter quam omnia facta sunt, nisi pravidisset, futurum dein instrumentum, quod felici successu magna illa, et qualia dein exhibuit Virgo, prestaret, nunquam passa fuisset, ut homo, nobilissima illa creatura, propter quam et Deum admirabundi celebramus, in tantam corruptionem prolaberetur. Nisi vero Deus ipse per hanc eamdem orbi terre pedem inferre prestituisset, nunquam sane ejusmodi sortem terra assecuta esset, ut talem hominem (Virginem),qui superior est Seraphim,portaret(89). Quod si Deus novo magnificenti; opere hoc etiam

portentum perpetrasset ; nondiu tamen inter homines, communi eorum consuetudine ulens, ver- sata fuisset, quippe cujus sensus nihil cum illis commune habebat ; sed posteaquam parumper apparuisset, ut. ostenderet, posse Deum e terra quempiam efformare (90), qui illis etiam, qui e

9 Philip. iv, 7.

Ant. Ballerini note,

pretium. redemptionis mundi, conciliatriz vite seu ἢ nitatem accessit,sed etiam ratione eminentie qua

salutis, medialriz, expiatio. Testatissimum ergo id habemus in Ecclesism traditione, quod Virginis Deipare immunitatem ab originario vitio uti cerlam et exploratam praesumit.

(87) Hub. ii, 3 sec. LXX: alterum autem he- mistichium, quod apud LXX sic legitur, xxi aivé- σεως αὐτοῦ πλήοης 1j γῆ, ad sensum auctor allegat.

(88)Enitaque qualis Maria orbi illuxit,splendore scilicet amicta,qui solis jubar vinceret, et quidem splendore qui ex summa innocentia ac puritate refulget. Et hanc sane Mari: conditionem eviden- tius cognosces, si eam cum totius humani generis conditione conferas,quod propter Ad: prevarica- tionem tenebris obsitum mox describitur.

(89! Hinc disce, Virginem Deiparam colestibus spiritibus pracellentiorem priedicari non. ratione tantummodo dignitatis qua illi ob divinam mnter-

ejusdem dotes intrinseco quamlibet angelicain nobilitatem transcendebant ; adeo ut tam eximium Dei opus in terra hac nostracollocandum nunquam videretur, nisi ad excipiendum Dei Verbum Deus illam preadestinasset. At si ejusmodi opus Deus condidit, quod aliam, ac infimam hanc terram, sedem, coelum scilicet, ut paulo infro dicitur, pro nobilitate sua postulabat,qui locus esse suspicandi potest,quod deterrimum est in terrenis ipsis vitium hoc eodem inhonestatum e divinis manibus opus illud prodiisse ?

(90) Vides, excellentiam qua Virgo Deipara illis quoque prestitit, qui e terra formati non sunt, plane ad ejusdem formationem initium scilicetexsi- stendi spectare. E quo patet, in sua. illam origine non modo puram et sanctam, sed insuper tot tan- lisque divinis muneribus auctam praedicari, ut ex

83 ISIDORI THESSALONICENSIS 84

terra non sunt, superemineat, cito supra colos evolasset, sedem ibi, quao

ptura.

Sed quoniam opus erat insuper, utet plurimam A

illam pravitatem exstingueret, et eum excipe- ret in terras descendentem, et eum,qui incompre- hensibilis est, complecteretur, eidemque homines reconciliaret : propterea et sera tandem diuturni temporis eectas gloriosissimam illam tulit, et terra splendidum id cimelium portavit, in cerlam insu- per spem vocata, se et illud, quod pretiosius esset,per eam ipsam mox accepturam. Cum hac itaque potita esset, neque aliter ostendere posset, qua Virginem reverentia prosequeretur, singula- rissimum ei locum ad inhabitiandum taibuit, nimi- rum Sancta sanctorum, et ex his quidem eam partem,quo maxima veneratione digna est. Neque vero fas esse duxit, aliquem ex se ipsa fructum illi ad alimentum pra»bere,cutn constaret, purissi- mum illum unum esse hominem, de quo etiam prophete revelatum est, quod panem angelorum

sibi congrueret, recep-

'AXA! ὅτι καὶ πολλὴν εἴχεν ἀποσδέσαι χακίαν, χαὶ εἰς γῆν ὑποδέξασθχ! Θεὸν κατιόντα, καὶ τὸν ἀχώρητον δὴ τεῦτον χωρῆσαι, καὶ αὐτῷ τοὺς ἀνθρώ- ποὺς προσοιχειῶται, διὰ ταῦτα καὶ πολὺς ὕστερο" ὁ χρόνος τὴν ὑπερένδοξον ἤνεγκε, xal γῇ τὸ λαμπρὸν i64otac:v ἐχεῖνο χειμύλιον, καὶ τὸ μεῖζον δέξασθαι περιμένουτα δι αὐτῇς. Δεξαμένη δὲ ἄρα, xal μὴ ἄλλως τῇ Παρθένῳ τὰ τῆς εὐλαδείσς ὅπως ἂν ἔχουσα σώσειε, τὸν ἐξαίρετον ἀὐτῆς χατοιχεῖν ἀποδίδωσι τόπον, τὰ τῶν ἁγίων Ἅγιχ, καὶ τούτων τὸν σεθα- σμιώτατον. Καὶ οὐδὲ τὸν παρ᾽ ἑαυτῆς χαρπὸν χο- ρηγεῖν ὅσιον ᾧετο πρὸς τροφὴν, τοῦτον εἶναι μόνον τὸν ἄνθρωπον ἐγνωχυΐα τὴν Πάνχγνον, περὶ ob φα- γεῖν ἄσςτον ἀγγέλων xal προφύήτης μεμύηται, Οὐ- ρανῷ γοῦν δι᾽ ἀγγέλων τούτου παραχωρεῖ, οἷς ἔδει μεταμιχρὸν εὐαγγέλια παραδοξοτέφρου διαχονήσειν αὐτῇ μυστηρίου, καθὰ δήπουθεν σφόδρα μαρτυρεῖ περιφανῶς τὰ παρόντα.

snanducavit *. Hoc ergo munus calo commisit per angelos adimplendum, quos et munere annuntiandi eidem mysterii multo magis admirandi paulo post fungi oportebat, quemadmodum manifestissime

himc (Luce verba) testantur.

X. Inquit. enim : Missus est angelus Gabriel a Deo ad Virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David, et. nomen Virginis Maria. Et ingressus angelus ad eam dixit :. Ave, gra- tia plena, Domiuus lecum, benedicla tu in. mulieri- bus 99,

Genitrici Creatoris, qua illi supra naturam mysterio adminisiratura erat, prascipusm e creatu- ristanquam regine debitum obsequium reddebant. Terra nobilissimum omnium (praebebat) domici- lium ; cali (suppeditabant) alimentum ; angelus alimonia promum se sistebat: sed et appellatio- nem hic suam, qualem nunquam antea, pulcher- rimam nunc prasefert ; tantorum enim bonorum nuntius nunquam exstiterat.

Verum 4 Deo, inquit 50. missus est. angelus. Hoc aliquo modo indicat, quantum presentia antiquis illis sint contraria (091). Non enim sponte sua nunc (ad Virginem) Gabriel, sicut olim dolosus ille ad primam matrem, accessit, neque Dei leges con- culcandas proponit ; sed et missus est, et illa obivit, qua divine; erant voluntatis. Missus vero est, ut per hoc ministerium se ipso illustrior evaderet. Neque enim, nisi in hunc finem id fieret, illa qux» pria est post Primum (92), inferiori aliquo

9 Psal. rxx, 25. "5 Luc. 1, 26-28. 9? ibid. 26.

I. ᾿Απεστάλη γὰρ, φησὶν, ὑπὸ τοῦ ΘΞοῦ ὁ ἄγ- γέλος Γαδοιὴλ πρὸς [Παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ dj ὄνομα Ἰωσὴφ, ἐξ οἴχου Λαδὶδ, xal τὸ ὄνομα τῆς Παοθένου Μαριάμ' καὶ εἰσελθὼν ὁ ἄγγελος, πρὸς αὐτὴν tire: Χαΐρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ. εὐλογημένη σὺ ἕν γυνα!ξί,

Τὰ μείζω τῶν μεγαλουργημάτων τῇ τοῦ Κτίστου Mztp! τὴν ὀφειλομένην, ὡς βασιλίδι, λειτουργίαν ἀπιδίοου τὸ ὑπεοφυὲς διχχονησομένῃ μυστήριον"

ov i μ 4 il “ὦ bl . Ά 4 LA τὴν σεμνοτάτην οὔχησιν, τὴν τρυφὲν οὐρανὸς, ἀγγελος τῆς τροφῆς ἐδείχνυτο ταμίας, ᾿Αλλὰ καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ἔχυτοῦ νῦν, ὡς οὐδέποτε, χαλλίστην ἀπέδειξεν ἀγαθῶν γὰρ τοιούτων ἄγγελος οὐδέποτε

ἐγεγόνει.

᾿Αλλ’ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, φησὶν, ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος" Τοῦτο τοῖς πρὶν ὡς ἐναντία τὰ παρόντα αἰνίττεται Οὐ γὰ) mxa2' ἐχυτοῦ νῦν ὁ Τ'χδοιὴλ, καθάπερ τῇῷ προμέτορι πρητῖλθεν ὁ δίλιος, οὐδὲ Θεοῦ πατεῖν ὑποτίθησιν ὅφους" ἀλλὰ xat ἀπεστάλν, χαὶ τὰ χατὰ θείαν ἐξεπέρανε γνώμην" 'Anssti)v, ὃὲ, ἵνα τῇ δια-

χονίᾳ ταύτῃ, λαμπρότερος ἑαυτοῦ γένηται. Οὐδὲ γὰρ μέσου ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἔμελλεν, dj πρώτη

μετὰ τὸ πρῶτον ἐδεῖτο τοῦ ἐλάττονος, τὴν προσ- λαλιὰν ἐχείνην ἀχοῦσαι δεῆσαι δεῆσαν, "ll γὰρ ἂν ὃ

Ant. Ballerini notz.

tunc (quz fuit sapientissimorum theologorum sen- tentia) quamlibet cclestium quoque Spirituum ex- cellentiam longe pratergrederetur.

(91jCum Deus in homine reparando aconoiniam selegerit, quie economia priu conditionis plane respondeat ; nam.ut Cl:rysostomus inquit (hoin. in S. Pasclia. 11, 2. Opp. toin. Hf, paz. 752, per qux diubolus nos ezpugnavit, per ea ipsa Christus. ipsum superavit ; ita Linen. veteribus prasenutia respon- den, ut quicunque ad pristinuin lapsum spectant,

non modo a presentibus absint, sed opposite se

D invicem habeant. Non potest ergo Maria, qum pro

Eva data est, ἔνι lapsus utcunque particeps haberi.

(92: [labes hie communem $5. Patrum. doctri- nm, post Deum nihil Maria majus, niliil nobilius exsistere. At insuper fac advertas, hiec de sancta Virgine affirmari,antequai ei nuntium ἃ} augelo deferretur.Non erzo adcelsissimam oniniuin digni- tatem divinze malternitatis id spectat, sed ad insi-

83

SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE.

86

θεὸς Αόγος δι᾽ ἑχυτοῦ προσηγόρευσεν, ἤ τοῦτον ἤνεγκεν, À quasi internuntio indigebat, siquidem opus foret

ἅπαν τὸ πλέοωμα τῆς θεότητος,

ut eam allocutionem audiret. Ipse enim, qui est

Deus Verbum, per se profecto allocutus eam fuisset, quce hunc eumdem, omnem scilicet Divinitatis ple-

nitudinem δ᾽, portavit.

ΙΑ΄. ᾿Αλλ᾽ el φαιδρυνρῆναι τὸν διαχονήσοντα προῦ- χεῖτο, τὸν μείζονα τοῦτο παθεῖν ἐχρῆν, φαίη τις ἀν, ἕκιστα δὲ τὸν Γαδριὴλ, ὡς ἄν εἰς τοὺς ἥττους xai τὸ λαμπρὸν διαθῇ.

Τίς οὖν ὁ λόγος ; Ὅτι τοῖς κάτω χοινωνὸν ἵνα ποιέσῃ τὸν ὑπὲρ ἅπαντας dj ὑπερύμνητος δοθεῖσχ τῷ βίῳ, χλίμαχι καθήπερ ἐχρήσατο τῷ παντὶ πρὸς ἀνάθασιν. Τῆν τοίνυν ἐπείπερ πρώτην εἶχεν dj μα- xapla βαθμίδα, (| προσῆχεν οὐρανὸς φέρειν τὴν πρόοδον, 7j, εἰ τι ἄλλο καὶ αὐτοῦ ὑψηλότερον, οὐρα- νὸς γὰρ αὕτη τοῦ οὐρανοῦ, μόνῳ προσήχουσα τῷ Κυρίῳ κλῆρος, ἦν ἄν xai τοῦτο τῶν ἀχολούθων, 6 xal ἐξέθη, τῇ πρώτῃ μετὰ τὴν γῆν τῶν ἀσωμάτων ἐντυχεῖν αὐτὴν τάξει,

"Alloc τε καὶ ἐπεὶ τὴν γῆν dj πολυύμνητας οὐ- pxvà» ἐποίησε, τοῖς προσεχῶς ὑπὲρ τὴν γὴν ἔδει προσομιλεῖν πρότερον, xal μετὰ τοῦτο τοῖς ἀνωτέ- potq τὴν χσινὴν ὑποδεικνύειν ὁδάν. Προσεχὴς δὲ ἡμῖν ναερὰ τάξις ἡ τοῦ θείου εἶναι λέγεται Γαά»ιέλ.

Εἴτα θαυμαστὸν οὐδὲν, εἰ ταῖς ὑποδεύιυχόσιν ἀγγέλοις τῷ λαμπρῷ μυστηρίῳ πρώτοις διαυγα- σθῆναι συνέδη: ἐπεὶ χαὶ ἄνθρωποι χατατρυφᾷν ἠξιώθησαν, ὧν τοῖς ἀγγέλοις μέτς γεῦσις συγχεχώ- ρητο, xal σφοδρὸς ἔρως εἰς ἐχεῖνά γε mapaxóntety ἐνίησι" χαὶ ταῦτα τῶν ἀύλων πολλῷ τῷ μέτρῳ τήν τὸ ἀξίαν xal χαβχρότητῃ διιστάμενοι. Καὶ χαθάπερ εἴ τις ὁτιοῦν ἐπιζητοίη λαμπάδι, τὰ πάρχχείμενα τῶν πόῤῥω δείκνυσι φωτεινότερα' τὸν ἴσον τρόπον τῆς δραγμῆς εὑρεθείσης ἐχείνης, ὑπὲρ ἧς ὁ mau φαέστατος λύχνος ἀνήφθη, καὶ ὅσα τοῦ φανέντος πλησίον μᾶλλον ἢ τὰ μαχρὰν τοῦ φωτὰς Tv εἰκὸς ἀπολαύειν. Τῆς δὲ βασιλικωτάτης ἐχείνης εἰχόνωος, τὴν Πάναγνον λέγω, ἤ μέσον ἀπήστραπτε τῶν βε- θορδορωμένων ὁμογενῶν, οὐδὲν ἐς ἔγγιον ἄλλοι ἣ ἄνθρωποι xai ἣ προσεχὴς αὐτοῖς ἀσώματος τοῦ Γαύριὴλ εἴρηται στρατιά. Διὰ ταῦτ᾽ οὖν εἰχὸς xal

*! Coloss. ir, 9,

D

C

D

XI. Atqui, dixerit fortasse quispiam, si przsti- tutum erat ut is, qui suum exhiberet ministerium, illustrior evaderet, sane sublimiorem aliquem talj honore affici oportebat, minime vero Gabrielem, quo etiam in minores ejusmodi nobilitas diffunde- retur.

Quid igitur dicemus ? Hoc nempe, benedictissi- mam illam, quo ideo in vitam prodit ut eum, qui super omnes est, consortem terrestribus red- deret,hac rerum universitate ceu quadam scala ad ascendendum usam esse. Quoniam igitur beata illa, cui progrediendi initium esse calum doe- buisset (93), aut si quid aliud ipso celo sublimius sit (nam ipsa fuit celum celi, soli Domino ceu pars illius propria conveniens), terram veluti pri- mum gradum habuerat, idcirco et hoc,quod reipsa contigit, consentaneum erat,ut cum illo spirituum ordine,qui a terra primus est, colloquium haberet.

Presertim vero quod cum (Virgo) omni laude dignissima terram in celum commutaverit (94), plane par erat ut primum cum iis versaretur, qui proxime super terram sunt, et deinceps sublimio- ribus novam viam demonstraret. Propior autem nobis spirituum ordo ille esse fertur, in quo divi- nus Gabriel censetur.

Deinde nil mirum esse debet, quod inferioribus angelis splendido hoc mysterio collustrari primis contigerit; quandoquidem et homines digni ha- biti sunt ut iis affatim fruerentur, de quibus ne parumper quidem degustare angelis concessum fuit, licet sane vehemens hos desiderium ad ea vel leviter attingenda impellat, et utut magno intervallo ab incorporcis substantiis homines tum dignitate tum puritate distent.Et quemadmodum si quis accensa lampade quippiam perquirat, majori luce, qua prope sunt perfunduntur, quam qua sunt procul posita ; eumdem in modum cum drachma illa in- γοηία est, propter quam accensa est lucerna illa undequaque fulgentissima, consentaneum erat, ut quotquot propius lumen illud erant, abundantiori, quam qua longe jaccbant,luce fruerentur.Denique ad nobilissimam illam speciem, purissimam Vir-

Ant, Ballerini nota.

tam virgini excellentiam. Atqui cum notione ope- ris, quod intrinseca sibi nobilitate perfectissimum omnium, uno Deo excepto, excellentissimumque haberi debeat, plane nescit. amico fodere sociari Lanta vilitas, quin et tanta turpitudo, atque abo- minatio, quaula in. peccati labe, et. in. Dei inini- cilia residet.

(93; Hiec quoque manifeste evinecunt, quam explorata fuerit. doctrina de sanctitate qua in ipso exsislendi inilio Virgo beata fuit. exornata. Quid eniin absurdiusaffirmaretur,quam a colo inchoare

vias suas debuisse haminem peccato inquinatum, et quidem eo peceato, propter quod nedum a colo, unde et angeli propter peccatum deturbati fuerant, sed e terrestri quoque paradiso ejectus homo fuerat ?

(93) In co-Ium terra conversa est, cum liec in se Deum incarnatum per Mariam excepit. Ad quod novum'veluti coelum angelos aeccurrisse.et cx Paulo discimus inquiente (Hebr. 1, 6 : Et cum iterum introducit prünogenitum in. orbem lerra, dicit : Et adorent cuin oinnes angeli ejus.

81

ISTIDORI THESSALONICENSIS

ginem dico, quz inter cognatos suos cenoobrutos À πρό γε πάντων τῶν vótwv τὸν ἀοχιστοάτηγον δὴ

coruscavit (95), nihil aliud accedit propius, quam

φαιδουνθῆναι τοῦτον.

hornines ; his vero proximus esse dicitur incorporeus Gabrielis ordo. Has igitur ob causas prorsus par erat, pr: omnibus intelligentibus substantiis hunc coelestis exercitus ducem collustrari.

XII. Primus ergo hic illustratur tum ob propin- quitatem, tum eliam propter illad gaudium, quod ipse attulit, quippe qui particeps eiiectus est boni ilius, quod adduxit; non secus ac qui alteri un- guentum prabet,una cum eo, qui recipit, virtutem ex unguento emanantem participat.

Inquit igitur : Avegratia plena, Dominus tecum ?*. Non poterat Gabriel magnitudinem gaudii ferre ; ac veluti festinans magnum illud gaudii pondus a se ipso in eum, qui ferre illud posset, deponere,

purissimz illius nomen oblitus est, et veluti com- D

»ellandz illius immemor;statim illud Aveporrigit, quod gerebat. Tu igitur, inquit, es gratia plena, tu in mulieribus benedicta, et idcirco gaude. Tecum enim universorum est Dominus, nec quippiam aptius, quo te alloquar, occurrit, quam Ave. Siqui- dem quem colum et terra capere, quamvis eis li- ceret etiam latiusse protendere,non possent,ejus tu domum auream (o novum portentum l)temetipsam effecisti. Te igitur, tanquam omnium reginam, veneror, et, sicuti jussus sum, Ave tibi annuntio.

Gaude, nam propterea et ipse nunc gaudio gestio, non solum propteream in nuntisndo jucun- ditatem,quarm. quisque latissima nuntiansexperitur, sed etiam quia me ipso plane melior evado, am- pliorique lumine collustror ad sublimiora contem- planda. ha;cporro tua profecto sunt, quibus nihil mirabilius ac sublimius est nihil. Quod si quis, quando suavia pertractet,gaudet, etiamsi inipsum solum redundet gaudium ; cum tu dulcedine per- fruaris, que cogitationem omnem exsuperat, te-

C

IB'. Φαιδούνετα! τοίνυν οὗτος πρῶτος tfj τε ἐγ- γύτητι καὶ πρός γε τούτῳ, OU ἣν ἐκόμιζε χαρὰν, ἅτε τοῦ χομιζομένου xai αὐτὸς μετειληφὼς, xa0i- πὲρ ὁ μύρου μεταδιδοὺς τῆς ἐκεῖθεν ἀσ:τῆς χοινωνεῖ τῷ δεχομένῳ,

Χαΐρε οὖν, χεχαριτωμένη, φησὶν, ὁ